دیپلماسی مدودوف

مهدی یزدان‌پناه
دیمیتری مدودوف، رئیس جمهور روسیه در یک سال ریاست جمهوری خود تلاش کرده تا به کمک پوتین نخست وزیر، سیاست ارتقای جایگاه جهانی روسیه را اجرایی کند. وی در سفری دوره ای به قاره آفریقا، از مصر، نامیبیا، نیجریه و آنگولا دیدار کرد. این دیدار که پس از سفر وی به آمریکای لاتین انجام شد، از آن جهت اهمیت دارد که محورهای سفر وی، نه تنها آفریقا بلکه خاورمیانه را نیز در برمی گرفت که نشانگر استراتژی تعریف شده از سوی روس ها در عرصه جهانی است؛ به ویژه اینکه این دیدارها پس از برگزاری نشست سران شانگهای در روسیه، صورت گرفته است.
با توجه به محورهای سفر مدودوف، اهداف و دلایل این اقدام را در دو بخش می توان مورد بررسی قرار داد. اولاً سفر مدودوف به نیجریه، آنگولا و نامیبیا نشانگر رویکرد روسیه به توسعه روابط با قاره آفریقا است. تحولات جهانی نشان می دهد که قاره آفریقا در آینده از کانون های اصلی تحولات جهانی است، چنانکه فعالیت های آمریکا، اتحادیه اروپا و چین در این منطقه تشدید شده و هر کدام به نوعی تلاش دارند تا جایگاهی در این منطقه داشته باشند. موقعیت استراتژیک و نیز برخورداری از منابع بکر و دست نخورده به ویژه منابع نفتی و اورانیوم موجود در این منطقه توجه کشورهای بزرگ را به خود جلب کرده است. با توجه به نیاز روسیه به این منابع برای تبدیل شدن به قدرتی جهانی، سفر مدودوف به منطقه می تواند در این چارچوب صورت گرفته باشد.
ثانیاً محور دیگر سفر مدودوف را مصر تشکیل می دهد. این کشور به دلیل قرار داشتن در دو حوزه آفریقا و خاورمیانه و فعالیت هایی که به عنوان یکی از قطب های کشورهای آفریقایی و عربی انجام می دهد کانون توجه کشورهایی است که سعی دارند در روند به اصطلاح صلح خاورمیانه ایفای نقش کنند. بررسی روابط روسیه و مصر نشان می دهد که دو کشور در حال توسعه مناسبات هستند چنانکه چندی پیش حسنی مبارک، رئیس جمهور مصر از مسکو دیدار و بر توسعه مناسبات طرفین تأکید کرد.
در همین حال مصر در در کنار اردن و عربستان نقشی اساسی در روند به اصطلاح صلح خاورمیانه ایفا می کند چنانکه پرونده سازش اعراب و حتی سوق دادن فلسطینی ها به پذیرش ماهیت رژیم صهیونیستی به این کشور واگذار شده است. با توجه به اینکه روسیه با اعزام نمایندگانی نظیر لاوروف وزیر امورخارجه و سلطان اف معادن وی در کنار دعوت از مقامات کشورهای عربی، رژیم صهیونیستی و حتی فلسطینی ها به مسکو، اراده خود را برای حضور در روند به اصطلاح صلح خاورمیانه اعلام کرده و خواستار برگزاری نشست خاورمیانه در اواخر سال 2009 است، سفر مدودوف به مصر را در این چارچوب می توان ارزیابی کرد. این رویکرد بدان جهت صورت می گیرد که مسکو تلاش دارد تا عرصه رقابت با آمریکا را به خاورمیانه نیز اجرایی کند و مانع از یک جانبه گرایی واشنگتن در منطقه شود. مقابله با سایر بازیگران خارجی حاضر در خاورمیانه نیز از دیگر اهداف مسکو است.
نکته قابل توجه در عملکردهای روس ها، سخنرانی مدودوف در مصر در میان نمایندگان کشورهای عربی و نیز تأکید وی بر تشکیل کشور فلسطین است که عملاً به منزله به چالش کشاندن آمریکا است.
در این میان روس ها با موضع گیری متعادل و گرایش به تمام بازیگران حاضر در صحنه خاورمیانه سعی دارد تا نظر جهان اسلام را نیز جلب کرده تا منافع روسیه در میان 5/1 میلیارد مسلمان نیز تأمین شود.
در جمع بندی کلی از سفر مدودوف می توان گفت که این سفر بر گرفته از سیاست های جهانی روسیه برای ارتقای جایگاه بین المللی این کشور به ویژه مقابله با تحرکات آمریکا است. در شرایطی که آمریکا و ناتو با حضور در آسیای میانه و قفقاز چالش هایی را برای مسکو ایجاد کرده اند، روسیه نیز سعی دارد تا با حضور در آمریکای لاتین، آفریقا و خاورمیانه و تقویت سازمان های منطقه ای نظیر شانگهای و کشورهای مشترک المنافع به مقابله با این تحرکات بپردازد. آنچه مسلم است خاورمیانه و آفریقا در آینده عرصه رقابت شدید کشورها خواهند بود که برای مقابله با یکدیگر و تقویت جایگاه خود، این مناطق را در چارچوب دیپلماسی گسترده ای قرار خواهند داد.