عراق پاندول انتخابات آمریکا

قرار است انتخابات میان دوره ای کنگره آمریکا در 16 آبان برگزار شود. این انتخابات برای تصاحب 34 کرسی از یکصد کرسی مجلس سنا، 33 کرسی از 435 کرسی مجلس نمایندگان و 34 فرماندار از 50 فرماندار ایالت های آمریکا برگزار می‌شود.
هم اکنون از مجموع 435 کرسی نمایندگان، 202 کرسی در اختیار حزب دمکرات و 231 کرسی در اختیار جمهوری خواهان است. همچنین از یکصد کرسی مجلس سنا، جمهوری خواهان 55 کرسی، دمکرات ها 44 کرسی و مستقل ها دارای یک کرسی هستند. در انتخابات 16 آبان، برای 33 کرسی مجلس سنا رأی گیری می شود که 15 کرسی آن در مجلس فعلی به حزب جمهوری خواه، 17 کرسی به حزب دمکرات و یک کرسی آن در اختیار گروه های مستقل است. بنابراین دمکرات ها به پیروزی در 51 حوزه برای پایان دادن به تسلط جمهوری خواهان در کنگره و 6 حوزه در مجلس سنا نیاز دارند.
پیامدهای اشغال عراق از زبان مقامات آمریکایی
از ماهها پیش و با نزدیک شدن به ایام انتخابات میان دوره ای، تبلیغات دو جناح رقیب در آمریکا آغاز گردید که در این میان پرده از برخی وقایع حاکم بر جامعه آمریکا برداشته شده است. به یقین می توان گفت که عمده ترین محور تبلیغات و رقابت دو حزب دمکرات و جمهوری خواه بر موضوع عراق و تلفات سنگین نیروهای نظامی آمریکا در این کشور متمرکز بوده است. در این نوشتار سعی داریم نخست با اشاره به مهمترین مواضع و تصمیماتی که مقامات آمریکا در ماههای اخیر درباره بحران عراق داشته اند، تصویری شفاف از وضعیت کنونی آمریکا در عراق ارائه دهیم و سپس به بررسی ریشه ها، راه حل ها و تأثیرات این بحران بر آینده آمریکا بپردازیم.
1- در هفته گذشته رئیس جمهور آمریکا به اتفاق ژنرال های ارشد ارتش آمریکا نشستی را با عنوان «چشم انداز سیاست آمریکا در عراق» برگزار کردند که در آن افرادی همچون ژنرال جان ابی زید فرمانده کل نیروهای آمریکا در خاورمیانه، دیک چنی معاون رئیس جمهور، رامسفلد وزیر دفاع، استفن هادلی مشاور امنیت ملی، جک کراچ معاون مشاور امنیت ملی، زلمای خلیل زاد سفیر آمریکا در عراق و ژنرال جرج کیسی فرمانده نیروهای ائتلاف در عراق حضور داشتند. پس از پایان این جلسه 5 ساعته، بوش در جمع خبرنگاران حاضر شد و گفت: «استراتژی ما در عراق تغییر نکرده است اما ما باید در عراق تاکتیک هایمان را تغییر دهیم.»
2- حدود یک ماه قبل کاندولیزا رایس در پایان سفر خاورمیانه ای خود، در جمع خبرنگاران حاضر شد و گفت: ما در عراق مرتکب هزاران اشتباه تاکتیکی شدیم و این اشتباهات ما را در وضعیتی بغرنج و دشوار قرار داده است. اگرچه ساعتی بعد دونالد رامسفلد وزیر دفاع آمریکا با دفاع از عملکرد نیروهای نظامی آمریکا در عراق، اظهارات وزیر خارجه آمریکا را ادعاهای یک سیاستمدار غیرنظامی دانست.
3- در اوایل اکتبر، جیمز بیکر وزیر اسبق خارجه آمریکا از سوی بوش مأموریت یافت تا به همراه هیأتی به بررسی عملکرد آمریکا در عراق بپردازد. رسانه های آمریکایی در روزهای اخیر به آماده شدن این گزارش اشاره کرده و به نقل از بیکر نوشته اند: «نتایج مطالعات و بررسی های این هیأت نشان می دهد که ما باید به فکر تغییر استراتژی و تاکتیک های خود در عراق باشیم. ما چاره ای جز عقب نشینی مرحله به مرحله از عراق نداریم و در این کار هم نیازمند همکاری های دیپلماتیک ایران و سوریه هستیم.» قرار است متن کامل گزارش بیکر، پس از برگزاری انتخابات میان دوره ای منتشر شود.
4- ریچارد هاس، رئیس شورای روابط خارجی آمریکا و مدیر سابق اداره برنامه ریزی وزارت خارجه در گفتگو با روزنامه واشنگتن پست اعلام کرد: «ادامه مسیر کنونی در عراق غیرممکن است. سیاست آمریکا در عراق به نقطه عطف رسیده و باید به زودی تغییر نماید. ما باید به فکر «پایان خوب» در راهبرد خروج از عراق باشیم.»
5- جرج بوش در مراسم میهمانی با اعضای کمیته ملی سناتورهای جمهوری خواه درباره وضعیت نیروهای آمریکایی در عراق گفت: «وضعیت کنونی نیروهای نظامی آمریکا در عراق، مشابه نیروهای آمریکا در سال 8691 در ویتنام است. اوضاع بسیار وخیم شده است و من در حال مشورت با فرماندهان نظامی برای تغییر راهبرد در این کشور هستم.»
6- هزاران تن از نظامیان آمریکا در عراق، با ارسال طوماری خطاب به نمایندگان کنگره، خواستار دخالت هرچه سریع تر نمایندگان برای خروج نظامیان آمریکایی از عراق شدند. در بخشی از این طومار آمده است: «هیچ چشم انداز روشنی برای پیروزی ما در عراق وجود ندارد. ماندن در عراق هیچ فایده ای ندارد و به بهایی که می پردازیم، نمی ارزد. زمان آن رسیده که نیروهای آمریکایی به خانه باز گردند.»
7- در روزهای اخیر، سندی تحت عنوان «برآورد اطلاعات امنیتی عراق» توسط آژانس های اطلاعاتی آمریکا در عراق منتشر شده است که در بخشی از آن آمده است: «عراق به عنصر دادخواهی جهادگران اسلامی علیه آمریکا تبدیل شده است. ما به عراق حمله کردیم که امنیت آمریکا را تأمین نمائیم غافل از آنکه مناقشه عراق، تهدیدها را متوجه منافع آمریکا در داخل و خارج نموده است.
8- سناتور جان وارنر رئیس کمیته نیروهای مسلح مجلس سنا، هفته گذشته پس از بازدید از عراق، گزارش محرمانه ای را تقدیم نمایندگان کرد که روزنامه فایننشال تایمز با اشاره به بخش هایی از این گزارش آورده است: «ما در عراق در لبه پرتگاهی لغزنده قرار گرفته ایم. شرایط به شدت وخیم است. ما در وضعیتی معلق قرار گرفته ایم. اگر حرکتی در کار باشد حرکتی عرضی است نه طولی، پیش از آنکه واشنگتن درباره تغییر مسیر و تاکتیک ها فکر کند باید به فکر چاره جویی و خروج آبرومندانه از عراق بود.»
9- انتشار بخش هایی از یک گزارش امنیتی در رسانه های آمریکایی، بازتاب گسترده ای در سطح افکار عمومی این کشور داشت. در این گزارش آمده است که حضور 160 هزار نظامی آمریکایی در عراق نه تنها امنیت و دمکراسی را به این کشور بازنگردانده بلکه موجبات ظهور نسل جدیدی از گروههای مقاومت در عراق را فراهم کرده که شعار آنها نفی اشغالگری و عمل به تعالیم اسلام است.
10- آلبرتو فرناندز رئیس بخش سیاستگذاری عمومی در دفتر امور خاور نزدیک وزارت خارجه آمریکا در گفتگو با شبکه الجزیره، وضعیت نیروهای آمریکایی در عراق را به جهنم سوزان تشبیه کرد و افزود: «ایالات متحده در عراق با تکبر و حماقت عمل کرده است و نتیجه این رفتار احمقانه آن شده که برای گریز از جهنم، حاضر به مذاکره با هر گروه مبارز و پیکارجویی شده ایم.»
راههای خروج از بحران
همزمان با ترسیم وضعیت بحرانی نیروهای آمریکا در عراق که توسط مقامات و نهادهای آمریکایی صورت می پذیرد، راههای خروج از این بحران نیز در اظهارات و گزارش های مختلف آمده است. در گزارش جیمز بیکر به خروج مرحله ای نیروهای آمریکا و همچنین مذاکرات دیپلماتیک با ایران و سوریه اشاره شده و آمده است: «در ارزیابی گزینه های مختلف، گروه 10 نفره ما که متشکل از چهره های شاخص دو گروه دمکرات ها و جمهوری خواهان است به یک اصل مورد توافق دست یافتیم و آن لزوم تغییر سیاست آمریکا در قبال ایران است.»
همچنین موسسه معتبر تحقیقاتی «چتم هاوس» که در لندن مستقر می باشد، ماه گذشته با انتشار گزارشی اعلام کرد که نفوذ ایران در عراق بیش از ایالات متحده آمریکا بوده و این نفود در منطقه ژئواستراتژیک خاورمیانه و دنیای اسلام رو به افزایش است. این گزارش که با عنوان «ایران، همسایگان آن و بحران های منطقه ای» انتشار یافته، حاصل کار گروهی از پژوهشگرانی است که در چارچوب برنامه خاورمیانه چتم هاوس به تحقیق پرداخته و موقعیت و روابط منطقه ای ایران را در شرایط کنونی بررسی کرده اند. مجریان این برنامه در چکیده ای که به این گزارش نوشته اند، به بحران های منطقه خاورمیانه همچون عراق، افغانستان، لبنان، اسرائیل، فلسطین و ... اشاره کرده و یادآور شده اند نفوذ رو به افزایش ایران در میان ملت های منطقه، وضعیتی دشوار را در برابر میهمانان ناخوانده گشوده است. مشکل بزرگ آمریکا و دیگر قدرت های بزرگ در منطقه خاورمیانه آن است که ایران به عنوان بانفوذترین قدرت منطقه، تبدیل به محور هرگونه مصالحه ای شده است و این در حالی است که هرگونه مصالحه با ایران ضمن تقویت نقش این کشور منجر به شکل گیری محورهای جدید ضدغرب و حاکمیت اسلامگرایان بر منطقه خاورمیانه خواهد شد.
از سوی دیگر در تحلیل شورای روابط خارجی آمریکا، از ایران به عنوان یک قدرت منطقه ای نام برده شده و به مقامات آمریکایی متذکر شده که نتیجه سیاست های غلط کاخ سفید به ظهور ایران مطمئن، محکم و پرتوان منجر شده است. «ری تاکیه» که در تهیه این گزارش نقش داشته، در ادامه این گزارش می افزاید: « یک نگاه دقیق به دو نقطه مهم منطقه ای- عراق و لبنان- نشان می دهد که نفوذ ایران در منطقه روزبه روز در حال افزایش است. ایران اهرم های بسیاری برای تعدیل طرح های آمریکا دارد. ایران در حال تبدیل به قدرتی فرامنطقه ای است و در حال حاضر خود را در رقابت با هند و چین می بیند. مذاکره دو رقیب (ایران و آمریکا) الزاماً به معنای آشتی نیست بلکه می تواند به هدایت قدرت ایران در مسیری منتهی شود که به نفع مقامات کاخ سفید باشد.
اعتماد به نفس ایران باعث شده که تمام برنامه های آمریکا در مقابله با ایران متزلزل شود. اما یک روز پس از آنکه، مقامات سیاسی و نظامی آمریکا، ماه اکتبر را «سیاه ترین ماه» در دوران اشغال عراق نامیده و از تلفات 97 سرباز آمریکایی در عراق خبر دادند، مقامات کنگره آمریکا اقدام به تشکیل جلسه ای اضطراری با حضور کارشناسان سیاسی و نظامی کرده و نتیجه جلسه خود را با ارسال نامه ای به بوش چنین بیان کردند «باید بدون هرگونه پیش شرطی وارد مذاکره با ایران شد. ایران کشوری نیست که بتوان با قدرت نظامی آن را از پای در آورد. برای آنکه اوضاع بیشتر از این وخیم نشود باید مسیر آشتی جویی و مسالمت با ایران را پیمود.»
در آن سوی دیگر، ژنرال سرریچارد دانات، رئیس ستاد ارتش انگلیس، پس از بازدید از عراق در گفتگو با روزنامه انگلیسی «دیلی میل» اعلام کرد: «7 هزار نیروی نظامی انگلیسی را باید بلافاصله از عراق خارج کنیم. مشکلاتی که انگلیس در اطراف جهان تجربه می کند، بخش عمده آن ناشی از حضور ما در عراق است. ما در یک کشور اسلامی هستیم و نظر مسلمانان درباره بیگانگانی که در کشورشان هستند کاملاً روشن است. اگر به عنوان یک کشور خارجی به عراق دعوت می شدیم مسلمانان از ما استقبال می کردند اما مسلماً ما بدون دعوت عراقی ها به این کشور پای گذاشته ایم. ورود ما به عراق نه مبتنی بر یک برنامه ریزی خردمندانه بلکه بر اساس خوش بینی های مفرطی بود که خیلی زود جای خود را به واقعیات داد.»
همچنین اظهارات ریچارد لوگار رئیس کمیته روابط خارجی سنا، جوزف بایدن سناتور ارشد کمیته روابط خارجی سنا، ریچارد نیکسون وزیر خارجه اسبق آمریکا و همچنین انتشار نظرسنجی های سی.ان.ان، تایم و نیوزویک که در آن برخواست عمومی مردم ایالات متحده در مذاکره بدون پیش شرط با ایران تأکید شده، موضع جنگ طلبانه جمهوریخواهان را بیش از پیش در نزد مردم این کشور تضعیف نموده است.
تاکتیک‌ها و استراتژی‌های آمریکا
اما در تحلیل بحران عراق و مواضع برخی مقامات آمریکایی، باید به مجموعه ای از پازل ها و تاکتیک ها و استراتژی های این کشور در سطح جهانی و منطقه خاورمیانه توجه داشت که برای روشن شدن بحث به ذکر نکاتی چند اشاراتی خواهیم داشت:
1- بخشی از همنوایی جمهوری خواهان با دمکرات ها در لزوم خروج هرچه سریع تر نیروهای آمریکایی از عراق می تواند در جهت خنثی سازی ترفند تبلیغات دمکرات ها باشد. در عین حال نباید از واقع نگری و تلاش مقامات دو حزب دمکرات و جمهوری خواه در حفظ منافع ملی آمریکا و جستجوی راه حلی برای خروج آبرومندانه از بحران عراق غافل بود.
2- واکنش مخالفان سخنان بوش در سفر انتخاباتی وی به فلوریدا حکایت از آن دارد که آمریکائیان هنوز به هزینه و فایده حضور خود در عراق می اندیشند. بوش خروج آمریکا از عراق را باعث به خطر افتادن امنیت اسرائیل و تسلط ایران بر گلوگاه انرژی غرب دانسته است. این اظهارات نشان می دهد که جمهوری خواهان و نومحافظه کاران آمریکایی حاضر به دست کشیدن از طرح خاورمیانه بزرگ نبوده و از آن به عنوان یک استراتژی نام می برند اگرچه در مواقعی بحرانی و دشوار ممکن است به تغییراتی تاکتیکی دست بزنند.
3- رفتار 30 ماهه آمریکایی ها در عراق نشان می دهد که آنان ادامه بی ثباتی در عراق و تحمل تلفات سنگین را به تحقق آرمان های جمهوری اسلامی ایران در منطقه ترجیح می دهند. به اعتقاد مقامات کاخ سفید، خروج نظامیان آمریکا از عراق، منجر به قدرت گرفتن حکومتی خواهد شد که مدلی از نظام اسلامی ایران خواهد بود. همانگونه که «زبیگنیو برژینسکی» از مشاوران ارشد امنیت ملی آمریکا، در پاسخ به سوال خبرنگار شبکه تلویزیونی سی.ان.ان، خروج بی برنامه آمریکا از عراق را باعث روی کار آمدن حکومتی مذهبی و شیعی در عراق دانست که به تحقق هلال شیعی در منطقه خواهد انجامید. وی یکی از برنامه های موثر آمریکا در جهت مقابله با این خطر را دامن زدن به اختلافات قومی و مذهبی عنوان کرد و گفت باید به هر یک از گروههای قومی اجازه دهیم، حکومتی خودگردان تشکیل دهند. و نوعی خودمختاری را در عراق ترویج دهیم.
4- مقامات کاخ سفید همواره به مذاکره با ایران به عنوان راه حلی جهت خروج از بحران های منطقه ای به ویژه بحران عراق اندیشیده اند و در سال های اخیر سعی داشته اند از این راه حل به عنوان اعطای امتیاز به ایران بهره بگیرند که با هوشیاری دیپلمات های ایرانی، در نقشه خود ناکام مانده اند. در عین حال مقامات آمریکایی به این نکته کلیدی نیز توجه دارند که رسیدن به هرگونه توافق جامعی با جمهوری اسلامی ایران مشروط به دست کشیدن از طرح خاورمیانه بزرگ و قطع حمایت های بی چون و چرا از رژیم اشغالگر قدس می‌باشد.
5- امنیت ملی که زمانی نقطه قوت جمهوری خواهان در رقابت های انتخاباتی بود، اینک به نقطه ضعف این حزب تبدیل شده است. نتایج نظرسنجی های متعددی که این روزها در آمریکا انجام می شود نشان می دهد که اشغال عراق به پاشنه آشیل جمهوری خواهان تبدیل شده است. اگرچه این اشغال با آرای سفید دمکرات ها در کنگره و مجلس سنا هم همراه بوده است. اما در این میان یک پرسش اساسی همچنان باقی است و آن این است که آیا بوش و طرفدارانش با چشیدن طعم تلخ شکست در انتخابات سنا و کنگره، سیاست های منطقه ای و جهانی خود را تغییر خواهند داد و یا اینکه این شکست، آنان را به موجوداتی خطرناکتر برای جهان امروز و فردا تبدیل خواهد کرد.