تحلیلی بر دیدار اولمرت با محمود عباس

سامان زاهدی
محمود عباس (ابومازن) رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین در حالی با ایهود اولمرت نخست وزیر رژیم صهیونیستی، در کاخ نخست وزیری صهیونیست ها (قدس غربی) ملاقات کرد که برای اولین بار پرچم فلسطین در کنار پرچم این رژیم قرار گرفته بود. احمد قریع (نخست وزیر سابق فلسطین)، صائب عریقات (مقام ارشد مذاکره کننده فلسطینی و عضو ساف)، رفیق الحسینی (مدیر دفتر ریاست تشکیلات خودگردان) و نبیل ابوردینه (مشاور اطلاعاتی ابومازن) در این دیدار ابومازن را همراهی کردند. این دیدار برای اولین بار طی 2 سال اخیر میان طرفین برگزار شد.
توافقات صورت گرفته: دو طرف پس از این دیدار در بیانیه ای مشترک که از سوی کابینه رژیم صهیونیستی منتشر شد توافق خود را در خصوص انجام اقدامات لازم جهت احیای روند صلح، گسترش آتش بس به کرانه باختری و آزاد کردن 100 میلیون دلار از درآمدهای گمرکی فلسطینی ها که توسط رژیم اشغالگر قدس مسدود شده بود اعلام کردند. آنان همچنین تمایل خود را به از سرگیری همکاریهای مشترک به عنوان شرکای حقیقی صلح جهت احیای مذاکرات و اتخاذ گامهای رو به جلو در این رابطه اعلام کردند.
واکنشها: از سوی صهیونیست ها و فلسطینی ه، توافقات اولمرت-ابومازن با واکنشهای متفاوتی مواجه شد. جنبش فتح به طور طبیعی از این موضوع استقبال کرد، اما جنبشهای حماس و جهاد اسلامی به تقبیح آنان پرداختند. رمضان عبدالله رهبر جنبش جهاد اسلامی اعلام کرد: عاقلانه نیست که ابومازن با اولمرت دیدار دوستانه داشته باشد اما با هنیه مذاکره نکند. حماس نیز این ملاقات را برای منافع ملت فلسطین بی فایده و مضر خواند.
در تل آویو، حزب کارگر (شریک کابینه اولمرت) از طریق عمیر پرتس از این واقعه استقبال کرد، اما نتانیاهو ضمن محکوم کردن آن مدعی شد که 100 میلیون دلار وعده داده شده اولمرت به ابومازن، به دست گروه حماس می رسد.
اهداف: در حالی که طی چند ماه اخیر، همواره اولمرت بر آزادی گیلاد شالیت (سرباز اسیر رژیم صهیونیستی) به عنوان پیش شرط ملاقات با ابومازن تأکید می کرد به یکباره تغییر موضع داده و به استقبال این ملاقات رفت. این تغییر رویه ناشی از شرایط و اهدافی است که عبارتند از:
1) تلاش برای انزوای حماس: مهمترین هدف اولمرت که به وزرای خود نیز گوشزد نمود کوشش برای تقویت جایگاه ابومازن و جنبش فتح در برابر جنبش حماس می باشد. حماس و فتح، با وجود چندین ماه مذاکره برای تشکیل دولت وحدت ملی ناکام بوده و سرانجام ابومازن انجام انتخابات زودرس پارلمانی و ریاستی را اعلام کرد که با واکنش منفی و گسترده حماس مواجه شده و با افزایش درگیریها همراه بود. همچنین نظرسنجی های صورت گرفته در مورد میزان پایگاه اجتماعی فتح و ابومازن رضایت بخش نیست. طبیعتاً ملاقات اولمرت با ابومازن و ارائه امتیازاتی چون آزادی اسر، آزاد نمودن بخشی از اموال بلوکه شده و پایان بخشیدن به حملات اسراییل، با هدف بهبود جایگاه ابومازن و فتح در فلسطین و متقابلاً تضعیف حماس صورت می گیرد. همچنین اعلام دولت آمریکا مبنی بر ارائه یک کمک 100 میلیون دلاری به ابومازن به موازات تصویب تشدید تحریمها علیه حماس را نیز در همین راستا باید قلمداد نمود.
2) پاسخ به گزارش بیکر-همیلتون: در گزارش گروه بیکر -همیلتون در مورد بحران عراق، به صراحت موضوع فلسطین به عنوان ریشه بحرانهای موجود در خاورمیانه اشاره شده است و به عنوان راهکار از دولت بوش خواسته است تا با ایران و سوریه مذاکره نموده و تلاشهای جدی برای تشکیل دولت فلسطینی به انجام رساند. به نظر می رسد ملاقات اولمرت با ابومازن تنها چند هفته پس از اعلام این گزارش، بی تأثیر از محتویات آن نبوده است.
3) پاسخ به تلاشهای کشورهای عربی: کشورهای محافظه کار عربی به رهبری عربستان، مصر و اردن، بعد از جنگ 33 روزه و مشاهده اوضاع اجتماعی-سیاسی منطقه، تلاشهای خود را برای حل موضوع فلسطین دو چندان کرده اند. در این راستا حتی مطبوعات تل آویو چندین بار اخباری دال بر ملاقات سران صهیونیستی با سران عربستان منتشر کرده اند. همچنین عمیر پرتس و تعدادی دیگر از مقامات این رژیم، خواستار بررسی جدی طرح عربستان (ارائه شده در اجلاس اتحادیه عرب، بیروت 2002) شده اند که در آن عقب نشینی آنها از اراضی اشغالی 1967 به ازای شناسایی این رژیم توسط کشورهای عربی و برقراری روابط دیپلماتیک اشاره شده است. در ماههای اخیر عربستان و دیگر کشورهای عربی، بطور جدی خواستار حل بحران فلسطین از طریق مسالمت آمیز شده اند.
4) تقویت جایگاه داخلی: به نظر می رسد هم ابومازن برای تقویت جایگاه خود در برابر حماس و هم اولمرت در راستای بازگرداندن اعتبار از دست رفته خود در برابر نتانیاهو به بهانه تقویت روند صلح نیاز به این دیدار داشته اند. اولمرت به ویژه پس از جنگ 33 روزه، در پایین ترین وضع محبوبیت اجتماعی قرار گرفته و در تلاش است تا ضمن تأمین امنیت صهیونیست ها در برابر مبارزان فلسطینی، حکومت ائتلافی خود را نیز حفظ کند.