در شرایطی که روسیه بدلیل جنگ اوکراین بخشی مهمی از ظرفیت نظامی و سیاسی خود را از قفقاز خارج کرده، آمریکا به دنبال پر کردن این خلاء در سیاست خارجی ارمنستان است. ونس به عنوان اولین معاون رئیسجمهور تاریخ آمریکا که به ایروان سفر میکند، حامل یک پیام دوگانه، شامل تثبیت نقش آمریکا بهعنوان میانجی صلح و همزمان پیگیری منافع ژئواکونومیک بلندمدت این کشور در قفقاز جنوبی.
مهمترین دستاورد اعلامی این سفر را باید توافق همکاری هستهای غیرنظامی میان واشنگتن و ایروان دانست که بر اساس آن امکان صدور مجوز فناوری و تجهیزات هستهای آمریکا به ارمنستان را فراهم میشود و میتواند تا ۵ میلیارد دلار صادرات اولیه و حدود ۴ میلیارد دلار قراردادهای سوخت و نگهداری در بلندمدت نیز ایجاد کند. این ارقام، حتی اگر در کوتاهمدت محقق نشوند، حامل پیام سیاسی روشنی هستند، کاهش وابستگی انرژی ارمنستان به روسیه و ایران و انتقال تدریجی این کشور از طریق تغییر در فناوری و زیرساخت به اردوگاه آمریکا و غرب. ارمنستان که برای دههها به زیرساختهای انرژی روسیه متکی بوده، در سالهای اخیر در حال مذاکره با چندین کشور برای احداث راکتور هستهای جدید بود و حالا ورود آمریکا به این حوزه، نهتنها یک قرارداد اقتصادی، بلکه یک مداخله آشکار و جدی در حوزه نفوذ سنتی مسکو محسوب میشود.
اما ابعاد اقتصادی این سفر، تنها به انرژی محدود نمیشود. ونس در ایروان بر پروژه کریدور موسوم به راه ترامپ تأکید کرد؛ مسیری که قرار است جمهوری آذربایجان را از طریق خاک ارمنستان به منطقه خودمختار نخجوان متصل کند. این کریدور، علاوه بر زیرساخت ریلی، شامل شبکههای نفت و گاز نیز خواهد بود و هدف آن اتصال حوزه خزر و آسیای مرکزی به بازارهای اروپایی با دور زدن روسیه و ایران است. در این چارچوب مدیریت این کریدور برای سالها و دههها در احتیار آمریکا قرار خواهد گرفت و اگر اجرایی شود، حضور اقتصادی ایالات متحده را در قلب قفقاز برای دههها فراهم کرده و قدرت آمریکا را در این منطقه نهادینه خواهد کرد.
با این حال، سفر ونس به ارمنستان بدون حاشیه نبود ونس و همسرش در این سفر از یادبود نسل کشی ارامنه در ۱۹۱۵ توسط ترکها نیز بازدید به عمل آوردند، بعد از آن بود که پستی در شبکههای اجتماعی مربوط به وزارت خخارجه بخش شد که واژه نسل کشی در آن استفاده شده بود، این پست در همان ساعتهای اول خشم کاربران ترک را برانگیخت و همه منتظر واکنش رسمی دولت اردوغان به این رفتار آمریکا بودند، اما به سرعت واژه نسل کشی از این پست حذف شد، پس از آن که بایدن در دوره خود به صورت قانونی نسل کشی ارامنه را به رسمیت پذیرفت این رفتار ونس و تیم او برای بسیاری از کارشناسان به عنوان بازگشت به همان احتیاط تاکتیکی گذشته در بحث ارمنستان برای مدیریت کردن روابط به ترکیه بود.
این سفر را باید در چارچوب همان رویکرد معاملهمحور دولت ترامپ به سیاست خارجی تحلیل کرد رویکردی که صلح و همکاری را نه برای خود بلکه تنها بهعنوان بستر گسترش تجارت، سرمایهگذاری و دسترسی به منابع راهبردی تعریف میکند تأکید ونس بر برد برد بودن پروژهها برای همه طرفین از همین روست، اما آنچه که واضح است و ونس نمیخواهد به آن اشاره کند آن است که فعال شدن آمریکا در قفقاز جنوبی میتواند تحدید بسیار بزرگی برای امنیت ملی دو بازیگر مهم منطقه یعنی آمریکا و روسیه باشد. از منظر ژئوپلیتیکی سفر ونس به این معنی است که قفقاز جنوبی دیگر حیاط خلوت انحصاری روسیه نیست؛ و اگر برنامههای آنها همانگونه که میخواهند پیش برود این آمریکا است که به بازیگر اصلی قفقاز جنوبی تبدیل خواهد شد.