دیپلماسی و زخم هایش

حمید روشنائی

اگر به تاریخ مراجعه کنید قهرمانان بسیاری از جنگ ها را به یاد می آورید. شاهنامه پر است از پهلوانانی که خوب جنگیده اند و پیروز شده اند. اما در همین تاریخ، کمتر شما به دیپلمات هایی می رسید که دستاوردهایشان حتی تا به امروز باقیمانده است. نمونه بارز آن (که بسیاری از ایرانیان نمی دانند و او را بعنوان دیپلمات نمی شناسند) مرحوم میرزا تقی خان امیرکبیر است که توافق ارزروم را امضاء کرد و مرزهای غربی ما با امپراتوری عثمانی را تثبیت نمود. همچنین فرد دیگری که با هنر دیپلماسی خود آذربایجان ایران را از چنگ استالین بیرون کشید، احمد قوام یا همان قوام السلطنه ( فارغ از اشکالات و اشتباهاتش ) بود.
مسلما پایان جنگ و برقراری صلح آسان و ساده صورت نمی گیرد و پذیرش آن برای مردم به راحتی امکان ندارد. حتی در صدر اسلام نیز که وجود مبارک پیامبر حضور داشت هنگامیکه ایشان لباس جنگ با کفار را در آورد و برای انجام اعمال حج عازم مکه شد و در نهایت به صلح حدیبیه رسید، تعدادی از مسلمانان به ایشان اعتراض کردند و گفتند ما که آماده جانفشانی هستیم، چرا شما صلح با کفار را انتخاب کرده اید؟!. در آنجا بود که پیامبر برای جلوگیری از هم پاشیدن وحدت مسلمانان، بیعت رضوان نمود و از مسلمانان قول گرفت که تا پای جان از پیامبر حمایت نمایند.
در تاریخ جمهوری اسلامی ایران نیز، هر توافقی با اما و اگر مواجه بوده است. از بازگرداندن دیپلمات های آمریکایی و تمام شدن ماجرای اشغال لانه جاسوسی، پایان جنگ تحمیلی ۸ ساله و پذیرش قطعنامه ۵۹۸، برجام و.. تا به امروز همیشه ابهام و اشکالاتی در مذاکرات و پذیرش شرایط وجود داشته است و عده ای معترض بوده اند. البته شایان ذکر است که هیچ اقدامی آن هم در مقابل دشمنان کشور، بدون اشکال نمی باشد و این دیکته نانوشته است که غلط ندارد. شهید مطهری در سخنرانی و کتاب هایش (جاذبه و دافعه علی ع، حق و باطل و.. ) به نکته زیبایی اشاره می کند تحت عنوان: “منطق ماشین دودی”. ایشان می گوید: “دوستی داشتم نکته سنج که می گفت: وقتی بچه بودم منزلمان در شهرری بود و آن وقت ها قطار راه آهن‏ به صورت امروز نبود و فقط همین قطار تهران – شاه عبدالعظیم بود. من‏ می دیدم که قطار وقتی در ایستگاه ایستاده بچه ها دورش جمع می شوند و آن را تماشا می کنند و به زبان حال می گویند ببین چه موجود عجیبی است! .. اما همین که راه می افتاد بچه ها می دویدند، سنگ برمی داشتند و قطار را مورد حمله قرار می‏دادند. من تعجب‏ می کردم که اگر به این قطار باید سنگ زد چرا وقتی که ایستاده یک ریگ کوچک هم‏ به آن نمی زنند، و اگر باید برایش اعجاب قائل بود، اعجاب بیشتر در وقتی است که حرکت می کند. این معما برایم بود تا وقتی که بزرگ شدم و وارد اجتماع شدم دیدم این‏ قانون کلی زندگی ما ایرانیان است که هر کسی و هر چیزی تا وقتی که ساکن‏ است مورد احترام است تا ساکت است مورد تعظیم و تبجیل است، اما همین¬که به راه افتاد و یک قدم برداشت نه تنها کسی کمکش نمی کند، بلکه‏ سنگ است که بطرف او پرتاب می‏شود. این روزها که صحبت از توافق با آمریکا و پایان جنگ می باشد، باری دیگر مسئولان دیپلماسی ایران مورد هجمه قرار گرفته اند. آنها متهم هستند که پیروزی در میدان را از دست داده اند و به یک توافقنامه دست یافته اند. اما یک واقعیت وجود دارد و آن اینکه هر جنگی حتی اگر به شکست کامل دشمن تمام شود، نیاز به دیپلماسی برای حل و فصل مسائل دارد. مسئولیت وزارت امورخارجه و دیپلمات ها آن است که پیروزی های میدان را تبدیل به توافق نموده و تثبیت نمایند. از سوی دیگر، نیروهای مسلح و میدان برای پرهیز از درگیری های مجدد و دستیابی به نتایج سیاسی قدرت نظامی اشان، نیاز به دیپلمات ها دارند و این ممکن نیست مگر با مذاکره.
دیپلماسی و دیپلمات ها زخم های بسیاری از شناخته نشدن اهمیت کارشان دریافت کرده اند و بدلیل آنکه بسیاری از مطالب مذاکرات، محرمانه و غیرقابل بازگفتن است، نمی توانند از خود دفاع نمایند. جنگ قهرمانان خودش را دارد و دیپلماسی هم مردان خودش را می طلبد. آنها که فکر می کنند با توهین و تهمت می توانند مردان سیاسی را از راهی که برای منافع ملی کشورشان انتخاب کرده اند، باز گردانند سخت در اشتباه هستند زیرا آنچه در راه سربلندی ایران، ارزشی ندارد جان و آبروی ماست.

تاب‌آوری سیاسی؛ روایتی از اعتماد، عدالت و امید

امید ادیب 

2 بحران پیش روی ایران در مذاکره با آمریکا

چرخه «اعتماد پایین» و «انتظارات بالا»

اشتباه نکنید؛ این برجام نیست

محسن هوشمند

مقایسه مذاکرات فعلی با برجام که این روزها در میان برخی تحلیلگران و حتی چهره‌های سیاسی مدام تکرار می‌شود، یک خطای تحلیلی و گمراه‌کننده است؛ این دو توافق نه از نظر ماهیت، نه از نظر فضای اجتماعی و نه از نظر موازنه قدرت، شباهتی به هم ندارند. هر چند عبرت‌گیری از تجربه برجام و سایر تجارب مشابه برای این مذاکرات امری قطعی و مورد انتظار است.

۱. تفاوت ماهوی؛ برجام توافقی بود برای محدودیت موقت فعالیت‌های هسته‌ای در ازای رفع تحریم‌ها. اما مذاکرات حاضر توافقی برای توقف کامل جنگ، تضمین خروج نیروهای متجاوز و حفظ دستاوردهای میدانی جمهوری اسلامی است. آن یکی «مدیریت تحریم» بود، این یکی «تثبیت پیروزی در میدان».

۲. تفاوت در نگاه به دشمن؛ در برجام نوعی خوش‌بینی تا حدی ساده‌اندیشانه به تعهد طرف مقابل حاکم بود و در نتیجه تضامین لازم برای عمل به وعده‌ها اخذ نشد. اما امروز تیم مذاکره‌کننده با تجربه تلخ نقض عهدهای مکرر آمریکا و اروپا، با بدبینی کامل و با نگاه «مذاکره هم میدان مبارزه است» در صحنه حاضر شده است.

۳. تفاوت در فضای اجتماعی؛ در زمان برجام، برای بخش قابل توجهی از مردم و مسئولان، مذاکره و توافق تنها راه برون‌رفت از مشکلات دانسته می‌شد. امروز اما فضای اجتماعی، متأثر از ملتی مبعوث‌شده، در میدان و اهل حماسه و اقتدار است. مردم امروز با درک تجارب قبلی و به صورت فعال پشت سر مذاکره‌کنندگان ایستاده‌اند، نه به امید معجزه، که به خاطر اعتماد به ایستادگی خودشان.

۴. تفاوت در موازنه قدرت؛ در برجام به دلیل ماهیت اقتصادی موضوع، دست بالایی نداشتیم و عملاً خواسته اصلی ما به موضوع مذاکره تبدیل شده بود. اما امروز با دست برتر میدانی جمهوری اسلامی و حضور حماسی مردم، دشمن در موضع پذیرش خواسته‌های ما قرار گرفته است. این وارونگی معادله، دستاورد ایستادگی در یک سال اخیر است.
این واقعیت قطعی و ‌مهم را نباید فراموش کنیم که دشمن ما کثیف‌ترین موجودیت سیاسی تاریخ است و هیچ بنایی برای عمل به تعهداتش ندارد.

تجربه برجام و خروج یک‌جانبه آمریکا، تجربه نقض فوری توافق‌های آتش‌بس توسط رژیم صهیونیستی و تجربه کارشکنی‌های متعدد اروپا، همه گواه این حقیقت است. لذا تنها راه واداشتن او به احترام به حقوق ملت ایران، اخذ تضامین قطعی و محکم در چارچوب مورد تأکید رهبری است. در این مسیر، هر گونه اختلاف‌افکنی و تضعیف اعتماد بین مردم و مدیران داخلی، دقیقاً همان چیزی است که دشمن از آن تغذیه می‌کند.

تجربه نشان داده هر جا ملت ایران متحد و پشت سر نظام ایستاده، دشمن عقب نشسته است. به قول رئیس تیم مذاکره‌کننده، کسی پیروز این مذاکره است که هر لحظه برای جنگ آماده‌تر باشد. این یعنی مذاکره نه از سر ضعف، که از موضع قدرت و با پشتوانه آمادگی رزمی است.

مهدی حسنی

جنگ رمضان هنوز هم به صورت روزانه محل بحث و بررسی است و دستاوردهای آن برای ایران چنان عظیم است که تا مدت‌ها محل بحث و بررسی خواهد ماند. یکی از ابعاد این جنگ که تاکنون به آن بسیار پرداخته شده - و خواهد شد - دیپلماسی رسانه‌ای ایران در افکار عمومی است؛ چیزی که شورای روابط خارجی آمریکا از آن به عنوان «دیپلماسی متلک» یاد می‌کند. گزارش شورای روابط خارجی آمریکا از یک توصیف جذاب از رفتار رسانه‌ای سفارتخانه‌های ایران آغاز می‌کند: «پاسخ دیپلماتیک ایران به تهدید ترامپ مبنی بر نابودی تمدن ایران، نه محکومیت بود و نه یک تهدید متقابل، بلکه درخواستی برای تنظیم زمان‌بندی بود. یکی از سفارتخانه‌های ایران در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ساعت ۸ شب چندان مناسب نیست. امکان دارد آن را به بین ساعت ۱ و ۲ بعدازظهر یا در صورت امکان، ۱ و ۲ بامداد تغییر دهید؟» هنگامی که ترامپ بعداً با لحنی آمیخته به الفاظ رکیک، خواستار بازگشایی تنگه هرمز از سوی تهران شد، ایران با کنایه‌ای به غایت خونسرد و جدی پاسخ داد: «کلیدها را گم کرده‌ایم». به باور این شورا، این سیاست‌های رسانه‌ای تنها خلاقیت‌هایی برآمده از تفنن نیست، بلکه یک استراتژی هوشمند‌انه‌ است که می‌خواهد آمریکا را به عقب براند و یک تهدید جدی برای آن کشور محسوب می‌شود: «این پاسخ‌های طنزآمیز، حرکاتی گذرا و اتفاقی نیست، بلکه بخشی از استراتژی بسیار گسترده‌تر ایران برای عقب راندن ایالات متحده در حوزه اطلاعاتی به شمار می‌رود؛ استراتژی‌ای که میم‌های طنزآمیز، ویدئوهای ساخته‌شده با هوش مصنوعی و هجمه‌های تمسخرآمیز هماهنگ را در بر می‌گیرد تا قدرت نرم آمریکا در خارج از کشور را تضعیف کند و بی‌میلی شهروندان آمریکایی را در داخل برای اقدام نظامی عمق ببخشد. این یک چالش جدی است. ایالات متحده آمادگی لازم را برای مقابله با چنین کارزارهای نفوذ خارجی ندارد؛ کارزارهایی چابک، مسلط به ظرایف فرهنگی و اساساً غیرفریبکارانه از نظر پنهان‌کاری. در حالی که ایران در حال صیقل دادن به این رویکرد خود است، سایر بازیگران تهدیدآمیز نیز نظاره‌گر ماجرا هستند». به نوشته شورای روابط خارجی، هدف این موج گسترده، تلاش برای تحریک کشور مقصد و سوار شدن بر شکاف‌های آن‌ است: «مقامات ایران در نبرد اطلاعاتی خود با ایالات متحده، به استفاده از محتوای طنزآمیزی رو آورده‌اند که اغلب به وضوح توسط هوش مصنوعی تولید شده است. 
آنها میم‌ها و ویدئوهایی را بازنشر می‌کنند که با تکیه بر فرهنگ اینترنت و نمادهای فرهنگ عامه غربی، مانند «دزدان دریایی کارائیب» و «فارست گامپ» ساخته شده‌اند. آنها همچنین عادت کرده‌اند پاسخ‌های تند و طعنه‌آمیز خود را مستقیماً به سمت بیانیه‌های دولت ترامپ شلیک کنند؛ پاسخ‌هایی که با همراهی دیگر حساب‌های کاربری، به سکوی پرتابی برای موج‌سواری‌های تمسخرآمیز دسته‌جمعی تبدیل می‌شود که نوعی موج‌آفرینیِ کم‌هزینه است که هدفش ایجاد اختلال و به تمسخر گرفتن طرف مقابل است». به عقیده این شورا، این رویکرد رسانه‌ای نشان می‌دهد ایران کاملاً در حال طراحی یک استراتژی رسانه‌ای جدید و بسیار پرمخاطب است، به نوعی که میلیون‌ها نفر این تولیدات را به تماشا می‌نشینند: «زیبایی‌شناسی جدید، نشان‌دهنده چرخش و فاصله‌گیری از پروپاگاندای جنگی سنتی است که بر نمادهای مذهبی و تصاویر ضدامپریالیستی استوار بود. آنچه جایگزین آن شده، محتوایی در شبکه‌های اجتماعی است که از نظر فرهنگی سلیس و از نظر الگوریتمی هوشیارانه است و پیش از آنکه یک پیام سیاسی تلقی شود، به عنوان یک سرگرمی مخاطب را جذب می‌کند. در ۵۰ روز نخست درگیری، میزان تعامل با حساب‌های رسمی ایران در شبکه ایکس، بیش از ۳۰ برابر ۵۰ روز قبل از آن شد (۹۰۰ میلیون بازدید، ۲۲ میلیون لایک و ۷۶ میلیون بازنشر). ویدئوهای لگویی نیز ده‌ها هزار لایک و میلیون‌ها بازدید در پلتفرم‌هایی چون اینستاگرام، تیک‌تاک و ایکس به دست آوردند». به نوشته شورای روابط خارجی، پلتفرم تمسخر آمریکایی‌ها، آنان را در تنگنا قرار داده، چون نه می‌توانند از پاسخ به آن چشم‌پوشی کنند و نه می‌توانند به‌خوبی به آنها پاسخ دهند: «قالبِ «ترولینگ» و تمسخر آنلاین، چالش بزرگی را برای پیام‌رسانی متقابل ایجاد می‌کند. دلیل آن تا حدودی این است که نمی‌توان یک جوک را راستی‌آزمایی کرد. پاسخ‌های جدی و تکذیبیه‌ها با زبان طنز همخوانی ندارد و برچسب‌های شفاف‌سازی محتوا، اثر لایه طنز را خنثی نمی‌کند. دلیل دیگر این است که این قالب، به نفع طرفِ تحت‌ فشار و ضعیف‌تر تمام می‌شود؛ نقشی که ایالات متحده نمی‌تواند به طوری باورپذیر مدعی آن باشد. علاوه بر این، خطر واکنش بیش از حد نیز وجود دارد؛ واشنگتن نمی‌خواهد به گونه‌ای به نظر برسد که انگار توسط مشتی اسباب‌بازی پلاستیکی ساخته‌شده، مرعوب شده است. همین ویژگی‌ها این قالب را ماندگار می‌کند و سایر بازیگران توانمند نیز ممکن است در حال الگوبرداری از آن باشند».
به باور شورا، قدرت نرم آمریکا در حال فرسایش است و ایران هم با درک این نقطه، دقیقاً دست روی شکاف‌ها در آن کشور گذاشته: «موفقیت رویکرد ایران تا حدودی مدیون ویژگی‌های خود این رویکرد است؛ این استراتژی مسلط بر فضای اینترنت، اغلب واقعاً خنده‌دار و به شکلی چشمگیر در برابر پاتک‌های اطلاعاتی مقاوم است، البته این روش به دلیل همسویی با محیط پیرامونی نیز کارگر افتاده است. در حال حاضر، بر اساس بسیاری از معیارها، قدرت نرم ایالات متحده سریع‌تر از آنکه بازسازی شود، در حال فرسایش است و همین امر، همسو کردن مخاطبان جهانی را برای ایران آسان‌تر می‌کند. در داخل ایالات متحده نیز ایران بر گسل‌های عمیقی دست می‌گذارد که هیچ نشانه‌ای از بهبود ندارند؛ گسل‌هایی حول محور مسائل نژادی، روابط آمریکا و اسرائیل و حتی جنجال‌های مربوط به پرونده‌ جفری اپستین. قطب‌بندی جامعه آمریکا نه تنها خوراک تبلیغاتی در اختیار دشمنان قرار می‌دهد، بلکه اجماع‌سازی حول یک پاسخ منسجم را دشوارتر می‌کند».