نشریه اخبار و تحلیل ها 25 خرداد 1405

 دانلود نسخه موبایلی

دانلود PDF

دانلود WORD

▼ حرف روز

توافق در سایه مقاومت

✍ عبدالحسین آزاد

پس از ماه‌ها جنگ، درگیری و مذاکرات پیچیده، سرانجام توافق پایان جنگ میان ایران و آمریکا اعلام شد. اگرچه جزئیات نهایی توافق و نحوه اجرای آن همچنان نیازمند زمان و بررسی بیشتر است، اما اصل دستیابی به توافق را می‌توان نقطه عطفی در یکی از پرتنش‌ترین مقاطع تاریخ معاصر منطقه دانست.

در طول این مدت، جمهوری اسلامی ایران توانست با اتکا به توان پیشرفته بومی خود، ضربات ویرانگری بر ماشین جنگی متجاوزان وارد کند اما در عین حال متحمل هزینه‌های سنگینی نیز شد. شهادت فرماندهان نظامی و در راس آنها رهبر شهید انقلاب، جان‌باختن شمار زیادی از شهروندان و آسیب دیدن بخشی از زیرساخت‌های کشور، بخشی از پیامدهای جنگی بود که از همان ابتدا با هدف اعمال فشار حداکثری بر جمهوری اسلامی آغاز شد. با این حال، آنچه در پایان این رویارویی بیش از هر چیز مورد توجه قرار گرفت، حفظ حاکمیت ملی و جلوگیری از تحمیل خواسته‌های طرف مقابل بود.

ایران در این جنگ با ائتلافی مواجه بود که از پیشرفته‌ترین توانمندی‌های نظامی و فناوری‌های روز جهان برخوردار است. با وجود این، نه تمامیت ارضی کشور دچار خدشه شد و نه اهداف اعلامی طرف مقابل برای تغییر موازنه سیاسی در ایران محقق گردید. همین مسئله باعث شده است بسیاری از ناظران، نتیجه این جنگ را در مقایسه با تجربه‌های تاریخی ایران در مواجهه با قدرت‌های بزرگ، متفاوت ارزیابی کنند.

بی‌تردید نقش نیروهای مسلح و مجموعه ظرفیت‌های دفاعی کشور در این روند تعیین‌کننده بود. مقاومت در میدان و حفظ انسجام داخلی، شرایطی را ایجاد کرد که در نهایت مسیر توافق از موضع قدرت دنبال شود.

البته اعلام توافق را نباید پایان همه چالش‌ها دانست. اجرای تعهدات، رفع موانع باقی‌مانده و جلوگیری از اقدامات بازیگران خبیثی همچون رژیم غاصب صهیونی که از تداوم تنش سود می برند، همچنان از مهم‌ترین آزمون‌های پیش رو خواهد بود. آنچه امروز رخ داده، بیش از آنکه پایان یک مسیر باشد، آغاز مرحله‌ای تازه است که موفقیت آن به نحوه رفتار و تصمیمات طرف‌ مقابل بستگی خواهد داشت.

شکی نیست که یاد و خاطره شهدای این جنگ تحمیلی در حافظه تاریخی ملت ایران ماندگار خواهد بود. فرماندهان، رزمندگان و شهروندانی که در جریان این جنگ به شهادت رسیدند، برای حفظ امنیت، استقلال و حاکمیت ملی این کشور تلاش بسیاری کردند. بی تردید روایت این جنگ بدون نام و یاد این شهدا کامل نخواهد بود؛ کسانی که هر یک به سهم خود در شکل‌گیری مقاومت ملی و حفظ انسجام کشور نقش داشتند. بنابراین امروز اگر سخن از پایان جنگ و آغاز مرحله‌ای جدید به میان می‌آید، این نقطه حاصل ایستادگی و فداکاری افرادی است که در میدان‌های نبرد، مراکز نظامی، زیرساخت‌های حیاتی و حتی مناطق مسکونی هدف حملات قرار گرفتند. تاریخ درباره ابعاد سیاسی و نظامی این جنگ قضاوت خواهد کرد، اما آنچه از هم‌اکنون روشن است این است که نام شهدای این دوره به عنوان بخشی از حافظه جمعی ایرانیان باقی خواهد ماند و نسل‌های آینده نیز این مقطع را با یاد پر افتخار آنان به خاطر خواهند سپرد.

▼ گزارش روز

✍ علیرضا درکاهی

سردمداران رژیم صهیونی این روزها تلاش زیادی برای تحقق پروژه موسوم به «اسرائیل بزرگ» از خود نشان می دهند. این پروژه از زمان طرح آن توسط شیمون پرز نخست وزیر اسبق رژیم صهیونی گرچه با تغییراتی مواجه بوده است، اما نقاط اشتراکی با آن دارد. پروژه «اسرائیل بزرگ» از همان ابتدا بر مشارکت آمریکا در تأسیس «اسرائیل بزرگ» به عنوان ستون فقرات حضور آمریکا در منطقه استوار است.

در همین رابطه روزنامه رأی الیوم با اشاره به تاثیرات این طرح بر تحولات منطقه می نویسد:«شکی نیست که تغییر نقشه‌های منطقه منجر به تأثیراتی بر مصر و دیگر کشورهای جهان عرب و اسلام می‌شود. در صورت اجرای این طرح ، ملت‌ها و کشورهای اسلامی بهای تمایل برخی حاکمان به سمت جاه‌طلبی‌های رژیم صهیونی را خواهند پرداخت. واشنگتن در شرایط کنونی معتقد است که در مهار کردن بیشتر کشورهای عربی به نفع پروژه صهیونی موفق شده است. این در حالی است که پیشرفت این طرح در ابعاد مختلف بر خلاف منافع کشورها و ملت‌های اسلامی است.»

در واقع پروژه صهیونی «اسرائیل بزرگ» به نابودی ساکنان فلسطین از طریق نسل‌کشی یا آواره کردن آنها می‌پردازد. دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو بزرگترین حامیان این پروژه هستند و تا مرحله کنونی نقش تعیین‌ کننده ای در این راستا ایفا کرده اند. اوضاع غزه آزمونی برای تثبیت موقعیت آمریکا در ایفای این نقش بود که با حمایت همه جانبه خود از رژیم صهیونی نقش مهمی در پیشبرد نسل کشی مردم غزه تا مرحله کنونی و جلوگیری از فشارهای بین المللی برای توقف آن داشت. واشنگتن به این ترتیب راه را برای اجرای پروژه «اسرائیل بزرگ»، تغییر نقشه‌های منطقه، دفن هویت عربی و صهیونیست کردن منطقه هموار کرده است.

صهیونیست‌ها از زمان استقرار خود در منطقه، برای جذب ترکیه و ایران علیه کشورهای عربی تلاش کردند. معنای پروژه «اسرائیل بزرگ» این است که رژیم صهیونی که تقریباً نیمی از سرزمین‌های فلسطین را اشغال کرده، برای جای دادن همه صهیونیست‌های جهان کافی نیست. رژیم صهیونی با کمک آمریکا توانست کشورهای عربی به ویژه عربستان سعودی و مصر را مهار کند. این پروژه معتقد است که کشورهای مذکور نیازی به مساحت کنونی خود ندارند. طمع ورزی‌های رژیم صهیونی بر اساس این پروژه بر مصادره اراضی مصر، عربستان سعودی، عراق، سوریه و لبنان استوار است. واشنگتن نیز در راستای همین پروژه بر تأسیس دولت فلسطین بر سرزمین‌های عربستان سعودی اصرار دارد. همچنین اشغال کامل غزه توسط رژیم صهیونی بخشی از پروژه «اسرائیل بزرگ» و مقدمه‌ای برای اجرای نهایی آن است. البته محورمقاومت همچنان بزرگترین چالش در برابر پروژه های صهیونی در منطقه است.

▼ خبر ویژه

ترامپ امتیازات بزرگی به ایران داد

اعلام توافق میان آمریکا و ایران و انتشار جزئیات اولیه آن، موجی از واکنش‌های انتقادی و ابراز نگرانی را در رسانه‌های عبری‌زبان به دنبال داشته است؛ به‌گونه‌ای که برخی تحلیلگران و رسانه‌های رژیم صهیونی این توافق را حاوی امتیازات قابل توجه برای کشورمان ارزیابی کرده‌اند. شبکه «آی۲۴» با انتقاد از رویکرد دولت دونالد ترامپ مدعی شد که رئیس‌جمهور آمریکا در جریان مذاکرات، امتیازات گسترده‌ای به ایران اعطا کرده، بدون آنکه دستاوردی متناسب برای واشنگتن به دست آورد و این روند می‌تواند توازن معادلات منطقه‌ای را به سود تهران تغییر دهد. همزمان «کانال ۱۴» رژیم صهیونی نیز با لحنی تند، سیاست‌های اخیر کاخ سفید را ضربه‌ای به منافع تل‌آویو توصیف کرد و نوشت:«آنچه ترامپ در قبال ما مرتکب شده، واقعه‌ای چنان سهمگین و ناگوار است که توصیف و تبیین ابعاد آن دشوار است.» این رسانه همچنین مدعی شد:«این توافق یک دستاورد بسیار مهم برای ایرانی‌ها است، زیرا آتش‌بس فوری خواهد بود و بر اساس این تفاهم، اسرائیل باید فوراً عملیات‌های خود در لبنان را متوقف کند.» برخی دیگر از رسانه‌ها و پلتفرم‌های عبری نیز با اشاره به مفاد احتمالی توافق، از احتمال خروج نیروهای رژیم صهیونی از لبنان سخن گفته و آن را از پیامدهای مستقیم تفاهم میان تهران و واشنگتن دانستند. در همین راستا، «رؤی کایس» خبرنگار و تحلیلگر صهیونیست نیز با اشاره به تحولات اخیر منطقه اظهار داشت:«چه کسی باور می‌کرد که یک حمله واحد در ضاحیه جنوبی بیروت، صلح جهانی را تسریع کند؟»

▼ اخبار

اقتدار نظامی ایران مسیر توافق را هموار کرد

کاظم غریب‌آبادی، معاون وزیر امور خارجه، با اشاره به نهایی شدن متن یادداشت تفاهم میان ایران و آمریکا، تأکید کرد که دستاوردهای میدانی و نظامی جمهوری اسلامی ایران در این تفاهم‌نامه به عرصه سیاسی و دیپلماتیک منتقل و تثبیت شده است. وی اظهار داشت که جمهوری اسلامی ایران با اتکا به هدایت‌های رهبر معظم انقلاب، حمایت مردم، اقتدار نیروهای مسلح و تلاش دستگاه دیپلماسی، توانست دشمن را در دستیابی به اهداف راهبردی خود ناکام بگذارد و شرایطی را رقم بزند که طرف مقابل ناچار به پذیرش آتش‌بس و ورود به مسیر مذاکره شود. غریب‌آبادی با تأکید بر اینکه ایران هیچ‌گاه به آمریکا اعتماد نداشته و ندارد، گفت:«اعتماد ما به توان دفاعی، انسجام ملی و قدرت دیپلماسی کشور است» و به همین دلیل سازوکارهای مشخصی برای نظارت و راستی‌آزمایی اجرای تعهدات طرف مقابل در نظر گرفته شده است. وی افزود:«تمامی مطالبات اصلی جمهوری اسلامی ایران در متن تفاهم مورد توجه قرار گرفته و تعهدات ایران در مقایسه با دستاوردها و امتیازات حاصل‌شده، قابل مقایسه نیست.» معاون وزیر امور خارجه همچنین از آغاز اجرای برخی تعهدات فوری طرف مقابل از جمله پایان جنگ و رفع محاصره دریایی خبر داد و اعلام کرد پس از راستی‌آزمایی این اقدامات، مذاکرات ۶۰ روزه برای بررسی موضوعاتی همچون رفع کامل تحریم‌ها، لغو قطعنامه‌ها، پرونده هسته‌ای، توسعه اقتصادی و سازوکارهای نظارتی آغاز خواهد شد. غریب‌آبادی در پایان با بیان اینکه «متن یادداشت تفاهم نهایی شده و روز جمعه در سوئیس به امضا خواهد رسید»، تأکید کرد:«نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران همچنان با آمادگی کامل، هرگونه تحرک یا تهدید احتمالی دشمنان را رصد خواهند کرد.»

انتخابات رژیم صهیونی سه‌قطبی شد

نظرسنجی جدید روزنامه معاریو نشان می‌دهد فضای سیاسی سرزمین‌های اشغالی وارد مرحله‌ای تازه شده و رقابت برای انتخابات آینده کنست به یک رقابت سه‌قطبی تبدیل شده است. بر اساس نتایج این نظرسنجی، حزب لیکود به رهبری بنیامین نتانیاهو با از دست دادن سه کرسی، به ۲۲ کرسی کاهش یافته و به پایین‌ترین سطح محبوبیت خود در حدود یک سال گذشته رسیده است. این کاهش در شرایطی رخ داده که تحولات مربوط به توافق میان ایران و آمریکا، اختلافات داخلی ائتلاف حاکم و انتقادها از عملکرد کابینه نتانیاهو بر فضای سیاسی رژیم صهیونی سایه افکنده است. در مقابل، ائتلاف «باهم» به رهبری نفتالی بنت با ۲۱ کرسی و حزب «یاشار» به رهبری گادی آیزنکوت با ۲۰ کرسی، فاصله خود را با لیکود به حداقل رسانده‌اند و عملاً رقابت سه‌جانبه‌ای برای کسب عنوان بزرگ‌ترین حزب کنست شکل گرفته است. این نظرسنجی همچنین نشان می‌دهد آیزنکوت و بنت در رقابت مستقیم برای تصدی نخست‌وزیری از نتانیاهو پیش افتاده‌اند؛ به‌گونه‌ای که آیزنکوت ۴۴ درصد و بنت ۴۳ درصد حمایت افکار عمومی را کسب کرده‌اند، در حالی که نتانیاهو به ترتیب ۴۰ و ۳۹ درصد حمایت را به دست آورده است. تحلیلگران معتقدند کاهش محبوبیت لیکود و ظهور آیزنکوت به عنوان رقیبی جدید، معادلات سیاسی رژیم صهیونی را پیچیده‌تر کرده و تشکیل هرگونه ائتلاف آینده را با چالش‌های جدی مواجه خواهد ساخت.

آمریکا امروز منزوی‌تر از گذشته است

سناتور «مارک وارنر» نماینده ایالت ویرجینیا و از اعضای ارشد حزب دموکرات آمریکا، با انتقاد از سیاست‌های دونالد ترامپ در قبال ایران، تأکید کرد که هیچ تهدید قریب‌الوقوعی از سوی جمهوری اسلامی ایران وجود نداشت و دولت آمریکا بدون ارائه دلایل کافی به افکار عمومی و کنگره وارد جنگ شد. وارنر در گفت‌وگو با شبکه سی‌بی‌اس نیوز با اشاره به پیامدهای جنگ علیه ایران گفت:«۱۰۷ روز از جنگ انتخابی دونالد ترامپ می‌گذرد؛ آیا کسی می‌تواند ثابت کند که ما یا متحدانمان نسبت به قبل از این جنگ در وضعیت بهتری قرار داریم؟» وی با تردید نسبت به امکان دسترسی آمریکا به ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران افزود:«خارج کردن اورانیوم غنی‌شده نیازمند حضور نیروهای زمینی است؛ اقدامی که فکر نمی‌کنم آمریکا تمایلی به انجام آن داشته باشد.» این سناتور آمریکایی همچنین با اشاره به تداوم توانمندی‌های نظامی ایران اظهار داشت:«با وجود ادعاها درباره نابودی قابلیت‌های ایران، این کشور همچنان موشک‌ها و هزاران پهپاد در اختیار دارد.» وی همچنین از تیم مذاکره‌کننده آمریکا انتقاد کرد و گفت:«این افراد تجربه محدودی در مذاکرات هسته‌ای دارند، در حالی که طرف ایرانی دهه‌ها در این حوزه فعالیت کرده است.» وارنر با دفاع از برجام خاطرنشان کرد:«در توافق هسته‌ای پیشین، ناظران بین‌المللی و یک ائتلاف گسترده حضور داشتند، اما اکنون آمریکا تقریباً به تنهایی یا صرفاً در کنار اسرائیل عمل می‌کند و این وضعیت ما را امن‌تر نکرده است.» وی در پایان با انتقاد از عملکرد کنگره آمریکا تأکید کرد:«کنگره در انجام وظیفه نظارتی خود به طرز فجیعی شکست خورده است.»

▼ اخبار  کوتاه

◄ دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی اعلام کرد متن یادداشت تفاهم مربوط به مذاکرات پایان جنگ میان ایران و آمریکا، پس از ماه‌ها گفت‌وگو، نهایی شده است. در این بیانیه آمده است:«جنگ و عملیات نظامی در تمامی جبهه‌ها از جمله لبنان به صورت فوری و دائمی پایان می‌یابد و محاصره دریایی علیه ایران نیز بلافاصله خاتمه خواهد یافت.» همچنین تأکید شده است که «امضای رسمی این یادداشت تفاهم روز ۲۹ خرداد انجام می‌شود» و مذاکرات برای توافق نهایی پس از اجرای تعهدات طرف مقابل ادامه خواهد یافت.

قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیاء در اطلاعیه‌ای با تقدیر از مقاومت مردم و نیروهای مسلح ایران اعلام کرد:«مردم مقاوم و سربلند ایران و فرزندان دلاور ملت در نیروهای مسلح و جبهه مقاومت، با تحمیل اراده خود به دشمنان، قدرت و اقتدار کشور را به نمایش گذاشتند.» در این بیانیه تأکید شده است:«دشمنان آمریکایی و صهیونیستی راهی جز پذیرش شکست و تسلیم در برابر مردم مبعوث‌شده ایران ندارند.» این قرارگاه همچنین نقش رهبر معظم انقلاب و انسجام ملی را از عوامل اصلی این موفقیت برشمرد.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، پس از اعلام دستیابی ایران و آمریکا به یادداشت تفاهم پایان جنگ، این توافق را «بزرگ» توصیف کرد و مدعی شد:«این توافق صلح و امنیت را برای کل منطقه به ارمغان خواهد آورد.» وی همچنین با اشاره به تلاش دولت‌های پیشین آمریکا برای توافق با ایران گفت: «رؤسای جمهور بسیاری تلاش کردند با ایران صلح کنند، اما همگی پیش از من شکست خوردند.» ترامپ در ادامه با اشاره به تنگه هرمز افزود: «با امضای توافق نفت بار دیگر برای منطقه و جهان جاری خواهد شد.»

کی‌یر استارمر، نخست‌وزیر انگلیس، با استقبال از توافق میان ایران و آمریکا، آن را «گامی بسیار مهم در راستای پایان دادن به جنگ، تضمین ثبات منطقه‌ای و بازگشایی تنگه هرمز» توصیف کرد. وی همچنین از تلاش‌های دیپلماتیک و میانجی‌گری کشورهای قطر و پاکستان قدردانی کرد. استارمر تأکید کرد:«اکنون باید بر اجرای کامل یادداشت تفاهم تمرکز شود تا بازگشایی تنگه هرمز تضمین شده و این مسیر به‌صورت دائمی باز بماند.»

نخست‌وزیر و وزیر خارجه قطر با استقبال از تفاهم حاصل‌شده میان ایران و آمریکا، این توافق را گامی مهم در مسیر حل مسائل باقی‌مانده میان دو کشور دانست. محمد بن عبدالرحمن آل ثانی ضمن حمایت از این دستاورد دیپلماتیک، ابراز امیدواری کرد مذاکرات آینده با رویکردی سازنده ادامه یابد. وزارت خارجه قطر نیز در بیانیه‌ای اعلام کرد این تفاهم می‌تواند به تقویت صلح، ثبات و رشد اقتصادی در منطقه کمک کند و از نقش پاکستان و سایر طرف‌های منطقه‌ای و بین‌المللی در تسهیل این روند قدردانی کرد.