جهان سیاست در سالی که گذشت (بخش سوم)
- ترکیه
ترکیه در سال 92 با چند رویداد مهم روبرو بود و سبب آشوب و ناآرامیهایی در این کشور شد. اولین رویداد مربوط به میدان «تقسیم» استانبول بود. خردادماه 92 ناآرامیها در ترکیه با اعتراض به تصمیم دولت اردوغان برای تخریب «پارک گزی» در میدان تقسیم استانبول و اقدام به احداث یک مرکز خرید در این مکان آغاز شد.
این موضوع سبب گرد آمدن شمار زیادی از معترضان در این پارک شد که میگفتند قصد دارند از آخرین فضای سبز موجود در مرکز استانبول محافظت کنند. این تجمع به یک نمایش بیسابقه از خشم عمومی علیه خودکامگی اردوغان و حزب اسلامگرای عدالت و توسعه تبدیل شد و معترضان در میدان تقسیم که خود را «همبستگی تقسیم» مینامیدند، درخواست خود را برای لغو طرحهای ساخت و ساز در این میدان اعلام کردند. هزاران نفر از مردم و اعضای جنبش همبستگی تقسیم که شامل احزاب و انجمنهای سیاسی بود در این مکان تجمع کردند اما پلیس ترکیه برای متفرق کردن آنها از خودروهای آبپاش و گاز اشکآور استفاده کرد که بر اثر آن چند نفر کشته و صدها تن نیز زخمی شدند و پارک نیز مسدود شد. نیروهای امنیتی برای جلوگیری از تجمع معترضان، به مدت بیش از یکماه، پارک را بستند. پس از این مدت، جوانان با در دست داشتن پلاکاردهایی بار دیگر مقابل پارک گزی تجمع کردند. این در حالی بود که سرکوب معترضان به شدت از سوی محافل حقوق بشری و کشورهای غربی محکوم شد. گفته میشود مردم ترکیه از سیاستهای دولت اردوغان به ویژه در قبال سوریه به شدت خشمگین هستند و اتفاقات پارک گزی در واقع اعتراض مردمی به اینگونه سیاستها بود. در نهایت با میانجیگری برخی بزرگان و احزاب صاحب نفوذ و در عین حال نگرانی دولت اردوغان از گسترش ناآرامی به سراسر ترکیه، دولت از تخریب پارک یاد شده صرف نظر کرد. اما تنها چند ماه پس از این ماجرا، بحران فساد مالی، دولت ترکیه را تا آستانه سقوط پیش برد. اواخر آذرماه امسال پلیس ترکیه در عملیاتی «رضا ضراب» تاجر ایرانی ساکن ترکیه و حدود 50 نفر از افراد مرتبط با وی را دستگیر کرد. ضراب متهم شد که در جریان انتقال یک محموله طلا به ایران، به انتقال غیرقانونی پول از طریق یک بانک متعلق به دولت ترکیه و پرداخت رشوه به نزدیکان مقامات دولتی اقدام کرده است. این پرونده به همین جا ختم نشد و پای بسیاری از آقازادهها و فرزندان مقامات ترکیه نیز در این پرونده گیر افتاد و بیشتر آنان از جمله فرزندان چند وزیر دولت اردوغان راهی زندان شدند. حتی گفته شد پسر اردوغان نیز در این پرونده متهم است و به همین دلیل به گرجستان فرار کرده است. در پی این رسوایی، چند تن از وزیران کابینه اردوغان استعفا کردند. اما این همه ماجرا نبود زیرا این رسوایی که در آستانه انتخابات سراسری ترکیه اتفاق افتاده، رابطه اردوغان و «فتح الله گولن» رهبر معنوی حزب عدالت و توسعه را شکرآب کرد. گولن که از نفوذ زیادی در داخل ترکیه و بسیاری از کشورهای دیگر برخوردار است، استاد مکتبی است که اردوغان از دانشآموختههای آن به شمار میرود. دست زدن اردوغان به تصفیه و پاکسازی بروکراتهای دولت، از سوی جماعت گولن به منزله اعلان جنگ تلقی شد. البته تنش میان اردوغان و گولن از روزی آغاز شد که در دفتر کار نخستوزیر ترکیه دستگاههای استراق سمع کشف شد و رئیس سرویس اطلاعاتی ترکیه به اردوغان گفت کار جماعت گولن بوده است. این مسائل سبب رد و بدل کردن اتهامات میان اردوغان و گولن شده است. گولن، اردوغان را به سرکوب دموکراسی در ترکیه متهم میکند و اردوغان نیز گولن را به کارشکنی با هدف تضعیف دولت ترکیه متهم کرده است.
- مصر
مصر سال بسیار پرتحولی را پشت سر گذاشت. طی این مدت وقوع حوادث و تحولات گوناگون موجب شد تا اخبار این کشور آفریقایی در صدر رویدادهای جهانی قرار بگیرد.
شاید عزل محمد مرسی، اولین رئیس جمهوری مصر پس از انقلاب 2011 و سرنگونی رژیم مبارک را بتوان مهمترین تحول سیاسی این کشور قلمداد کرد. اعتراض مردمی علیه آنچه اخوانیزه کردن دولت توسط مرسی نامیده شد، دست آخر موجبات دخالت مستقیم ارتش و عزل او را از پست ریاست جمهوری فراهم آورد. پس از برکناری مرسی به دست ارتش محافل سیاسی مصر وارد تنازعی کلامی به منظور تفسیر آنچه در این کشور اتفاق افتاد شدند. برخی اقدام ارتش را کودتا قلمداد کردند و برخی دیگر آن را حمایت نیروهای نظامی از خواست مردمی دانستند. حال آنکه کشورها و دولتهای دیگر نیز در روزهای اول برکناری مرسی در تفسیر اقدام ارتش دچار مشکل شدند. آمریکا در ابتدا به صورت محتاطانه آن را کودتا خواند و پس از مدتی در تغییر موضعی آشکار اقدام ارتش در برکنار کردن مرسی را در جهت خواست مردمی توجیه کرد. از طرفی با عزل مرسی نوعی جبههبندی نیز در میان برخی کشورهای عربی ایجاد شد. عربستان که دل خوشی از اخوان نداشت به شدت از حکومت موقت و همچنین ارتش مصر حمایت کرد و از دیگر سو، قطر و ترکیه به صورت تمام قد به دفاع از اخوان و شخص مرسی پرداختند. در همین رابطه میتوان اظهارات تند شیخ قرضاوی علیه دولت موقت و همچنین ارتش مصر اشاره کرد. قرضاوی در خطبههای تند خود مستقیماً به عربستان، امارات و دولت جدید قاهره حمله کرد و این مواضع، موجب شد تا الازهر وی را از هیات علمای برجسته خود خارج کند. از دیگر سو، عزل مرسی موجب آغاز اعتراضات گسترده و شدید هواداران اخوان شد و در مقابل ارتش و دیگر نیروهای امنیتی دست به سرکوب گسترده معترضان زدند. آنچه در میدان «رابعه العدویه» رخ داد از ذهن مصریها پاک نخواهد شد. کشته و زخمی شدند صدها تن و استمرار کشتارها تاکنون موجب شده تا صدای اعتراض نهادهای بینالمللی از داخل و خارج مصر بلند شود.
اندکی نگذشت که دانشگاههای مصر نیز به صحنه اعتراضات هواداران اخوان علیه دولت جدید و ارتش تبدیل شد.
در حالی که اعتراضات علیه ارتش و همچنین دولت موقت ادامه داشت، مسئولان قاهره قانون جدید تظاهرات را به تصویب رساندند که براساس آن نیروهای امنیتی حتی میتوانستند برای سرکوب اعتراضات وارد محوطه دانشگاهها شوند. در همین حال دستگاه قضایی مصر حکم بازداشت تمامی رهبران اخوان را صادر کرد و پس از گذشت اندک مدتی، دادگاه اداری قاهره حکم انحلال اخوان و شاخه سیاسی این جنبش و همچنین مصادره تمامی اموال آن را صادر کرد. در همین حال رئیس جمهوری موقت مصر در نطقی بیسابقه اخوان را گروهی تروریستی خواند و چندی بعد فرماندهان اطلاعاتی وزارت کشور مصر از کشف شاخه نظامی اخوان با هدف ترور و بمبگذاری در این کشور خبر دادند. در حالی که موج سرکوبها در مصر ادامه داشت، هواداران اخوان در سالروز انقلاب مصریها و سرنگونی مبارک یعنی در روز 25ژانویه به خیابانها ریختند. در مقابل پلیس مصر نیز به سرکوب گسترده معترضان پرداخت که در زد و خوردها 50تن کشته و صدها تن دیگر زخمی شدند. در این میان برخی تحولات سیاسی مصر نیز مهم جلوه کرد. پس از تنشهای به وجود آمده میان واشنگتن و قاهره و در بحبوحه اعلام نامزدی مرسی در انتخابات آتی ریاست جمهوری، ژنرال سیسی به روسیه سفر کرد و به مذاکره با مقامات مسکو پرداخت. تحلیلگران این اقدام سیسی را در جهت تغییر مواضع قاهره و چرخش مصر به سوی شرق قلمداد کردند.
از طرفی حمایت آشکار پوتین از نامزدی سیسی در انتخابات آتی ریاست جمهوری مصر نیز در شرایطی که شورای عالی نظامی او را مکلف به کاندیداتوری در انتخاب کرده، موجب شد تا واشنگتن به صورت رسمی واکنش نشان دهد و مراتب نارضایتی خود را از آنچه در صحنه سیاست خارجی مصر روی میدهد، اعلام کند. این در حالی است که اوضاع امنیتی و اقتصادی در مصر نیز به شدت وخیم شده و ارزش پولی ملی این کشور طی چند ماه گذشته باز هم کاهش یافته است. از دیگر سو بمبگذاری و حملات پیاپی نیز موجی از نارضایتی را در مصر موجب شده است. در آخرین تحول حمله به اتوبوس گردشگران مصری در مرز با سرزمینهای اشغالی موجب کشته و زخمی شدن چندین گردشگر خارجی شد. اکنون هم که دولت مصر استعفا داده مصریها همچنان منتظرند تا دولت جدید اوضاع را بهبود بخشد. در نهایت، باید از شهادت مظلومانه «محمد شحاطه» رهبر معنوی شیعیان مصر، در حمله ددمنشانه مشتی سلفی افراطگرا، به عنوان یکی از تلخترین حوادث سال گذشته مصر یاد کرد. نحوه به شهادت رسیدن و وحشیگری به کار رفته در حمله به این روحانی شیعه، جهان سیاست را تکان داد و توجهها را به خطری که مصر را تهدید میکند، جلب کرد.
- افغانستان
افشای نقش سازمان جاسوسی آمریکا (سیا) در ارسال پول به دفتر حامد کرزی رئیس جمهوری افغانستان مدتی در صدر اخبار جهان قرار گرفت. روزنامه آمریکایی نیویورک تایمز با استناد به گفتههای مشاورین کرزی نوشت که سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) در یک دهه گذشته دهها میلیون دلار پول نقد به دفتر حامد کرزی فرستاده است. این روزنامه آمریکایی مدعی شد که این پولها برای نفوذ سازمان جاسوسی آمریکا در بین مقامات افغان بویژه اجیر کردن افراد، به دفتر ریاست جمهوری افغانستان فرستاده میشد. در چنین شرایطی، طالبان، کاخ ریاست جمهوری افغانستان و مقر سیا، در این کشور را مورد هجوم قرار دادند. چهار تن از مهاجمان گروه طالبان با استفاده از کارت جعلی وارد کاخ ریاست جمهوری شده و با نیروهای امنیتی در ورودی کاخ درگیر شدند.
یکی از مهاجمان خودروی بمبگذاری شده را منفجر کرد و سه تن دیگر با نیروهای امنیتی درگیر شدند. مهاجمان قصد داشتند به مرکز سیا که در نزدیکی کاخ قرار دارد نیز وارد شوند، اما موفق نشدند. در همین ارتباط، اعضای لویی جرگه نشستی برگزار و طی آن، نظر موافق خود را با امضای توافقنامه امنیتی اعلام کردند، اما حامد کرزی با وجود موافقت اعضای جرگه مشورتی با امضای پیمان امنیتی آمریکا، از این کار خودداری کرد. کرزی با انتشار بیانیهای ضمن تاکید بر موضع پیشین خود، قطع کامل عملیات نظامی خارجی در منازل مسکونی، آغاز صادقانه روند صلح و برگزاری انتخابات شفاف را از جمله شرایط امضای پیمان امنیتی ذکر کرد.
پس از پایان اجلاس لویی جرگه، حمله انتحاری طالبان به رستورانی در منطقه دیپلمات نشین و بشدت محافظت شده «وزیر اکبرخان» کابل 21 کشته برجای گذاشت. 13 تبعه خارجی از جمله نماینده صندوق بینالمللی پول و شماری از دیپلماتهای خارجی در این حمله جان باختند. سازمان ملل، آمریکا، اتحادیه اروپا و ناتو، این حمله را بشدت محکوم کردند. در تحولی نادر و بیسابقه و در حالی که طالبان بر طبل جنگ میکوبیدند، روند مذاکرات دولت افغانستان با طالبان کلید خورد. هیاتی از شورای عالی صلح افغانستان به دبی سفر و با مقامهای سابق و کنونی گروه طالبان برای پایان درگیریها مذاکره کرد.
در آخرین روزهای سال 93 نیز «محمد قسیم فهیم»، معاون اول ریاست جمهوری افغانستان بر اثر سکته قلبی در سن 56 سالگی درگذشت. رئیس جمهوری افغانستان به مناسبت درگذشت قسیم فهیم سه روز عزای عمومی اعلام کرد. فهیم از پنج سال گذشته تا زمان مرگ خود، معاون اول ریاست جمهوری افغانستان بود.
- پاکستان
محاکمه ژنرال «پرویز مشرف» رئیس جمهوری سابق پاکستان که در سال 1999 میلادی با کودتا به قدرت رسید و تا سال2008 میلادی به حاکمیت خود در این کشور ادامه داد، در دادگاه ترور «بینظیر بوتو» رهبر فقید حزب مردم آغاز شد.
وی که برای شرکت در انتخابات پارلمانی پاکستان از تبعید خود خواسته برگشته بود با حکم دادگاه ضد تروریسم به زندان انتقال یافت. در همین حال «چودری ذوالفقار» دادستان ویژه پرونده قتل بینظیر بوتو نیز ترور و حزب مشرف از شرکت در انتخابات محروم شد.
در همین حال حیدرعلی گیلانی فرزند نخست وزیر سابق پاکستان که یکی از خانوادههای قدرتمند این کشور محسوب میشود، در آستانه انتخابات پارلمانی این کشور توسط افراد مسلح ربوده و انتخابات پارلمانی پاکستان در میان موج تهدیدهای تروریستی برگزار شد. طالبان پاکستان تهدید کرده بودند که مراکز رای گیری را به خاک و خون میکشند. با وجود تهدیدات تروریستها و وقوع انفجارهای متعدد در نقاط مختلف پاکستان، این انتخابات برگزار شد و حزب «مسلم لیگ» به رهبری «میان محمدنواز شریف» به پیروزی رسید. نواز شریف پس از پیروزی، در جمع نمایندگان جدید حزبش در مجالس ملی و ایالتی سخنرانی کرد و خواستار صلح با گروه طالبان شد.
محمدنواز شریف، از سوی پارلمان پاکستان بعنوان نخست وزیر برگزیده شد. در همین حال «ممنون حسین» 73 ساله نیز بعنوان دوازدهمین رئیس جمهوری پاکستان سوگند یاد کرد.
پاکستان در عین حال، سالی پرخشونت را پشت سر گذاشت. کنسولگری جمهوری اسلامی ایران در شهر پیشاور پاکستان هدف حمله انتحاری قرار گرفت. یک عامل انتحاری خود را مقابل پست امنیتی کنسولگری ایران منفجر کرد. در این حمله به اعضای کنسولگری آسیبی نرسید و دو نفر از محافظین سفارت کشته و 12 نفر دیگر زخمی شدند. همچنین حملات تروریستی به اتوبوس زائرینی که از مرز تفتان به سوی شهر کویته پاکستان در حرکت بود به شهادت بیش از 30 تن منجر شد و حملات کور تروریستی علیه تکایا و مراکز مذهبی شیعیان پاکستان در سراسر این کشور ادامه یافت. درتحولی دیگر، «حکیم الله محسود»، سرکرده طالبان پاکستان در حمله هواپیماهای بدون سرنشین آمریکا به منطقه قبایلی وزیرستان کشته شد.
- یمن
یمن سال سختی را پست سرگذاشت. پس از سقوط رژیم عبدالله صالح و جانشینی عبدربه منصور هادی به عنوان رئیس جمهوری انتصابی یمن اعتراضات در این کشور فقیر عربی، تغییر مسیر داد و از گوشه و کنار این کشور صدای تجزیه طلبان بلند شده است. این در حالی است که ساکنان جنوب یمن همچنان بر تشکیل دو یمن شمالی و جنوبی اصرار دارند و در همین راستا تظاهراتهای گستردهای به صورت برنامهریزی شده انجام میشود. از سویی همچنان اعتراضاتی علیه فقر و دخالت نظامیان درامور سیاسی یمن در این کشور برگزار میشود. شایان گفتن است که مقامات صنعا برای جلوگیری از تجزیه یمن قانون اداره شدن فدرالی یمن را به تصویب رساندهاند.
در کنار تحولات سیاسی یمن شاهد تحولات امنیتی زیادی نیز بود. همزمان با بالا گرفتن تنشهای سیاسی در یمن شبهنظامیان القاعده برخی مناطق جنوبی این کشور را اشغال و آن مناطق را امارت اسلامی نامیدند. در چنین شرایطی پهپادهای آمریکایی نیز با انجام حملات مستمر به مناطق جنوبی یمن به مبارزه با القاعده پرداختند. البته حملات پهپادها چندان دقیق هم نبود و شاهد بودیم که چندین موشک به مناطق مسکونی اصابت کرد و دهها یمنی کشته یا زخمی شدند. در این حال، بر اثر حمله اشتباهی یکی از پهپادهای وابسته به «سیا» به مراسم جشن عروسی در جنوب یمن 15 تن کشته شدند.
به دنبال این حمله خونبار پارلمان یمن قانون ممنوعیت پرواز پهپادها بر فراز آسمان این کشور را تصویب کرد. از دیگر سو، جنگ تمام عیار میان حوثیها و سلفیها در مناطق شمالی یمن و یکی از خبرسازترین تحولات این کشور محسوب میشود. سلفیها که قصد تعرض به مناطق تحت کنترل شیعیان حوثی را داشتند با واکنش شدید حوثیها مواجه و در زد و خوردها میان دو گروه صدها تن کشته یا زخمی شدند. البته دولت یمن تلاش کرد با به پای میز مذاکره نشاندن طرفین درگیر و امضای چندین توافقنامه آتشبس، کشتارها را متوقف کند که این تلاشها نتایج ملموسی در برنداشت. از سویی، موج انفجارها و ترور مقامات عالی صنعا اوضاع امنیتی یمن را بیش از پیش شکنندهتر کرد. ادامه دارد...
نظرات بینندگان
آخرین مطلب
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
