مفهوم «مقاومت فعال» به‌عنوان الگوی رفتاری نظام، چگونه توانسته است در مواجهه با جنگ تحمیلی، تحریم‌های حداکثری و فشارهای بین‌المللی، نه‌تنها به بقای کشور بینجامد، بلکه به پیشرفت در حوزه‌های دفاعی و فناوری‌های راهبردی منجر شود؟

1. در برابر جنگ تحمیلی، تبدیل محاصره به خودکفایی دفاعی؛ پیش از انقلاب، وابستگی شدید ارتش پهلوی به مستشاران خارجی، عمق فاجعه را نشان می‌داد. اردشیر زاهدی، سفیر سابق شاه در آمریکا، در کتاب خود اعتراف می‌کند که «خرید سلاح از آمریکا به یک عادت تبدیل‌شده بود و ما فاقد هرگونه توان طراحی و تولید داخلی بودیم». با این پیشینه، هنگام شروع جنگ تحمیلی، دشمن و حامیانش امیدوار بودند ایران به دلیل محاصره تسلیحاتی، سریعاً زمین‌گیر شود. اما مقاومت فعال، مسیر دیگری را طی کرد. باتدبیر فرماندهان و بسیج صنعت و نخبگان کشور، صنعت دفاعی نوپا و مبتنی بر خلاقیت جوانان انقلابی شکل گرفت. این روند به خلق «قدرت بازدارندگی موشکی» و دستیابی به فناوری‌های پیچیده دفاعی منجر شد که امروز ستون فقرات امنیت ملی است. رهبر معظم انقلاب اسلامی با اشاره به این دوران، «جهاد صنعتی» آن روز را پایه‌گذار اقتدار امروز می‌دانند.

2. در برابر تحریم‌ها، عبور از اقتصاد تک‌محصولی با اقتصاد مقاومتی؛ تحریم‌های حداکثری، باهدف فلج کردن اقتصاد ایران طراحی شد. الگوی مقاومت فعال در برابر این فشار، تنها به «تحمل» محدود نماند، بلکه به «جهش تولید» و «کاهش وابستگی به درآمد نفتی» منجر گردید. در سال‌های اخیر، سهم درآمدهای غیرنفتی از بودجه کشور به‌طور قابل‌توجهی افزایش‌یافته است. هم‌زمان، پیشرفت‌هایی چشمگیر در فناوری‌های راهبردی مانند نانو، زیست‌فناوری، هوافضا و انرژی هسته‌ای صلح‌آمیز حاصل‌شده که همگی داخلی و مبتنی بر دانش متخصصان ایرانی است. این دستاوردها، ناقض ادعای اصلی تحریم کنندگان مبنی بر جلوگیری از پیشرفت ایران بوده است.

3. در فشارهای بین‌المللی، افزایش هزینه فشار و تغییر معادلات؛ مقاومت فعال به معنای انزوا نیست، بلکه به معنای تعامل هوشمند و بدون پذیرش زور است. ایران با این الگو، نشان داده که فشار و تحریم نه‌تنها آن را متوقف نمی‌کند، بلکه هزینه‌ای سنگین برای طرف مقابل به همراه دارد. ایجاد شبکه‌ای از روابط اقتصادی با همسایگان و قدرت‌های جدید، تقویت عمق راهبردی در منطقه از طریق کمک به محور مقاومت، و تبدیل‌شدن به یک‌قطب فناوری در غرب آسیا، همگی نتایج این رویکرد است. این مسیر، در تضاد کامل با الگوی وابستگی دوره پهلوی است که به اعتراف کارگزاران آن، حتی «برنامه‌ریزی کلان کشور نیز با نظارت مستشاران خارجی انجام می‌گرفت» (برگرفته از خاطرات علم).

بنابراین الگوی «مقاومت فعال» باخرد جمعی، عزم ملی و رهبری حکیمانه، تهدیدهای سخت را به فرصتی برای شکوفایی علمی و صنعتی تبدیل کرده است. این الگو ثابت کرد که ملتی که به توانایی‌های خود ایمان دارد و در برابر زور سر خم نمی‌کند، نه‌تنها باقی می‌ماند، بلکه با سرعتی بیشتر از شرایط عادی، در مسیر پیشرفت و تعالی گام برمی‌دارد. دستاوردهای دفاعی و فناورانه امروز ایران در عرصه‌های مختلف، سند زنده کارآمدی این راهبرد است.

منبع: پرسمان سیاسی شماره 23