ایران چگونه از وضعیت وابستگی کامل در تأمین دارو و واکسن، به خودکفایی در تولید بیش از ۹۵٪ داروهای ضروری و حتی صادرات برخی داروهای پیچیده (بیوتکنولوژیک) رسیده است؟

1. اراده راهبردی و چارچوب‌سازی‌کلان؛ پس از انقلاب و به‌ویژه در دهه‌های اخیر، نظام جمهوری اسلامی با درک آسیب‌پذیری ناشی از وابستگی دارویی، توسعه این صنعت را به یک اولویت راهبردی امنیت ملی تبدیل کرد. این نگاه کلان در قالب حمایت‌های هدفمند قانونی و اجرایی متبلور شد. ایجاد و توسعه زیرساخت‌هایی مانند «شهرک دارویی برکت» و حمایت از بیش از ۲۲۰۰ شرکت تولیدی در حوزه تجهیزات پزشکی، بستری مستحکم برای جهش فراهم آورد. سیاست‌هایی مانند «اولویت خرید تولید داخلی برای مراکز درمانی» و حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان، تقاضای مطمئنی برای محصولات داخلی ایجاد کرده و چرخه تحقیق، تولید و مصرف را تکمیل کرد.

2. دستاوردهای عینی و جهش‌های‌کیفی؛ نتایج این مسیر، امروزه در قالب مصادیق ملموس قابل مشاهده است. ایران با تولید بیش از ۹۵ درصد داروهای ضروری، به امنیت دارویی پایدار دست یافته است. این موفقیت تنها محدود به داروهای ساده نیست، بلکه شامل فناوری‌های پیشرفته نیز می‌شود:

داروهای بیوتکنولوژیک: تولید ۳۰ داروی بیوتکنولوژی برای درمان بیماری‌های خاص مانند سرطان، از جمله پادتن‌های مونوکلونال که پیش‌تر کاملاً وارداتی و با قیمت‌های گزاف عرضه می‌شد.

واکسن‌های پیشرفته: بومی‌سازی واکسن‌هایی مانند HPV و پنتاوالان که گامی بلند در پیشگیری از بیماری‌ها است.

تجهیزات پزشکی: خودکفایی در تولید ۴۰ درصد تجهیزات پزشکی و تأمین ۷۰ تا ۸۰ درصد ملزومات مصرفی در داخل، نشان از گستردگی این جهش دارد. تولید دستگاه‌های های-تکی مانند سی‌تی اسکن و شتاب‌دهنده خطی درمان سرطان گواه پختگی این صنعت است.

3. جایگاه بین‌المللی و صادرات فناوری؛ این پیشرفت‌ها، ایران را از حالت مصرف‌کننده صرف خارج کرده و به یک بازیگر مؤثر منطقه‌ای تبدیل کرده است. امروزه ایران نه تنها نیاز داخلی را تأمین می‌کند، بلکه به صادرکننده داروهای پیچیده بیوتکنولوژی به کشورهایی مانند روسیه تبدیل شده است. وزیر بهداشت کشور نیز اخیراً در اجلاس جهانی سلامت ۲۰۲۵ ریاض، با افتخار از توانمندی‌های کشور در تولید داروهای زیست‌شبیه‌ساز سخن گفت و آمادگی ایران برای سرمایه‌گذاری مشترک و ایجاد زنجیره تأمین منطقه‌ای را اعلام کرد. این جایگاه، اعتبار علمی و فناوری جمهوری اسلامی را به نمایش می‌گذارد.

4. مقایسه با گذشته و نتیجه‌گیری؛ وضعیت کنونی در تقابل کامل با دوران پهلوی قرار دارد. در آن دوره، صنعت داروسازی کشور عمدتاً مونتاژمحور و وابسته به مواد اولیه و دانش فنی خارجی بود و برنامه‌ای برای دستیابی به فناوری‌های حیاتی و پیچیده وجود نداشت. در مقابل، امروز ایران با اتکا به نیروی انسانی متخصص داخلی و با وجود تحریم‌های حداکثری، به دانش ساخت داروهایی دست یافته که فناوری آن در انحصار چند کشور معدود است. این مسیر، عینیت‌بخش این اندیشه رهبری انقلاب است که تحریم‌ها را می‌توان به فرصتی برای جهش و خوداتکایی تبدیل کرد.

منبع: پرسمان سیاسی شماره 23