صریح، شجاعانه و امیدآفرین

با توجه به وضعیت حساس جنگی و شهادت رهبرمعظم انقلاب، نقش مجلس خبرگان در انتخاب رهبری بصیر و شجاع، چون آیت الله سیدمجتبی خامنه‌ای چگونه بود؟

اعضای مجلس خبرگان در کنار سه مسئولیت کشف و تعیین مصداق رهبری؛ نظارت بر رهبری؛ بررسی تداوم شرایط رهبری، به دو امر دیگر نیز مشغول هستند؛ مسائلی که مورد تأکید رهبر معظم انقلاب نیز بود؛ اول، رصد شخصیت‌هایی که در صورت فقدان یا فوت رهبری، یا به هر دلیل دیگری، شرایط رهبری را از دست دادند، باید مورد دقت قرار گیرد. این امر به منظور شناسایی کسانی است که در چنین زمان‌هایی می‌توانند جایگزین شوند تا مسیر ولایت ادامه یابد و نقصی در جامعه اسلامی و راهبری آن وارد نشود. حضرت آقا بار‌ها بر این نکته تأکید کرده‌اند. بنده به یاد دارم که در یکی از جلسات خبرگان، به ویژه در گفت‌وگویی که با کمیته خاص چند نفره داشتند، ایشان به «آستین مبارک» اشاره کرده و فرمودند: «به هر صورت شما باید چند نفر را در آستین خود داشته باشید برای آن لحظاتی که مورد نیاز است.»

از این‌رو کمیته‌ها و کمیسیون‌های مجلس خبرگان، چه افرادی که نزدیک رهبری بودند و چه آنهایی را که اسمی از آنها مطرح می‌شد، دائم تحت نظر داشتند تا کسی را که شایستگی جدی برای رهبری جامعه دارد، انتخاب کنند؛ از این‌رو هر چند مجلس خبرگان با دو مسئله جنگ و فقدان ناگهانی رهبرمعظم انقلاب روبه‌رو شد، اما خللی در عملکردش نمایان نشد و به یاری خداوند و عنایت حضرت ولی عصر (عج)، مجلس خبرگان مسیر خود را به سرعت و به طور کامل طی کرد و با تصویب قوانین داخلی، تشکیل جلسات حضوری و غیرحضوری، و جمع‌بندی مستندات کتبی، فرآیندی کاملاً قانونی برای انتخاب رهبری صورت گرفت که هیچ شک و شبهه‌ای برای مردم و حتی دشمنان باقی نگذاشت. این انتخاب با رأی قاطع و در حداقل زمان ممکن انجام شد.

لازم است این نکته را یادآور شویم که بیانیه‌ها یا گفته‌ها که بر انتخاب تأکید داشتند، بیشتر جنبه درخواست و بیان نگاه عمومی جامعه را داشتند، نه اینکه اعضای مجلس خبرگان را به کوتاهی یا تأخیر متهم کنند. با توجه به این مسائل در این فرآیند، شخصیتی انقلابی، آگاه، مدبر، آگاه به زمانه، توانا، فقیه و عادل، بر اساس ویژگی‌های ذکر شده در قانون اساسی برای رهبری جامعه اسلامی، انتخاب شد که این ویژگی‌ها در شخصیت حضرت آیت‌الله العظمی سیدمجتبی خامنه‌ای تشخیص داده شد.

بیعت پرشور مردم در میدان انقلاب پس از اعلام خبر رهبری، چه پیامی را به دشمنان و حامیان آنها مخابره کرد؟

واقعاً یکی از مسائلی که این روز‌ها به چشم می‌خورد و مورد اذعان بسیاری از شخصیت‌ها و تحلیلگران است، تحول روحی و آمادگی قلبی مردم عزیز و سرافراز ایران اسلامی است. کسانی که مانند بنده، دوران انقلاب را در نوجوانی، دوران دفاع مقدس را در جوانی، و سپس این مسیر پر فراز و نشیب حدود ۴۰ ساله را درک کرده‌اند، به صراحت می‌توان گفت که هیچ‌گاه چنین آمادگی و حضوری را از سوی مردم شاهد نبوده‌ایم. این همان تعبیری است که رهبر معظم انقلاب در سخنرانی‌های اخیر خود با عنوان «اتحاد مقدس» به آن اشاره کرده و آن را رمز پیروزی و رمز عملیاتی دانستند. این اتحاد مقدس، محوری اصلی است که مردم را با همه نگرش‌ها، تفکرات، منش‌ها، دسته‌بندی‌های فکری، عملی، رفتاری، فرهنگی و منطقه‌ای، از طبقات مختلف اجتماعی و سطوح علمی گوناگون، اعم از زن و مرد، و پیر و جوان گرد هم آورده است.

این یک اتفاق عظیم است. در کمتر دوره‌ای از انقلاب اسلامی شاهد چنین حضوری بوده‌ایم. گاهی راهپیمایی قدس و ۲۲ بهمن را می‌دیدیم و در سال‌های اخیر، فراز و نشیب‌هایی در مشارکت‌های اجتماعی مانند انتخابات مشاهده می‌شد. نگرانی‌هایی وجود داشت که آیا مردم در مواقع بحران و حساس، پای صحنه خواهند آمد و چگونه نقش خود را ایفا خواهند کرد. اما این حضور پرشور مردم و بیعت آنان، به ویژه پس از انتخاباتی متقن، واقعاً خیره‌کننده است.

جایگاه علمی و شخصیتی آیت الله سیدمجتبی خامنه‌ای را چگونه ارزیابی می‌کند؟

درباره خصوص جایگاه علمی و شخصیتی سومین رهبر معظم انقلاب چند نکته قابل تأمل است:

نسب و ارتباط با شجره طیبه: انتساب ایشان به سلسله سیادت و شجره طیبه، نورانیت و معنویتی را به همراه دارد که نباید دست‌کم گرفته شود. زمانی که مجموعه‌ای درباره شجره اساتید صحیفه سجادیه (سلسله راویان و مشایخ روایت آن) تهیه کردم، متوجه شدم که نام اجداد پاک ایشان نیز در این سلسله قرار دارد. این سیر پاک، معنویت و ظرفیتی را به همراه دارد که می‌تواند به راهبری امت کمک کند.

جنبه‌های علمی و اندیشه‌ورزی: ایشان عالم جلیل‌القدری هستند. شاگردان و حتی علمای بزرگی که در مباحث فقهی، اجتهادی و تفسیری ایشان حضور داشته‌اند، شخصیت ممتاز وی را تأیید می‌کنند.

حضور در صحنه‌های مختلف: اگرچه ایشان به دلیل اکراه و منع رهبر معظم انقلاب، در سمت‌های رسمی دخالت مستقیم نداشته‌اند، اما اشراف‌شان بر مباحث اجتماعی و فرهنگی، و همچنین مشورت‌ها و همفکری‌های ایشان با مسئولان ارشد نظام، به دلیل تدبیر، نظرات و آگاهی‌شان، بسیار راهگشا بوده و خواهد بود.

تقوا و زهد: مرحوم آیت‌الله مجتهدی و دیگر نزدیکان ایشان، از تقوا، ورع، پرهیزگاری و زهد ایشان نقل می‌کنند. ساده‌زیستی ایشان که در خانواده معنوی‌شان ریشه دارد، و فداکاری بخش مهمی از خانواده خود در راه اسلام و مردم، نشان از آمادگی معنوی، سلوک اخلاقی و پاکی ایشان دارد.

حمایت مسئولان و اندیشمندان: اتحاد و هم‌نظر بودن مسئولان، اندیشمندان و دست‌اندرکاران نظام با ایشان، به پیشبرد اهداف انقلاب اسلامی و اهداف کلان نظام در عرصه جهانی کمک شایانی می‌کند.

نگاه به مردم و تعامل با اقشار: ایشان هیچ‌گاه خود را از مردم جدا نکرده‌اند و همواره در میان آنان حضور داشته‌اند. تصاویری که از حضور ایشان در راهپیمایی‌ها و فضا‌های عمومی منتشر می‌شود، گواه این مدعاست و به ایشان کمک می‌کند تا پرچم انقلاب را سرافراز نگه دارند. همچنین، ایشان اهل تظاهر و خودنمایی نیستند و در بسیاری از موارد از حضور در مقابل دوربین‌ها و مصاحبه‌ها پرهیز کرده‌اند، که این نشان‌دهنده ملاحظات معنوی و شرعی ایشان است.

خدمت‌رسانی به محرومان: ایشان با توجه به انتصاب و ارتباط با بیت رهبری و آشنایی با دغدغه‌های ایشان، در خدمت‌رسانی به اقشار محروم و فقیر و رسیدگی به کسانی که احساس می‌کردند صدای‌شان کمتر شنیده می‌شود، ملجأ و پناه بسیاری بوده‌اند. این جنبه از خدمات ایشان نیز نباید نادیده گرفته شود.

چگونه می‌توان از تداوم اتحاد ملی و انسجام حول محور رهبری حضرت آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای، به اهداف انقلاب اسلامی دست پیدا کرد؟

نکته بسیار مهمی را مطرح کردید. ما مسیری را پشت سر گذاشته‌ایم، یک مقطع تاریخی مهم و حتی دوره گذار را طی کرده‌ایم و اکنون وارد مدار جدیدی در راهبری جهان امروز شده‌ایم. در این راستا، نوع تصمیماتی که برای آینده گرفته می‌شود، به‌ویژه در میان این تصمیم‌ها و حرکت‌ها، عزم ملی و اتحاد مردمی که بیش از پیش اهمیت خود را نشان می‌دهد، بسیار حائز اهمیت است. در این جهت، به نظر می‌رسد باید چند مورد را در نظر گرفت:

اول، حضور اندیشمندان و عالمان دینی، از جمله مراجع عظام و اعضای مجلس خبرگان. همانطور که در تمام این مدت به عنوان یک پشتوانه مهم در کنار این مسیر ایستاده‌اند و با بیانیه‌های خود، چه پیش از انتخاب و چه پس از آن، بیعت و نگاه ارزشمند خود را اعلام کرده‌اند، این حضور و عزم جدی در عرصه علمی می‌تواند به این جریان کمک کند. همچنین، زمینه‌هایی، چون تبیین مبانی انقلاب اسلامی، برگزاری کرسی‌های آزاداندیشی، حلقه‌های نظریه‌پردازی و جریان تولید علم، به‌ویژه در میان نسل جوان بسیار کارساز است؛ اهمیت این موضوع را به عینه خودم دیده‌ام.

دوم اینکه در روز‌های کنونی، در عرصه بین‌الملل نیز مجموعه‌هایی داریم؛ از جمله وزارت امور خارجه، سفارتخانه‌ها، رایزن‌های فرهنگی در سراسر دنیا، مراکزی تحت اشراف مانند مجمع جهانی اهل بیت (ع)، مجمع تقریب مذاهب اسلامی، جامعه المصطفی (ص) یا سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی. همچنین، مؤسسات، سازمان‌های مردم‌نهاد و تشکل‌های مردمی که در حوزه بین‌الملل فعالیت می‌کنند را نباید دست‌کم گرفت. این مجموعه‌ها نیز باید به مسئولیت خود در ادامه راه واقف باشند و بدانند چگونه می‌توانند پیام این اتحاد و عزم ملی را منتقل کنند و در این قضیه همراهی کنند. همچنین، با وجود هیاهو‌های رسانه‌ای و عملیات‌های شناختی در دنیای امروز، می‌توانند حمایت دیگران را جلب کرده و توجه‌ها را به نکات برجسته و واقعیت جامعه امروز ایران اسلامی معطوف سازند. این نیز مسئله و نکته مهمی در تداوم این حرکت است.

سوم اینکه من معتقدم امروز، علم در دست میدان نظامی است و حتی دیپلماسی، سیاست، فرهنگ و اقتصاد ما نیز در مسیر این میدان در حال شکل‌گیری است. حمایت میدان به پیشبرد اهداف کمک می‌کند و جلوه‌هایی از ایثار، فداکاری، ایستادگی، مقاومت، یاری خداوند و نصرت الهی برای کسانی که در این راه ثابت‌قدم باشند، پدیدار می‌شود. آنچه در فضای علمی تصویر می‌کردیم و برای آن نیاز به تدارک صحنه داشتیم، امروز به تمام معنا در حال رخ دادن است. هر موشک، پهپاد، انتقام یا پاسخی که در برابر دشمن داده می‌شود و محکم به آنها مخابره می‌شود، می‌تواند به یاری سایر عرصه‌ها شتافته و آنها را ارتقا دهد. پرچمی که با سرافرازی برافراشته شده، توانسته است دیگران را در همه عرصه‌های پیرامون خود گرد آورد.

در پایان تحلیل شما درباره پیامی که حضرت آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای در روز‌های گذشته ابلاغ کردند، چیست؟

تحلیل بنده از پیام آیت‌الله سیدمجتبی حسینی خامنه‌ای، رهبر معظم انقلاب اسلامی، شامل چند نکته کلیدی است. اولاً، این پیام به طور گسترده در سطح جهانی دریافت شد و موجب خشنودی، امیدواری و دوچندان شدن انرژی مردم شد. آنچه در پی آن هستم، فراتر از نگرانی، امیدواری به این است که نخبگان، مسئولان، اندیشه‌ورزان در حوزه‌ها و دانشگاه‌ها، و تمام مجموعه‌هایی که در تبیین مبانی اسلام، انقلاب، و آرمان‌های امامین انقلاب و شهدا مسئولیت دارند، توجه لازم را به این پیام مبذول دارند. به نظرم، در فرصت پیش آمده باید به بحث و تبادل نظر پیرامون تک‌تک جملات و بند‌های این پیام پرداخته شود. هرچند ظرفیت رسانه‌ها را برای تبیین این پیام می‌بینم، اما هنوز شاهد استفاده کامل از این ظرفیت برای بحث و تشریح پیام نبوده‌ام.

این پیام از پنج جنبه حائز اهمیت است:

صراحت: به نظر من، برای ادامه راه به نوعی صراحت و صداقت نیاز داریم. در دنیای امروز، با چهره فریبکار، پر از جنایت و خیانت دشمنان، این صراحت و صداقت می‌تواند ذهن‌ها و قلب‌ها را تسخیر کند.

استحکام: استحکام و قوتی که در کلمات این پیام دیدم، نشان‌دهنده عزمی راسخ برای مبارزه‌ای بی‌انت‌ها و درگیری تا رسیدن به پیروزی کامل و همه‌جانبه است. دنیا این را فهمید و به نظرم این نکته مهمی در پیام بود که برخی نگرانی‌ها و اضطراب‌های مردم را برطرف کرد و آنها را در صحنه نگه داشت. این امر بسیار مهم است.

ادبیات و نگارش: ضلع سوم که در این پیام کاملاً خود را نشان می‌دهد، جنس ادبیات و نگارش آن است. در بحث‌های حوزوی و دانشگاهی پیرامون نحوه نگارش این پیام و چینش واژگان، نکاتی را مشاهده کردم. مهم‌ترین آن این است که این پیام برگرفته از شخصیت خود رهبر عزیز است. نوشته‌ای که با روحیات و خصوصیات ایشان همخوانی دارد؛ چنانکه کسانی که با ایشان حشر و نشر داشته‌اند یا شاگرد ایشان بوده‌اند، اذعان دارند. این جنس از ادبیات و نگارش، حاکی از قوت علمی و توان ارائه دیدگاه‌های پیشروی انقلاب اسلامی در دنیای امروز است.

موضوعات مهم: چهارمین نکته، تمرکز بر چند موضوع مهم در این پیام بود. به نظرم، محور‌های اصلی در میان هیاهو‌ها و حواشی گم نشدند. این توجه و فکر روشنی که ایشان در پیام داشتند، به محور‌های اصلی مورد نیاز جامعه امروز و حرکت عظیم مردمی که شکل گرفته و همبستگی که میان مسئولان اتفاق افتاده، پرداخت. این خود به نوعی اتحاد را شکل داد و در آینده به عزم ملی کمک خواهد کرد.

شجاعت: محور بعدی، شجاعتی بود که در این پیام نسبت به دشمنان انقلاب اسلامی دیده می‌شود. ما این جنس از شجاعت و شهامت را در واژگان و زبان این پیام مشاهده می‌کنیم. این شجاعت و شهامت که از سوی این شخصیت به جامعه تزریق شد، مورد نیاز ماست. طبیعتاً دنیا نیز این جنس از شجاعت و شهامت را درک می‌کند.

ضلع آخر که به نظرم بسیار مهم است، فراموش نکردن اتفاقاتی است که رقم خورده و فراز و نشیب‌هایی که بر پیکر این ایران اسلامی وارد شده است. به خصوص جنایت‌ها و خیانت‌هایی که دشمنان در حق این جامعه و ایران اسلامی انجام داده‌اند و خون‌های عزیزان‌مان که در نتیجه این جنایات جاری شده است. اهمیت این موضوع زمانی مشخص می‌شود که متوجه شویم ما در آینده با درگیری حقوقی و قانونی روبه‌رو خواهیم شد و به جنگ تمام ادعا‌های پوشالی و دروغین آمریکا، رژیم صهیونی و غرب خواهیم رفت. با این حال امیدوارم که پیام رهبری بتواند کشور‌های منطقه را متوجه حال خود کند و ما شاهد یک اتحاد، همبستگی و پیوستگی تاریخی در بین کشور‌های منطقه برای رسیدن به صلحی منطقی و عادلانه باشیم، ان‌شاءالله.