نشریه اخبار و تحلیل ها 8 اردیبهشت 1405

 pdf

word

▼ حرف روز 

   از آگاهی تا مشارکت؛ مسیر تازۀ اقتصاد ایران

جنگ اقتصادی را می‌توان پیچیده‌ترین شکل نبرد در عصر حاضر دانست؛ نبردی که هدف آن نه تصرف خاک، که تحت فشار قرار دادن معیشت مردم است. در این میان، تحریم‌های گسترده بین‌المللی، اقتصاد ایران را با چالش‌های جدی مواجه کرده است. اما در دل همین فشارها، پرسشی اساسی مطرح می‌شود: آیا جامعه ایران در واکنش به این شرایط، ظرفیت‌های تازه‌ای از خود بروز داده است؟

به نظر می‌رسد سطح آگاهی عمومی در ایران، به‌ویژه در حوزه اقتصاد، نسبت به دهه‌های گذشته افزایش قابل‌توجهی یافته است. گسترش شبکه‌های اجتماعی، دسترسی به تحلیل‌های کارشناسی و گردش سریع اطلاعات، باعث شده بسیاری از شهروندان با مفاهیمی همچون نقدینگی، تورم، کسری بودجه و اثر تحریم‌ها آشنا شوند. این آگاهی را می‌توان نوعی «سرمایه اجتماعی» تلقی کرد؛ سرمایه‌ای که در ترازنامه‌های مالی جایی ندارد، اما می‌تواند به عاملی برای عبور از بحران تبدیل شود. شهروندانی که ریشه مشکلات را می‌شناسند، کمتر در معرض شایعات و التهاب‌آفرینی قرار می‌گیرند. با این حال، آگاهی به‌تنهایی کافی نیست. شرط بهره‌برداری از این سرمایه، وجود مسیری روشن و اعتمادساز میان مردم و سیاست‌گذاران است.نکته قابل تأمل دیگر، ظرفیت کنش‌گری مستقیم مردم در عرصه اقتصاد است. تجربه‌های داخلی در حوزه‌هایی مانند امدادرسانی در بلایای طبیعی یا پروژه‌های محرومیت‌زدایی نشان داده که ورود مستقیم مردم به میدان، گاه نتایجی چابک‌تر از ساختارهای اداری به همراه داشته است. در حوزه اقتصاد نیز برخی تحلیل‌گران معتقدند مردم می‌توانند فراتر از نقش مصرف‌کننده، به عنوان ناظر، سرمایه‌گذار خُرد و حتی توزیع‌کننده عمل کنند. برای نمونه، الگوهای مشارکتی در مدیریت مصرف انرژی این قابلیت را دارند که صرفه‌جویی را از یک توصیه اخلاقی صرف، به رفتاری با منافع اقتصادی مستقیم برای خانواده‌ها تبدیل کنند. هرچند تحقق چنین الگوهایی نیازمند طراحی سازوکارهای شفاف و ضمانت اجرایی از سوی دولت است.همچنین، مفهوم «اقتصاد مقاومتی»، به‌طور ضمنی بر همین مشارکت مردمی تکیه دارد. ایده اصلی این است که اقتصاد در شرایط تحریم، باید متکی بر ظرفیت‌های داخلی باشد و در برابر شوک‌های بیرونی مقاوم شود. در چنین چارچوبی، شبکه‌های همیاری محلی، هدایت سرمایه‌های خُرد به سمت تولید، و نظارت عمومی بر زنجیره توزیع کالا می‌توانند بخشی از راه‌حل باشند. البته باید توجه داشت که این رویکرد، جایگزین مسئولیت دولت در تأمین زیرساخت‌ها، مهار تورم و ایجاد ثبات اقتصادی نیست، بلکه آن را تکمیل می‌کند.در مجموع، شاید بتوان گفت بحران اخیر، علیرغم تمام دشواری‌های معیشتی، نشانه‌هایی از یک ظرفیت نهفته در جامعه ایران را نمایان کرده است. جامعه‌ای که به‌لحاظ اطلاعاتی مجهزتر، و به‌لحاظ انگیزه‌های مشارکتی آماده‌تر به نظر می‌رسد. اینکه آیا این ظرفیت به تحولی پایدار در اقتصاد کشور منتهی خواهد شد یا خیر، به عوامل متعددی از جمله کیفیت حکمرانی، اعتماد متقابل دولت و ملت، و توانایی نظام سیاست‌گذاری در طراحی سکوهای واقعی برای مشارکت عمومی بستگی دارد. آنچه مسلم است، سرمایه اجتماعیِ شکل‌گرفته در دل فشارها، امکانی است که در صورت بهره‌برداری درست، می‌تواند معادلات آینده را تغییر دهد.(علی قاسمی)

▼ گزارش روز 

سانسور در پنتاگون؛ استیصال در واشنگتن

نشریه آمریکایی آتلانتیک در گزارشی افشاگرانه پرده از اختلافات عمیق در دولت ترامپ بر سر واقعیت‌های جنگ علیه ایران برداشته است. بر اساس این گزارش، «جی. دی. ونس»، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، به صراحت روایت‌های خوش‌بینانه وزارت جنگ این کشور را «گمراه‌کننده» خوانده و نسبت به پنهان‌کاری پنتاگون درباره بحران ذخایر موشکی آمریکا هشدار داده است. این اعتراف درونی که از زبان یک مقام ارشد دولت جنگ‌افروز آمریکا بیرون می‌آید، مؤید همان چیزی است که جمهوری اسلامی ایران از ابتدای این نبرد تحمیلی تأکید کرده: دشمن در باتلاقی فرسایشی گرفتار آمده و ارتش متجاوز آمریکا توان تحمل یک جنگ بزرگ دیگر را ندارد.شکاف میان ونس و وزیر دفاع ترامپ، پیت هگزت، در اساس به دو نگاه متفاوت به واقعیت‌های میدان بازمی‌گردد. هگزت که ژنرال‌های دروغ‌پرداز پنتاگون او را احاطه کرده‌اند، همچنان بر طبل توخالی «موفقیت‌های بی‌نظیر» می‌کوبد و ادعا می‌کند ذخایر تسلیحاتی آمریکا «نامحدود» است. این در حالی است که مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی (CSIS) اذعان کرده ایالات متحده بیش از نیمی از ذخایر پیش‌جنگ خود را در چهار نوع مهمات کلیدی از جمله موشک‌های تام‌هاک و رهگیرهای دفاعی مصرف کرده است. آن‌گونه که یکی از مقامات سابق دولت ترامپ به آتلانتیک گفته:«تجربه تلویزیونی پیت در فاکس‌نیوز باعث شده او دقیقاً بداند ترامپ دوست دارد چه بشنود.» این یعنی فرماندهی جنگ آمریکا بیش از آنکه مبتنی بر واقعیت‌های میدان باشد، بر اساس فیلمنامه‌های هالیوودی و خودفریبی‌های رسانه‌ای پیش می‌رود.در مقابل، جی. دی. ونس که خود از کهنه‌سربازان جنگ عراق است، به تلخی دریافته که آمریکا بار دیگر در دام «جنگ‌های ابدی» خاورمیانه گرفتار شده است. او که همواره منتقد مداخلات نظامی فرسایشی بوده، اکنون در جلسات محرمانه دولت، صحت اطلاعات پنتاگون را زیر سؤال می‌برد و معتقد است تصویری که وزارت جنگ از توان نظامی ایران ترسیم می‌کند، عمداً از واقعیت فاصله دارد. استناد ونس به این نکته که «آمریکا پیش از این درباره جنگ‌های خاورمیانه فریب خورده»، اعترافی آشکار به شکست راهبردی واشنگتن در رویارویی با جمهوری اسلامی ایران است. او به‌درستی نگران آن است که تخلیه ذخایر استراتژیک موشکی، ارتش آمریکا را در برابر چین، روسیه و کره شمالی خلع‌سلاح کند.این اختلاف نظر، پرده از یک بحران عمیق‌تر در ساختار نظامی-سیاسی آمریکا برمی‌دارد. هگزت با برکناری ژنرال‌های ارشدی که به وزیر ارتش، نزدیک به ونس، تعلق داشته‌اند، عملاً یک جنگ قدرت تمام‌عیار را در پنتاگون به راه انداخته است. اعزام وزیر ارتش به جای وزیر جنگ به کی‌یف برای مذاکرات صلح، نشانه روشنی از بی‌اعتمادی متقابل در کابینه جنگ ترامپ است. در چنین فضایی، ادعاهای هگزت درباره «نابودی کامل نیروی دریایی ایران» زمانی مضحک‌تر می‌شود که در هفته‌های اخیر، سپاه با توقیف کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز و حفظ توان قایق‌های تندرو و مین‌ریزی، همچنان نبض این آبراه حیاتی را در اختیار دارد. برآوردهای اطلاعاتی خود آمریکا نیز تأیید می‌کند که بخش عمده قدرت موشکی ایران و دوسوم نیروی هوایی آن دست‌نخورده باقی مانده است.با توجه به این موارد آنچه که امروز اهمیت دارد این واقعیت است که جمهوری اسلامی ایران تاکنون با تکیه بر توان بومی و اتکا به قدرت لایزال الهی، ثابت کرده است که نه تسلیم فشار نظامی می‌شود، نه فریب مذاکره در سایه تجاوز را می‌خورد. آمریکا امروز در جنگ روایت‌ها نیز شکست خورده است؛ آنجا که معاون رئیس‌جمهور خود، وزیر جنگش را به فریب‌کاری متهم می‌کند. این رسوایی درونی، بار دیگر حقانیتِ راهبرد مقاومت فعال کشورمان و تدابیر حکیمانه رهبر معظم انقلاب را به اثبات می‌رساند؛ راهبردی که دشمن متجاوز را نه تنها در میدان نبرد، که در اتاق‌های فرماندهی‌اش نیز زمین‌گیر کرده است.(محمد طهماسبی پور)

▼ خبر ویژه 

    دولت ترامپ دارد اطلاعات را سانسور می‌کند

مارجری تیلور گرین، نماینده سابق کنگره و منتقد دولت آمریکا، با اشاره به انتشار بیانیه توماس آلن، فرد متهم به تیراندازی در کاخ سفید، یک بار دیگر تصمیم‌های دولت ترامپ را زیر سؤال برد.گرین در پستی در شبکه اجتماعی ایکس نوشته است:«چرا هر مهاجمی یک بیانیه دارد؟ بیانیه بیشتر مهاجمان محرمانه می‌ماند تا افراد بالقوه بیشتری را تشویق نکند. چرا بیانیه کول آلن را تقریباً بلافاصله منتشر کردند؟»این نماینده سابق که پس از اختلاف با ترامپ از حلقه داخلی جنبش ماگا کنار گذاشته شده، با اشاره به تفاوت رفتار دولت با دو پرونده تأکید کرده است:«من ۱۰۰۰٪ موافق انتشار بیانیه هستم. اما می‌خواهم بدانم چرا دولت ترامپ بیانیه کول آلن را فوراً منتشر کرد، اما هنوز اطلاعات مربوط به توماس کروکس را کاملاً محرمانه نگه داشته است؟»گرین با اشاره به تلاش نافرجام ترور ترامپ در پنسیلوانیا نوشته است:«توماس کروکس مرده و واقعاً به صورت ترامپ شلیک کرده، پس چرا همه اطلاعات و پرونده‌هایش کاملاً پلمب شده است؟ نباید اینطور باشد.»