راهبرد انحصار قدرت الجولانی و خطر بازگشت داعش

در حالی که جهان چشم به تحولات سیاسی سوریه دوخته است، در لایه‌های زیرین شمال غرب این کشور، جبهه نویی از درگیری‌ها در حال شکل‌گیری است. تنش‌های اخیر میان حکومت الجولانی و گروه‌های مسلح خارجی در ادلب، فراتر از یک برخورد امنیتی ساده، نشان‌دهنده یک چرخش استراتژیک و خطرناک در معادلات قدرت سوریه است؛ چرخشی که می‌تواند ثبات شکننده منطقه را به خطر اندازد.

شروع این طوفان با یورش نیرو‌های امنیت داخلی الجولانی به شهرک «کفریا» رقم خورد. بازداشت یکی از فرماندهان میدانی حزب ترکستانی و متعاقب آن، عملیات‌های گسترده در مناطقی، چون فوعه و بنش، تنها منجر به بازداشت ۱۶ تن از مسلحین خارجی نشد، بلکه زنگ خطر را برای هزاران نیروی خارجی مستقر در ادلب به صدا درآورد. حضور جمعیت قابل توجهی از نیرو‌های خارجی، از جمله حدود ۱۵۰۰ نفر از مسلحین ازبک و خانواده‌هایشان، اکنون به یک بمب ساعتی در دل ادلب تبدیل شده است که هر لحظه احتمال انفجار آن وجود دارد.

اما پرسش اصلی اینجاست: چرا الجولانی اکنون به سراغ کسانی رفته که زمانی از آنها برای رسیدن به قدرت یاری می‌جست؟ پاسخ در معادلات دیپلماتیک و تلاش برای «اعتباربخشی بین‌المللی» نهفته است. به نظر می‌رسد حکومت جدید دمشق، در تلاش است تا چهره‌ای متفاوت، مهارشده و با مدارای سیاسی از خود به کشور‌های غربی نشان دهد. تعیین تکلیف و محدودسازی گروه‌های مسلح خارجی، همواره یکی از شروط کلیدی و تعیین‌کننده واشینگتن برای تعامل با ساختار قدرت جدید در سوریه بوده است. الجولانی با این اقدام، در واقع در حال آزمودن توانایی خود در گذار از یک رهبر گروه‌های شبه‌نظامی به یک حاکمیت متمرکز است.

گواه این ادعا، اظهارات منابع نزدیک به حکومت دمشق است که بر سیاست انحصار قدرت تاکید دارند. حکومت فعلی دیگر فضای کافی برای حضور گروه‌های مسلح خودمختار را در قلمرو خود نمی‌بیند و به دنبال حذف هرگونه مرکز قدرت موازی است. این رویکرد، بی‌اعتمادی شدیدی را میان نیرو‌های سابق متحد ایجاد کرده است.

بخش هولناک این بحران، پیامد‌های احتمالی آن است. اگر این فشار‌ها بر گروه‌های خارجی ادامه یابد، احتمال وقوع یک اتحاد غیرمنتظره و فاجعه‌بار وجود دارد: «اتحاد ناگزیر با داعش». در صورت احساس محاصره و نابودی توسط دمشق، این گروه‌ها ممکن است برای بقای خود، حتی به همکاری با گروه‌های تروریستی داعش که همچنان در برخی نقاط سوریه فعال هستند روی بیاورند. در چنین سناریویی، تلاش برای مدیریت تنش در ادلب، خود می‌تواند به ماشه شروع یک جنگ داخلی جدید و گسترده‌تر میان گروه‌های شبه‌نظامی بدل شود که هزینه آن را تمام مردم سوریه پرداخت خواهند کرد.