فرصت طلایی ریلی برای ایران

در حالی که سالانه ۶۰ میلیون تن کالا بین چین و اروپا جابه‌جا می‌شود، ایران با امضای یک توافق تاریخی شش‌جانبه در استانبول و راه‌اندازی کریدور چندوجهی آزمایشی از آسیای مرکزی، در بحبوحه محاصره دریایی ترامپ، به دنبال ایفای نقش پررنگ‌تر در ترانزیت کالای چین-اروپا و تجارت منطقه‌ای است.

در نشستی با حضور نمایندگان ایران، چین، قزاقستان، ازبکستان، ترکمنستان و ترکیه، کشورهای عضو متعهد شدند تعرفه‌های واحد و رقابتی اعمال کنند، زمان سیر قطارها را کاهش دهند، هزینه‌های گمرکی و جانبی را به حداقل برسانند و زیرساخت‌های عملیاتی را برای افزایش ظرفیت عبور فراهم کنند. این توافق نقطه عطفی در احیای ظرفیت ژئوپلیتیکی ایران و پیشی گرفتن از رقبای سنتی مانند مسیرهای شمالی (روسیه و قزاقستان) است.

همزمان با این تحول دیپلماتیک، شرکت‌های ازبکستانی و تاجیکستانی یک کریدور حمل‌ونقل چندوجهی آزمایشی به مسیر «چین-تاجیکستان-ازبکستان-ترکمنستان-ایران-ترکیه-اروپا» را راه‌اندازی کرده‌اند. این مسیر راهبردی که از قلب آسیای مرکزی عبور می‌کند، می‌تواند نقش کشورمان را در اتصال زنجیره‌های ترانزیتی شرق آسیا به اروپا پررنگ‌تر از همیشه کند.

در اقدامی مکمل، ایران و تاجیکستان تفاهم‌نامه‌ای امضا کردند که به واگن‌های ایرانی اجازه می‌دهد در شبکه ریلی تاجیکستان تردد کرده و حتی به سایر راه‌آهن‌های منطقه اعزام شوند. از آنجا که کشورهای مستقل همسود (CIS) عرض خط ریلی یکسان و قوانین مشابه دارند، عملاً امکان تبادل واگن‌های ایرانی در تمام خطوط ریلی شوروی سابق فراهم شده است. پیش‌تر نیز نخستین قطار حامل واگن‌های ایرانی به ازبکستان اعزام شده بود.

جبارعلی ذاکری، مدیرعامل راه‌آهن ایران، این اقدام را نخستین گام از سلسله توافقات با کشورهای منطقه توصیف کرد و گفت:«امکان عبور واگن‌های استاندارد ایرانی از ترکمنستان، ازبکستان و تاجیکستان فراهم شده است؛ ظرفیتی که می‌تواند جریان کالا، صادرات و ترانزیت بین ایران و آسیای میانه را به شکل محسوسی تقویت کند.»
در سال‌های گذشته حدود ۲۰ هزار قطار کانتینری میان چین و اروپا جابه‌جا شده است، اما سهم مسیر جنوبی گذرنده از خاک ایران هنوز ناچیز بود. با اجرایی شدن تعهدات جدید در توافق استانبول از جمله تعرفه‌های واحد، کاهش زمان سیر و حداقل‌سازی هزینه‌های گمرکی، انتظار می‌رود بخش قابل توجهی از این حجم ترانزیت به سمت کریدور ایران سرازیر شود.

ایران اکنون از یک مزیت راهبردی برخوردار شده و آن اتصال مستقیم به شبکه ریلی یکپارچه کشورهای عضو CIS است. شرایط کنونی از جمله محاصره دریایی جنوب و بحران تنگه هرمز، برای ایران فرصتی طلایی است تا با تکمیل زیرساخت‌های ریلی و کاهش زمان ترانزیت، ضمن تأمین واردات کالاهای اساسی خود از مسیر امن ریلی، در اتصال شرق به غرب نقش پررنگ‌تری ایفا کند.