ترجمه آثار فاخر انقلابی

یکی از دل‌مشغولی‌های جدی آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای فعالیت در عرصه ترجمه کتب عربی به زبان فارسی بود. در سال ۱۳۴۷، ایشان کتابی با عنوان «مسلمانان در نهضت آزادی هندوستان» ترجمه و تألیف کردند. اصل این کتاب «کفاح المسلمین فی تحریرالهند» نام دارد که «عبدالمنعم النحر» از علمای وابسته به دانشگاه الازهر مصر آن را نوشته است. آنطور که مترجم در مقدمه کتاب آورده، این کتاب محصول ۲۶ ماه گردش نویسنده در هند و مطالعه منابع اطلاع، کتاب‌ها، کتابخانه‌ها، شهر‌ها و مراکز مبارزه و... است. گفتنی است، به دلیل پژوهش و افزودنی‌های زیاد و نیز برخی تغییراتی که در متن صورت گرفت، ایشان ترجیح داد اثر را به صورت ترجمه محض منتشر نکند.

این کتاب نقش دین را در مبارزه با استعمار و در خدمت منافع ملی و عموم هندی‌ها بیان کرده و از سوی دیگر نقش استعمار را در جریان‌سازی‌های دینی و تفرقه‌افکنی مذهبی نشان می‌دهد. همچنین این کتاب به‌خوبی نشان می‌دهد که مسلمانان توانستند چه کار مهمی را انجام دهند و کشورشان را از سیطره انگلستان برهانند. جالب است بدانید که بیش از نیمی از این کتاب تألیف است و خود ایشان در مقدمه‌قکتاب نوشته‌اند: «اینجانب هر چند ابتدا فقط عزم ترجمه‌راین کتاب را داشتم، ولی پس از شروع، چون در برخی موارد، مطالب و یادداشت‌هایی متناسب با موضوع متن کتاب در اختیار بود و آوردن همه‌مآن‌ها در پاورقی، گذشته از اینکه رشته‌شمطلب را در ذهن خواننده می‌گسیخت، وضع صفحه‌بندی کتاب را از لحاظ توازن متن و حاشیه، بی‌قواری و ناخوشایند می‌ساخت، ترجیح دادم که آن یادداشت‌ها را نیز در متن بگنجانم و فقط آنچه را که به‌راستی حاشیه است، در پاورقی جای دهم. بدین قرار کتاب از صورت ترجمه‌رمحض خارج گشته و عنوان «ترجمه و تألیف» گرفت.»

هنگام انتشار این کتاب، شهید مطهری آن را فراوان ستود. مترجم خود نقل می‌کند: «کتاب خوبی‌ودرآمد از کار. کتاب مفیدی بود. در ایران جای این کتاب خالی بود، زیرا در ایران راجع به هندوستان هر چه بحث می‌شد یک‌جانبه حرف‌های مؤلفان ضدمسلمان نقل می‌شد. حتی مؤلفی که خودش مسلمان هم بود، مثل ابوالکلام آزاد، قضاوتش به نفع مسلمان‌های هند نبود، بلکه به زیان مسلمان‌های هند بود. هر چه در ایران نوشته یا ترجمه می‌شد در این روال بود. این کتاب اول بار نقش مسلمان‌ها را برجسته کرد و خیلی در محافل اسلامی و روشنفکری اسلامی جا افتاد. مرحوم مطهری بار‌ها این کتاب را در سخنرانی‌هایش معرفی کرد به مردم.»

تمرکز بر ترجمه و تألیف این کتاب موجب شد تا خامنه‌ای جوان اشراف کاملی به نظام سلطه و نقشه‌های آنان برای تسلط و غارت جهان داشته باشد، و این موضوع بر فهم او بر مسائل سیاسی و چگونگی ورود او به زندگی و مبارزات سیاسی مؤثر باشد.

در سال ۱۳۴۸، کتاب دیگری با عنوان «صلح امام حسن؛ پرشکوه‌ترین نرمش قهرمانانه تاریخ» منتشر می‌شود که ترجمه اثری از «شیخ راضی آل‌یاسین» با عنوان «صلح الحسن» از علمای حوزه‌ونجف است. کتاب با گفتاری نسبتاً مفصل از علامه عبدالحسن شرف‌الدین، رهبر شیعیان لبنان در نیمه دوم قرن گذشته و پیشگفتار کوتاه نویسنده آغاز می‌شود و پس از پرداختی کوتاه به زندگینامه و سیره و سیمای حضرت امام حسن (ع) به سراغ محور اصلی بحث، یعنی زندگی سیاسی پرفراز و نشیب ایشان می‌رود.

آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای با بینش خاص خویش درصدد بودند تا مردم مسلمان را با نوع مبارزات ائمه معصوم (ع) به مقتضیات زمان آشنا کنند؛ از این رو مبارزات امام حسن (ع) را پیش از قیام خونین حسینی فریضه‌ای الهی می‌دانستند و برای افشای طاغوت زمان، گسترش بینش امام حسن (ع) در مقابل معاویه را امری ضروری تشخیص داده بودند تا زمینه‌های قیام پیروزمندانه حسینی به وقوع پیوندد. چنانکه خود می‌فرمایند: «اینک که با فراهم آمدن ترجمه این کتاب پر ارزش و نامی، جامع‌ترین و مستدل‌ترین کتاب درباره صلح امام حسن در اختیار فارسی زبانان قرار می‌گیرد، اینجانب یکی از آرزو‌های دیرین خود را برآورده می‌یابم و جبهه سپاس و شکر بر آستان لطف و توفیق پروردگار می‌سایم.»