معجزه‌ی جغرافیای ایران در برابر تحریم‌های آمریکا

اقتصاد ایران در سال‌های اخیر با فشار‌های بی‌سابقه‌ای از سوی دولت‌های غربی، به‌ویژه آمریکا مواجه بوده است.

هدف اصلی این فشارها، قطع منابع درآمدی کشور و به صفر رساندن فروش نفت بوده است؛ اما در مقابل این توطئه، ملت ایران با تدوین یک راهبرد هوشمندانه، به دنبال چندگانه کردن منابع درآمد ارزی و کاهش وابستگی به نفت بوده‌اند.

یکی از کلیدی‌ترین محور‌های این راهبرد، توجه به ظرفیت‌های عظیم ترانزیتی و کریدور‌های بین‌المللی است که ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی بی‌نظیر خود (شاهراه ترانزیتی اوراسیا)، در مرکز تقاطع آنها قرار دارد.

کریدور‌ها در دنیای امروز تنها مسیر‌های حمل‌ونقل نیستند، بلکه هم‌بندی‌های سیاسی، اقتصادی و امنیتی محسوب می‌شوند که می‌توانند زمینه‌ساز شکل‌گیری بلوک‌های تجاری جدید باشند.

در این میان، کریدور شمال-جنوب که با مشارکت ایران، روسیه و هند کلید خورده، اهمیتی حیاتی دارد. این کریدور می‌تواند مسیر تجارت میان اوراسیا و اقیانوس هند را کوتاه و مقرون‌به‌صرفه (تا ۴۰ درصد کاهش در هزینه و زمان عبور کالا) کند.

اهمیت این کریدور آن‌قدر بالاست که در دیدار‌های اخیر مقامات ارشد روسیه و هند، تجاری‌سازی آن در دستور کار قرار گرفته است.

در سطح داخلی و منطقه‌ای نیز تحرکات قابل‌توجهی برای تکمیل زنجیره ترانزیت انجام شده است. یکی از حلقه‌های مفقوده در این مسیر، خط راه‌آهن رشت-آستارا بود که در دیدار رئیس‌جمهور کشورمان مسعود پزشکیان با رئیس‌جمهور روسیه ولادیمیر پوتین، بر سر تسریع روند تکمیل آن و حل مشکلات تملک اراضی بحث و تبادل‌نظر شد. اتصال ریلی کامل شمال به جنوب، سرعت و حجم تبادل کالا را به شدت افزایش خواهد داد.

علاوه بر کریدور شمال-جنوب، همکاری‌های سه‌جانبه ایران با آذربایجان و روسیه برای ترانزیت ۱۵ میلیون تن کالا، نمونه دیگری از موفقیت‌های این حوزه است. مهدی باقری، کارشناس حمل‌ونقل و ترانزیت، با اشاره به منافع اقتصادی این اقدامات عنوان کرد که عبور هر تن کالا از خاک ایران حدود ۵۰ دلار برای دولت درآمد دارد.

باقری افزود که این درآمد صرفاً متعلق به دولت نیست و به صورت مستقیم ارزآوری برای رانندگان کامیون، شرکت‌های فورواردری و مردم عادی به همراه دارد.

بر اساس برآوردها، تحقق توافق ترانزیت ۱۵ میلیون تن کالا، سالانه دست‌کم ۷۵۰ میلیون دلار به منابع ارزی کشور تزریق می‌کند که معادل سهمی ۱.۵ میلیون تومانی برای هر ایرانی در سال است.

از طرفی، افزایش ورود قطار‌های چینی به ایران که به گفته مدیرعامل راه‌آهن جبارعلی ذاکری، قرار است تا پایان سال به ۳۰۰ قطار برسد، نشان‌دهنده رونق کریدور شرق-غرب نیز هست.

این اقدامات که در دولت‌های اخیر با شتاب بیشتری دنبال شده‌اند، نشان می‌دهد ایران با اتکا به توان داخلی و همسایگان، قادر است تحریم‌ها را دور بزند یا خنثی کند و به سمت توسعه پایدار اقتصادی حرکت کند.

کارشناسان معتقدند که با اقدامات کریدوری و دپیلماسی ریلی خود، ما در آستانه جهش‌های اقتصادی کوتاه‌مدت و بلندمدت هستیم که می‌تواند چهره اقتصاد کشور را دگرگون سازد و به امنیت اقتصادی ایران، ثبات بخشد.