در برخی از رسانه‌های خارجی ادعا می‌شود که ایران با اقدامات محمدرضا پهلوی در مسیر شکوفایی اقتصادی قرار گرفت؛ آیا این ادعا صحیح است؟

1. وابستگی مطلق به نفت و اقتصاد تک‌پایه؛ ادعای "شکوفایی اقتصادی" در دوران پهلوی، روایتی گزینشی و سطحی است که واقعیت‌های ساختاری آن دوره را پنهان می‌کند. این روند نه‌تنها پایدار و فراگیر نبود، بلکه کشور را در دام وابستگی عمیق اقتصادی و نابرابری فزاینده گرفتار کرد. به عبارتی وابستگی مطلق به نفت و اقتصاد تک‌پایه (در سال‌های پایانی رژیم پهلوی، ۹۸ درصد از صادرات کشور را نفت تشکیل می‌داد)، تشدید شکاف طبقاتی و نابرابری (آمارها نشان می‌دهد ضریب جینی (شاخص نابرابری درآمد) در سال‌های ۱۳۵۱ تا ۱۳۵۴ روند افزایشی داشت و به حدود ۰.۵۰ رسید. همچنین، سهم ۴۰ درصد خانواده‌های کم‌درآمد از کل هزینه‌ها در فاصله سال‌های ۱۳۳۹ تا ۱۳۵۳ کاهش یافت.)، وابستگی غذایی و نابودی کشاورزی، فساد ساختاری و رانت‌خواری از عمده دلایل رد ادعای شکوفایی اقتصادی در آن دوره است.

2. عدم برخورداری از زیرساخت‌های پیش‌نیاز توسعه؛ از طرفی ایران در آن مقطع هیچ‌کدام از زیرساخت‌های پیش‌نیاز توسعه را نداشت؛ لذا نمی‌توانست در مسیر شکوفایی اقتصادی قرار گیرد. کشور نه از شبکه حمل‌ونقل برخوردار بود، نه از شبکه انرژی( شبکه گازرسانی و شبکه برق)، نه شبکه آموزش موردنیاز برای تربیت نیروی انسانی، نه شبکه بهداشت، و ... بنابراین با ایجاد چند کارگاه مونتاژ کالاهای غربی نمی‌توانیم چنین ادعای گزافی را مطرح سازیم. عالیخانی وزیر اقتصاد دهه 40 در خاطرات خود در این زمینه می‌گوید: « کارخانه فیاتی که درست‌شده بود که پیش‌ازاین عرض کردم حتی قطعه ( ساخت ایران) را هم که روی اتومبیل می‌گذاشتند، خود همین قطعه هم‌ساخت ایتالیا بود. شما شاید باور نکنید ولی پروانه داده بودند برای مونتاژ بخاری، یعنی قطعات فلزی بخاری که فقط کافی است شما پرس بکنید و رنگ بکنید و سر هم بکنید و این را هم به‌صورت مونتاژ می‌آوردند که می‌توانستند به قیمت گران‌تر بفروشند». ( خاطرات دکتر علینقی عالیخانی، وزیر اقتصاد {1348-1341} تاریخ شفاهی بنیاد مطالعات ایران، چاپ واشنگتن و در ایران نشر آبی، سال 1381، ص 104 ) و در فراز دیگر می‌گوید: « مورد ایران ناسیونال و اتوبوس‌سازی را بگیریم، اگر شما بخواهید به‌صورت منفی به جریان نگاه بکنید می‌گویید خوب این ورق فولاد که ساخت خارج است، این لاستیک ماده اولیه‌اش از خارج می‌آورید، موتورش را شما از خارج برمی‌دارید می‌آورید، و شاسی اتومبیل هم عبارت از فولادی است که از خارج می‌آورید ، در ضمن تمام تجهیزاتی که احتیاج دارید که بتوانید این اتوبوس را سر هم نگه‌ دارید و قالب‌هایی که احتیاج دارید همه این‌ها را در خارج برایتان ساخته‌اند و آورده‌اند در این صورت شما چه‌کاره هستید؟» ( همان، ص 118)

درنهایت، آنچه به‌عنوان "شکوفایی اقتصادی" در رسانه‌های خارجی معاند و وابسته به استکبار جهانی مطرح می‌شود، تصویری تحریف‌شده از یک رشد شکننده، وابسته و ناعادلانه است. این مدل توسعه، که فاقد استقلال، عدالت و پایه‌های تولیدی داخلی بود، نباید به‌عنوان شکوفایی اقتصادی در نظر گرفت بلکه بیشتر شبیه یک رونق اقتصادی موقتی از طریق سرازیر شدن درآمدهای نفتی در مناطق شهری بود، چراکه شکوفایی اقتصادی نیازمند استانداردهای توسعه ساختاری عمیق و بنیادی است.   

منبع: پرسمان سیاسی شماره 23