عراق؛ خلأ سیاسی و دخالت بازیگران خارجی

طبق قانون انتخابات عراق، رئیس‌جمهور جدید باید تاکنون انتخاب می‌شد و این روند به تعویق افتاده است. براساس عرف موجود در عراق، رئیس‌جمهور از طیف کردی باید انتخاب شود و کرد‌ها تاکنون در این رابطه به اجماع خاصی نرسیده‌اند. در حالی که طبق توافق بین کردها، رئیس‌جمهور معمولا از حزب اتحادیه میهنی انتخاب می‌شود و یکی از نواب رئیس مجلس و معاون نخست‌وزیر از طیف حزب دموکرات‌ها است. بر اساس قانون انتخاباتی عراق، جلسه پارلمان باید طی هفته‌های گذشته برای معرفی رئیس‌جمهور برگزار می‌شد که احزاب کردی با نامه‌ای به رئیس پارلمان خواهان تعویق این جلسه شدند. اکنون عراق وارد روند فراغ دستوری شده است. یعنی پایان مهلت رئیس‌جمهور قبلی و عدم پیش‌بینی شرایط برای انتخاب رئیس‌جمهور بعدی. با این اوصاف نکات ذیل در رابطه با انتخاب رئیس‌جمهور و مداخلات آمریکا در امور داخلی عراق حائز اهمیت است:

۱. عدم اجماع کردها: در انتخابات گذشته نیز حزب دموکرات این روند عرفی را با چالش مواجه کرد و اعلام نمود که فردی را برای ریاست جمهوری معرفی خواهد کرد. در این دوره نیز همین مساله مجدداً تکرار شده و حزب دموکرات فواد حسین و حزب اتحادیه میهنی نیز نزار آمیدی را معرفی کرده است.

۲. تلاش برای عدم تشکیل دولت: عدم انتخاب رئیس‌جمهور مشکلاتی را برای انتخاب نخست‌وزیر نیز ایجاد کرده است. تا زمانی که رئیس‌جمهور انتخاب نشود، نخست‌وزیر یعنی نوری مالکی نیز نمی‌تواند کابینه را تشکیل دهد. بر این مبنا احتمالاتی مطرح می‌شود که آمریکایی‌ها به دلیل مخالفت با انتخاب نوری مالکی، سعی بر عدم انتخاب رئیس‌جمهوری دارند تا بدین طریق بر چارچوب هماهنگی فشار‌هایی برای معرفی گزینه جدید وارد کنند. در واقع آمریکا با این اقدام یک نوع گروگان گیری انجام داده که در آن انتخاب رئیس‌جمهور را منوط به انصراف نوری مالکی کرده باشد.

۳. مداخلات متکثر آمریکا: آمریکایی‌ها برنامه‌ای چند وجهی همزمان با انتخابات پارلمانی برای رأی آوری جریان‌های مدنی توسعه‌گرا و تشرینی انجام داده بود که این جریان‌ها در انتخابات با اقبال خاصی مواجه نشدند. در مرحله دوم مداخلات خود را در انتخاب نخست‌وزیری افزایش دادند و مخالفت خود را با نوری مالکی برای نخست‌وزیری اعلام کردند. در مرحله بعدی و در صورت انتخاب نوری مالکی، آمریکایی‌ها به سمت تشدید فشار‌های اقتصادی بر دولت عراق و حفظ فشار بر جریان‌های مقاومت خواهند رفت. این امر را می‌توان در مواضع ترامپ در رابطه با عدم انتخاب نوری مالکی و تغییر نماینده ویژه آمریکا در عراق و جایگزینی تام باراک با ساوایا مشاهده کرد. به گونه‌ای که از هم اکنون ترامپ اعلام کرده که در صورت انتخاب نوری مالکی، تحریم‌های اقتصادی را علیه عراق انجام خواهد داد. این مساله کاملاً مشهود است که آمریکایی‌ها چالش‌های متعددی برای عراق چه در دوران قبل از تشکیل دولت و چه بعد از آن ایجاد خواهند کرد.

در مجموع روند سیاسی عراق از زمان انتخابات پارلمانی در یک مسیر باثبات در حال حرکت بود که توافق برای انتخاب رئیس‌جمهور و تاخیر در آن روند سیاسی را با چالش‌هایی مواجه کرده است. این وضعیت مطلوب آمریکایی‌ها است که عراق وارد یک دوران خلأ سیاسی شود تا بدین طریق وضعیت باثباتی در عراق حاکم نشود.