آنچه در همایش ایران کریدور ۲۰۲۶ گذشت

در شرایطی که رقابت‌های ژئوپلیتیکی و تغییر مسیر‌های لجستیکی-ترانزیتی منطقه شدت گرفته است، تهران میزبان رویدادی بود که هدف آن بازتعریف جایگاه ایران در نقشه ترانزیت جهانی عنوان شد.

از تأکید رئیس‌جمهور بر رفع موانع و تسریع اجرای پروژه‌های حیاتی گرفته تا اعلام سرمایه‌گذاری‌های جدید ریلی، امضای ده‌ها تفاهم‌نامه و طرح ابتکارات مالی در جهان اسلام، همایش «ایران کریدور ۲۰۲۶» تلاشی هماهنگ میان دولت، مجلس و بخش خصوصی برای شتاب‌بخشی به توسعه کریدور‌های شمال–جنوب و شرق–غرب را به نمایش گذاشت.

در ادامه به گزارش آنچه در همایش ایران کریدور ۲۰۲۶ گذشته، خواهیم پرداخت.

پزشکیان: روزی نیست که به تکمیل کریدور‌های حیاتی فکر نکنیم

رئیس‌جمهور مسعود پزشکیان، در همایش بین‌المللی فرصت‌های سرمایه‌گذاری کریدور‌های ریلی و جاده‌ای تأکید کرد که دولت با «قدرت، سرعت و کیفیت» اجرای پروژه‌های راه‌ها و شریان‌های حیاتی کشور را دنبال می‌کند و برای تأمین مالی و رفع موانع قانونی اقدام خواهد کرد.

مسعود پزشکیان توسعه مسیر‌های ارتباطی را عامل صلح، امنیت و رشد اقتصادی منطقه دانست و گفت: ایران با کشور‌های همسایه از جمله آذربایجان، عراق، ترکیه، افغانستان و ترکمنستان روابط تاریخی دارد و تقویت این اتصال‌ها را راه تضمین امنیت و توسعه می‌داند.

وی با اشاره به همکاری عمیق با روسیه و امضای اسناد اجرایی، از پیگیری پروژه راه‌آهن رشت–آستارا و سایر طرح‌های ریلی و جاده‌ای خبر داد. پزشکیان تأکید کرد که دولت آماده رفع موانع پیش‌روی سرمایه‌گذاران و استفاده از روش‌های نوین تأمین مالی و مولدسازی است و از مشارکت بخش خصوصی داخلی و همکاری کشور‌های دوست استقبال می‌کند تا پروژه‌ها در کوتاه‌ترین زمان عملیاتی شوند.

کلان‌راهبرد وزارت راه‌وشهرسازی، هاب ترانزیتی اوراسیا شدن است

وزیر راه و شهرسازی فرزانه صادق، با تأکید بر سیاست «دیپلماسی حمل‌ونقل» در دولت چهاردهم از سرمایه‌گذاری بیش از ۱۵۰ میلیون دلاری در بخش ریلی طی یک‌ونیم سال گذشته خبر داد و این روند را آغاز موج جدید سرمایه‌گذاری زیرساختی دانست.

فرزانه صادق در همایش «ایران کریدور ۲۰۲۶» اعلام کرد که تکمیل کریدور‌های راهبردی، به‌ویژه شمال–جنوب و شرق–غرب، اولویت اصلی وزارتخانه است. پروژه رشت–آستارا به‌عنوان حلقه مفقوده کریدور شمال–جنوب در آستانه اجراست و اتصال ریلی چابهار–زاهدان تا پایان سال بهره‌برداری می‌شود. همچنین پروژه اردبیل–میانه و محور سرخس–چشمه‌ثریا برای تقویت کریدور شرق–غرب در دستور کار است.

وی دو ابتکار بین‌المللی ایران را شامل «اتاق عملیات مشترک اسلامی» برای کاهش گلوگاه‌های مرزی و «صندوق تأمین مالی حمل‌ونقل اسلامی» برای پشتیبانی از پروژه‌های کریدوری اعلام کرد.

به گفته فرزانه صادق، در این همایش تفاهم‌نامه‌هایی به ارزش ۶۷۰ همت (۴۵۰ همت بزرگراهی و ۲۲۰ همت ریلی) پیش‌بینی شده است. وزیر راه هدف اصلی را هدایت نقدینگی به پروژه‌های مولد، کاهش سفته‌بازی و تبدیل ایران به هاب مطمئن ترانزیت منطقه عنوان کرد.

هم‌افزایی دولت و مجلس برای پیشبرد کلان راهبرد کریدور‌ها

نایب‌رئیس مجلس علی نیکزاد با تأکید بر ضرورت استفاده از ظرفیت بخش خصوصی در توسعه کشور گفت که با وجود حدود ۲۵ تا ۳۰ میلیارد دلار و یورو، چاره‌ای جز تکیه بر این توان برای عمران و تکمیل زیرساخت‌ها وجود ندارد.

علی نیکزاد افزود: با وجود ۱۶۵۰ طرح ملی و بیش از ۲۴ هزار طرح استانی، حتی با بودجه عمرانی ۸۱۲ همتی سال ۱۴۰۵، تکمیل پروژه‌ها دهه‌ها زمان می‌برد.

وی خواستار حمایت عملی دولت و مجلس از بخش خصوصی و قرار گرفتن شاخص حمایت اقتصادی در ارزیابی سفرا شد و تأکید کرد که کشور‌های موفق، دستگاه دیپلماسی حامی بخش خصوصی دارند. نیکزاد بازگشت طولانی سرمایه و موانع اداری مانند محدودیت در افزایش عوارض را از مشکلات سرمایه‌گذاران دانست و گفت دولت و مجلس به‌دنبال تسهیل این روند هستند.

او همچنین اعلام کرد که دولت جمهوری اسلامی ایران به تعهدات خود پایبندند و با هماهنگی دولت و مجلس و جذب سرمایه‌گذاری داخلی و خارجی، توسعه کریدور‌ها و زیرساخت‌ها دنبال خواهد شد.

در همایش بین‌المللی «ایران کریدور ۲۰۲۶» با حضور رئیس‌جمهور، ۶ تفاهم‌نامه و سند همکاری در حوزه توسعه کریدور‌های ریلی و جاده‌ای امضا شد. به گفته هوشنگ بازوند، مدیرعامل شرکت ساخت، در مجموع ۵۳ تفاهم‌نامه آزادراهی و ریلی به ارزش بیش از ۳۱۰۰ همت و به طول بیش از ۴۴۰۰ کیلومتر با سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی تنظیم شده که بخشی از آنها وارد مرحله اجرا شده است.

دو سند مهم با شرکت روسی «کاسپین سرویسز» برای پروژه راهبردی رشت–آستارا امضا شد؛ طرحی که حلقه مفقوده کریدور شمال–جنوب را تکمیل می‌کند. همچنین تفاهم‌نامه احداث راه‌آهن زاهدان–بیرجند–یونسی به طول ۹۱۰ کیلومتر به روش BOT (ساخت-بهره‌برداری-انتقال) منعقد شد که نخستین تجربه مشارکت گسترده بخش خصوصی در توسعه ریلی کشور محسوب می‌شود.

در بخش آزادراهی نیز قرارداد نهایی آزادراه قم–سلفچگان–راهجرد و تفاهم‌نامه آزادراه اردکان–یزد–مهریز امضا شد. افزون بر این، تفاهم‌نامه اجرای ۱۶ پروژه ریلی و جاده‌ای در چهار استان با یک شرکت ترکیه‌ای به ارزش ۲ میلیارد یورو منعقد شد که قرار است از محل عواید توسعه میادین نفتی تأمین مالی شود.

پیگیری مستقیم کریدور شمال-جنوب توسط روسای جمهور ایران و روسیه

نماینده شرکت روسی «کاسپین سرویسز» یوری کوزمین، عنوان کرد که کریدور شمال–جنوب در شرایط جدید ژئوپلیتیکی از اهمیت راهبردی مضاعفی برخوردار شده و اجرای آن به‌طور مستقیم از سوی رهبران ایران و روسیه پیگیری می‌شود.

یوری کوزمین گفت که این مسیر هم‌اکنون به‌صورت حمل‌ونقل ترکیبی جاده‌ای و ریلی فعال است و اقدامات مشترکی برای رفع گلوگاه‌ها و بهبود بهره‌برداری در حال انجام است.

وی با اشاره به ساخت شاخه غربی کریدور از مسیر جمهوری آذربایجان و ایران افزود: راه‌آهن‌های سه کشور به‌دنبال اجرای فناوری «حمل یکسره» هستند. پروژه ریلی رشت–آستارا را نیز طرحی پیچیده در منطقه‌ای پرجمعیت و با شرایط طبیعی دشوار توصیف کرد که شامل احداث ایستگاه‌های جدید، پل‌ها و تقاطع‌های غیرهمسطح است. سرعت قطار‌های مسافری ۱۴۰ و باری ۱۲۰ کیلومتر بر ساعت پیش‌بینی شده است.

روسیه برای تأمین مالی، وام صادراتی تصویب کرده و از اردیبهشت عملیات اجرایی آغاز شده است. همچنین اسناد تحویل ۱۲۵ کیلومتر اراضی تملک‌شده امضا شد.

سهم ۵۷ درصدی بخش خصوصی در ساخت آزادراه‌های جدید

معاون ساخت و توسعه آزادراه‌های شرکت میلاد دوستی ساخت اعلام کرد که ۳۴۰۰ کیلومتر آزادراه جدید در قالب ۷ کریدور تعریف شده که واگذاری آنها تا سال ۱۴۰۶ انجام می‌شود. هم‌اکنون ۳۲۰۰ کیلومتر آزادراه در کشور بهره‌برداری می‌شود که هزار کیلومتر آن دولتی و ۲۵ آزادراه در اختیار شرکت ساخت و بخش خصوصی است.

به گفته میلاد دوستی، اعتبار آزادراه‌های جدید حدود ۲۵۰۰ همت در قالب ۵۱ بسته سرمایه‌گذاری است که ۵۷ درصد آن از سوی بخش خصوصی تأمین می‌شود. عملیات اجرایی ۱۰ بسته به ارزش ۳۵۷ همت آغاز شده و برای ۸ بسته دیگر به طول ۴۲۶ کیلومتر و ارزش ۲۰۶ همت سرمایه‌گذار انتخاب شده است.

وی با اشاره به درآمد عوارض، گفت: پیش‌بینی صدور ۸ همت قبض عوارض تا پایان سال وجود دارد، اما کمتر از ۴ همت وصول می‌شود و در برخی آزادراه‌ها تنها ۳۵ تا ۵۰ درصد عوارض دریافت می‌شود.

وی اضافه کرد: در قانون بودجه ۱۴۰۵ پیش بینی شده تا از گلوگاه‌هایی نظیر بیمه شخص ثالث، شرکت پالایش و پخش، سازمان راهداری، پلیس و بانک مرکزی بتوان مشکلات پایین بودن میزان وصول عوارض آزادراهی را کاهش داد

برد-برد کردن پروژه‌ها برای افزایش انگیزه مشارکت مردم

حسین عبده تبریزی، اقتصاددان، در پنل سرمایه‌گذاری آزادراهی و بزرگراهی کشور تأکید کرد که دولت و بخش خصوصی باید با اقتصادی تعریف‌کردن پروژه‌ها، انگیزه مشارکت مردم در طرح‌های زیربنایی را ایجاد کنند.

به گفته او برای اجرای پروژه‌های آزادراهی و ترانزیتی به ۱۸ میلیارد دلار منابع نیاز است که حدود ۵ درصد تولید ناخالص داخلی کشور را شامل می‌شود؛ بنابراین اولویت باید با پروژه‌های دارای درآمد ارزی باشد.

وی هشدار داد با تورم ۷۰ درصدی، تأخیر دولت در پرداخت‌ها شرکت‌های مجری را دچار مشکل می‌کند و پروژه‌ها نباید سیاسی شوند یا مورد دخالت قرار گیرند. او بازار سرمایه را ابزار مناسب تأمین مالی دانست، اما گفت مردم برای حفظ ارزش دارایی به صندوق‌های طلا روی آورده‌اند، در حالی که حدود ۳۰ میلیارد دلار سرمایه نزد خانوار‌ها وجود دارد که می‌تواند جذب پروژه‌ها شود، مشروط به تضمین بازدهی مناسب.

عبده تبریزی همچنین با اشاره به شرایط «تعلیق» اقتصادی و ابهام در روابط خارجی، ریسک سرمایه‌گذاری را غیرقابل اندازه‌گیری دانست و تأکید کرد که بدون ثبات داخلی و خارجی، جذب سرمایه امکان‌پذیر نیست.

اتمام پروژه‌های ریلی ۵۳ سال طول می‌کشد

معاون ساخت و توسعه راه‌آهن، بنادر و فرودگاه‌های شرکت ساخت عباس خطیبی اعلام کرد که برای تکمیل و بهره‌برداری از پروژه‌های ریلی کشور به حدود ۱۶۰۰ همت اعتبار نیاز است؛ در حالی که در سال ۱۴۰۴ تنها ۳۰ همت تخصیص یافته و با این روند، اتمام پروژه‌ها حداقل ۵۳ سال زمان می‌برد.

به گفته عباس خطیبی، هم‌اکنون ۱۵ هزار و ۷۵۴ کیلومتر خط اصلی راه‌آهن در کشور فعال است، ۳۶۲۴ کیلومتر در دست ساخت و ۴۱۸۹ کیلومتر در مرحله مطالعه قرار دارد. برای توسعه کریدور‌های ریلی، پنج راهگذر شمال–جنوب و سه راهگذر شرق–غرب تعریف شده و حدود ۳ هزار کیلومتر ریل در دست اجراست، ضمن اینکه ۵۰۰ کیلومتر دیگر هنوز آغاز نشده است.

وی نیاز مالی اجرای طرح‌ها را حدود ۶.۲ میلیارد یورو برآورد کرد و بر ضرورت استفاده از روش‌های نوین تأمین مالی و جذب سرمایه‌گذاران غیردولتی از جمله صنایع بزرگ، معادن و شرکت‌های حمل‌ونقل تأکید کرد.