نشریه اخبار و تحلیل ها 16 اردیبهشت 1405

pdf

word

▼ حرف روز

طلوع خورشید نظم چندقطبی

✍ حسین نجفی

آنچه کاندولیزا رایس در آغاز قرن بیست و یکم در توجیه حمله به کشورهای غرب آسیا، «درد زایمان خاورمیانه جدید» نامیده بود، امروز معنایی وارونه یافته است. واشنگتن می‌پنداشت با اشغال نظامی، منطقه‌ای مطیع متولد می‌کند، اما گذر زمان نشان داد این زایمان، نه خاورمیانه آمریکایی، که تولد قدرتی مقاوم و تمدنی نوظهور بر ضد هژمونی غرب است؛ قدرتی که اکنون قواعد بازی را خودش می‌نویسد.

در این مسیر، چین، روسیه و ایران توافقی راهبردی برای شکل‌دهی به نظم چندقطبی بدون آمریکا پیش می‌برند و در قلب آن، ایران و محور مقاومت قرار دارند. جمهوری اسلامی با تکیه بر متحدان منطقه‌ای خود، از فلسطین و لبنان تا یمن و عراق، مفهوم امنیت دسته‌جمعی را جایگزین دیکته‌های امنیتی واشنگتن ساخته‌است. این همان درد زایمان واقعی است، منتها این بار بر پیکره غرب.

معضلات اقتصادی لجام‌گسیخته در حوزه انرژی و سوخت در آمریکا و فشار مضاعف بر اقتصاد جهانی، متأثر از حملات محور صهیونی-آمریکایی علیه ایران در اسفندماه گذشته و پاسخ کوبنده ایران، گواه این جابجایی تاریخی است. ایران با بازطراحی مرزهای راهبردی خود در تنگه هرمز، عملاً نبض عبور انرژی جهان را در دست گرفته و هرگونه تلاطم در این آبراه حیاتی، بهای نفت و زنجیره تأمین کالا در غرب را به شدت ملتهب می‌سازد. نکته راهبردی آنکه ایران هنوز کارت تنگه باب‌المندب را نیز رو نکرده است؛ یعنی بحران کنونی تنها پیش‌نمایش زلزله‌ای عظیم‌تر برای شریان‌های حیاتی غرب خواهد بود.

خروج تحقیرآمیز و تدریجی نیروهای آمریکایی از پایگاه‌های منطقه و التماس واشنگتن برای کاهش تنش، گواه آن است که نظم جدید خاورمیانه دیگر نه در اتاق‌های فکر آمریکا، که در میدان‌های مقاومت و با حکمرانی جمهوری اسلامی ایران طراحی می‌شود. منطقه در حال عبور از تاریکی هژمونی تک‌قطبی است و خاورمیانه‌ای که رایس وعده‌اش را می‌داد، به کابوسی برای طراحانش بدل گشته است.

اکنون جهان نظاره‌گر دردی است که رایس نادانسته وعده‌اش را داده بود، اما نه برای ملت‌های منطقه، که برای افول قطعی هژمونی آمریکا و متحد صهیونیست آن. از پایگاه‌های ویران آمریکا تا بازطراحی مرزهای تنگه هرمز، همه و همه نشانه‌های تثبیت قدرت ایران در معادلات منطقه‌ای است. خاورمیانه جدید، زاییده خون قائد شهید و دیگر شهیدان مقاومت و تدبیر ایران اسلامی است؛ منطقه‌ای که دوران چپاولگری کاخ سفید در آن به پایان رسیده و خورشید نظم چندقطبی در حال طلوع است.

▼ گزارش روز

✍ بهرام بختیاری

در ادامه ناکامی‌های پی در پی آمریکا در مواجهه با معضل تنگه هرمز، دونالد ترامپ از توقف طرح موسوم به «پروژه آزادی» که به ادعای خود برای عبور کشتی‌ها از این آبراه حیاتی به راه انداخته بود، خبر داد.ترامپ که تلاش داشت به نوعی بر شکست فاحش طرح خود سرپوش بگذارد، با سرهم کردن ادعاهای کذب همیشگی خود نوشت:«بر اساس درخواست پاکستان و دیگر کشورها و با توجه به موفقیت نظامی چشمگیری که طی عملیات علیه ایران به دست آوردیم و همچنین پیشرفت بسیار خوبی به سمت یک توافق کامل و نهایی با نمایندگان ایران، ما به توافق متقابل رسیدیم که محاصره با تمام قدرت باقی بماند، اما پروژه آزادی برای مدت کوتاهی متوقف شود.»

این در حالی است که ترامپ، همچون بسیاری از اقدامات خود که معمولاً با هیاهوی رسانه‌ای و تبلیغاتی آغاز می‌شود، طرح «پروژه آزادی» را از صبح روز دوشنبه هفته جاری در تنگه هرمز به اجرا گذاشت، اما این طرح در همان ساعات اولیه با شلیک هشدار نیروهای مسلح ایران مواجه شد و تمامی کشتی‌هایی که به امید وعده ترامپ قصد عبور از تنگه هرمز را داشتند، به عقب بازگشتند.

نیویورک تایمز روز گذشته در گزارشی نوشت:«کشتی‌ها با حرف ترامپ از تنگه هرمز عبور نمی‌کنند و شرکت‌ها برای اعزام کشتی‌های خود تردید دارند؛ برخی می‌گویند پیشنهاد آمریکا برای متقاعد کردن آنها کافی نیست.» این گزارش نشان می‌دهد که اعتبار واشنگتن در میان فعالان تجارت دریایی به پایین‌ترین سطح ممکن رسیده است.

روزنامه تلگراف نیز در گزارشی تأکید کرد:«کشتیرانی دنیا برای عبور از تنگه هرمز به طرح ترامپ اعتماد نکرده است.» به نوشته این رسانه، حتی با اسکورت نظامی، بسیاری از مالکان کشتی حاضر به عبور نیستند؛ زیرا خطرات عملیاتی و هزینه‌های بیمه همچنان بالاست و تا زمانی که تهدید ایران کاهش نیابد، بازگشت عادی تجارت از این مسیر بعید به نظر می‌رسد.

اداره عملیات تجارت دریایی انگلیس نیز در تازه‌ترین ارزیابی خود، تنگه هرمز را «خطرناک‌ترین نقطه جهان» نامیده است. این توصیف مقامات اروپایی، گویای واقعیتی است که ترامپ حاضر به پذیرش آن نیست: هژمون سابق در آبراه‌های استراتژیک غرب آسیا دیگر حرف اول را نمی‌زند و قدرت بازدارندگی ایران چنان تثبیت شده که طرح‌های نظامی آمریکا پیش از اجرا شکست می‌خورند.

عقب‌نشینی ترامپ در قبال «پروژه آزادی» و توقف آن، پذیرفتن غیرمستقیم این واقعیت است که عبور از خط قرمزهای ایران هزینه‌هایی فراتر از توان واشنگتن به همراه دارد. آنچه امروز شاهد آن هستیم شکست قطعی راهبردهای رژیم آمریکا است که می‌تواند نقطه آغازی برای تغییرات اساسی در معادلات قدرت منطقه باشد.

▼ خبر ویژه

پایگاه آمریکایی در خاک شما یعنی پایان استقلال

جفری ساکس، اقتصاددان برجسته آمریکایی، با اشاره به تجاوز نظامی علیه ایران گفت که کشورهای میزبان پایگاه‌های آمریکایی تحت کنترل ایالات متحده قرار دارند و «کشورهای اشغال‌شده» هستند.ساکس در گفتگو با راشاتودی گفت:«اگر شما پایگاه نظامی آمریکا را در کشورت داشته باشی، شما یک کشور مستقل نیستید. این یک گزاره بنیادین است. اینها کشورهای اشغال‌شده هستند.»وی با اشاره به آلمان و ژاپن افزود:«چرا آلمان ۸۰ سال پس از پایان جنگ جهانی دوم، میزبان پایگاه‌های آمریکایی است؟ چرا ژاپن ۸۰ سال پس از پایان جنگ جهانی دوم از این پایگاه‌ها میزبانی می‌کند. این برای تمامی کشورهای عضو ناتو صادق است.»این اقتصاددان برجسته تأکید کرد:«آمریکا این کشورها را کنترل می‌کند. اینها کشورهای مستقل نیستند. متأسفانه آنها به سختی می‌توانند یک جمله منسجم بر زبان بیاورند. آنها در سازمان ملل تنها از حمله ایران سخن می‌گویند و حتی اشاره نمی‌کنند که ایران هدف حملات قرار گرفته است.»

▼ اخبار

بازسازی صنایع با کمک مردم و پس‌اندازهای ملی

بهرام عبادپور، کارشناس اقتصادی و رئیس هیأت مدیره فولاد کاوه جنوب کیش، با اشاره به حملات آمریکا و رژیم صهیونی به فولاد مبارکه، فولاد خوزستان و برخی پتروشیمی‌ها، بر ضرورت تشکیل «شورای عالی احیای صنایع آسیب‌دیده» تأکید کرد.عبادپور گفت:«با توجه به اینکه فولاد مبارکه و فولاد خوزستان خوراک صنایع پایین‌دستی را تأمین می‌کنند، کاهش تولید این شرکتها ممکن است باعث تعدیل نیرو در شرکت‌های پایین‌دستی شود و سرمایه ملی مردم دچار آسیب گردد.»وی با اشاره به بی‌سابقه بودن حملات به زیرساخت‌های کشور افزود:«این اتفاق در ۴۷ سال گذشته و در تاریخ انقلاب اسلامی بی‌سابقه است. باید شورای عالی احیا و بازسازی با حضور افراد متخصص و کارآزموده تشکیل شود.»این کارشناس اقتصادی با بیان اینکه «زیان وارد شده به مجموعه‌های فولادی در حد چند صد همت برآورد شده است»، راهکارهایی از جمله سرمایه‌گذاری خارجی در قالب جوینت ونچر یا تهاتر سهام، استفاده از ظرفیت بازار سرمایه، تسهیلات صندوق توسعه ملی و همچنین بهره‌گیری از ظرفیت بانک توسعه اسلامی را پیشنهاد کرد.عبادپور تأکید کرد:«باید با سرمایه‌گذاران خارجی مستقیم وارد مذاکره شویم؛ با شرکت‌های بزرگ صنعت فولاد در چین (مثل بائو استیل) و روسیه (مثل MMK) وارد مذاکره شویم و با ارائه پیشنهادات متنوع مثل تهاتر سهم، آنها را در بازسازی مشارکت دهیم.»وی همچنین با اشاره به تجربه جهاد سازندگی پس از جنگ تحمیلی هشت ساله خواستار «جهاد ۹۰ میلیونی برای بازسازی صنایع بزرگ مادر» شد و گفت: «کشور ما به دست توانای همین ملت بهتر از قبل ساخته خواهد شد.»

مجوز ایرانی شرط عبور از تنگه هرمز

یک منبع آگاه به تمام شرکت‌های بین‌المللی بیمه فعال در حوزه کشتیرانی، صاحبان شناورها و صاحبان بار هشدار داد که بدون هماهنگی با ایران اقدام به عبور از تنگه هرمز نکنند.این منبع آگاه خطاب به شرکت‌های بیمه گفت:«مراقبت کنید که هزینه پست‌ها و اظهارنظرهای آمریکایی‌ها از جیب شما پرداخت نشود.»این مقام مطلع تأکید کرد:«تنها مسیرهای تعیین شده توسط کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران در تنگه هرمز قابل بهره‌برداری است و جمهوری اسلامی ایران هیچ مسئولیتی در قبال تأمین امنیت تردد در سایر مسیرها ندارد.»وی با اشاره به محدوده جدید تعیین شده توسط سپاه برای کنترل تنگه هرمز شامل «خط ام‌القیوین به انتهای جزیره قشم و خط کلبا تا بندر جاسک» اظهار داشت:«مسئولیت امنیت کشتی‌هایی که مجوز عبور از تنگه را از جمهوری اسلامی ایران اخذ نکردند، از لحظه روشن کردن موتور کشتی برای حرکت به سمت تنگه هرمز از ایران سلب خواهد شد.»این منبع آگاه با تأکید بر اینکه لازمه عبور از تنگه هرمز اخذ مجوز از ایران است، افزود:«در صورت ایجاد مشکل برای یک کشتی در تنگه هرمز، ایجاد اختلال در تنگه و احتمال مشکلات زیست محیطی امری اجتناب‌ناپذیر است و ایران بهای اختلال و مشکلات محیط‌زیستی احتمالی را از صاحبان کشتی و بار مطالبه خواهد کرد.»

پیت هگزث؛ وزیر جنگی که پنتاگون را به آشوب کشید

روزنامه گاردین وضعیت وزارت جنگ آمریکا با مدیریت پیت هگزث را «آشفتگی و هرج و مرج» توصیف کرده و نوشته است که از زمان بازگشت ترامپ به کاخ سفید، وزیر جنگ دستور اخراج یا بازنشستگی اجباری ۲۴ ژنرال و فرمانده ارشد را بدون ارائه هیچ دلیل مرتبط با عملکرد آنها صادر کرده است.پل ایتون، سرلشکر بازنشسته ارتش آمریکا، این اقدامات را به «پاکسازی خونین ژنرال‌های ارتش سرخ توسط استالین پیش از جنگ جهانی دوم» تشبیه کرده و هشدار داده است:«این وضعیت می‌تواند توان عملیاتی ارتش آمریکا را برای انجام اقدامات جنگی علیه ایران تضعیف کند.»به نوشته گاردین، جدیدترین قربانی، ژنرال رندی جورج، رئیس ستاد ارتش آمریکا بوده است که «ظاهراً پس از امتناع از دستور هگزث مبنی بر حذف نام چهار افسر از فهرست ارتقا رتبه‌ها برکنار شد.»این روزنامه انگلیسی با اشاره به انزوای روزافزون وزیر جنگ در بوروکراسی پنتاگون نوشته است که هگزث «توسط حلقه کوچکی از دوستان نزدیک و بستگانش احاطه شده است.»گاردین تأکید کرده است که موج اخراج‌ها از فوریه سال گذشته با برکناری ژنرال سی‌کیو براون به عنوان رئیس ستاد مشترک ارتش آغاز شد. تحلیلگران نظامی می‌گویند این اخراج‌ها با برنامه‌های تشریح‌شده در «پروژه ۲۰۲۵» همخوانی دارد. پل ایتون هشدار می‌دهد که این رویکرد به دنبال ایجاد «نیروهای مسلح مطیع و وفادار به شخص رئیس‌جمهور» است.

▼ اخبار  کوتاه

◄ اداره عملیات دریایی انگلیس در بیانیه‌ای اعلام کرد که تنگه هرمز در حال حاضر «خطرناک‌ترین نقطه جهان» است.این سازمان در بیانیه خود گفت:«عبور و مرور در تنگه هرمز همچنان به‌طور قابل توجهی کاهش یافته و چندین حادثه امنیتی در ۴۸ ساعت گذشته گزارش شده است.»در ادامه این بیانیه آمده است:«چندین کشتی از طریق کانال وی‌اچ‌اف ۱۶ مسیر خود را برای تخلیه مناطق لنگرگاه نزدیک‌تر به تنگه هرمز گزارش کرده‌اند، در غیر این صورت با عواقبی روبه‌رو خواهند شد.»

◄فایننشال تایمز گزارش داد وعده انتخاباتی ترامپ برای «پایان دادن به تورم و ارزان‌تر کردن زندگی» با حمله به ایران نقش بر آب شد. به نوشته این روزنامه، قیمت بنزین از ۳ به ۵ دلار و سوخت جت دو برابر شده و کالاهای اساسی رشد بی‌سابقه‌ای یافته‌اند. مایلز مک‌کورمیک، خبرنگار این رسانه نوشت:«ماه‌ها جنگ تجاری همراه با حمله به ایران، آمریکا را گران‌تر از همیشه کرده است.» این بحران اقتصادی، محبوبیت ترامپ را به پایین‌ترین سطح رسانده است.

◄وزارت امور خارجه کشورمان با رد ادعای امارات مبنی بر پرتاب موشک و پهپاد به سمت این کشور، نسبت به تداوم همدستی ابوظبی با آمریکا و رژیم صهیونی هشدار داد. این وزارتخانه با محکومیت میزبانی پایگاه‌های نظامی متخاصم، تصریح کرد اقدامات دفاعی ایران صرفاً معطوف به «دفع شرارت آمریکا» بوده است. در این بیانیه با تأکید بر رعایت اصل حسن همجواری، از امارات خواسته شد مشارکت در «اقدامات مغایر با حقوق بین‌الملل علیه ایران» را متوقف کند و تأکید شد ایران در دفاع از امنیت ملی خود تردید نخواهد کرد.

◄محمود قماطی، نایب‌رئیس شورای سیاسی حزب‌الله، تأکید کرد:«ما اجازه نخواهیم داد اشغالگران اسرائیلی در سرزمین ما مستقر شوند.» او در گفت‌وگو با الجزیره با رد هرگونه مذاکره زیر آتش، تصریح کرد:«تا زمانی که آخرین سرباز اسرائیلی از سرزمین ما خارج نشود، عقب‌نشینی یا تسلیم نخواهیم شد.» قماطی با ابراز بی‌اعتمادی به دولت آمریکا، بر تلاش حزب‌الله برای حفظ وحدت ملی و پرهیز از هرگونه درگیری داخلی در لبنان تأکید کرد.

◄کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد گفت که بر اثر حملات رژیم صهیونی به لبنان بعد از برقراری آتش‌بس، بیش از ۳۸۰ نفر به شهادت رسیدند.این نهاد در بیانیه‌ای گزارش داد:«۴۲۸ واحد مسکونی در سه روز اول تخریب شد و بیش از ۵۰ واحد آسیب دید.»