نشریه اخبار و تحلیل ها 24 خرداد 1405

 دانلود نسخه موبایلی

دانلود PDF

دانلود WORD

▼ حرف روز

جنگ ۱۲ روزه و فروپاشی محاسبات دشمن

✍ حسن نعیم آبادی

حماسه ۱۲ روزه خرداد و تیر ۱۴۰۴ را می‌توان یکی از مهم‌ترین نقاط عطف امنیتی و نظامی جمهوری اسلامی ایران در دهه‌های اخیر دانست؛ نبردی که در آن آمریکا و رژیم صهیونی با تکیه بر برتری اطلاعاتی، فناوری‌های پیشرفته و تصور آسیب‌پذیری ساختار فرماندهی ایران، تلاش کردند با حذف فرماندهان ارشد و وارد کردن ضربات همزمان به مراکز حیاتی، روند تصمیم‌گیری کشور را مختل کنند. طراحان این عملیات بر این باور بودند که با اجرای راهبرد موسوم به «قطع سر»، ساختار دفاعی ایران در مدت کوتاهی دچار سردرگمی شده و توان پاسخ‌گویی خود را از دست خواهد داد. اما تحولات میدانی مسیر دیگری را رقم زد و نتیجه نهایی به یکی از بزرگ‌ترین خطاهای محاسباتی دشمنان ایران تبدیل شد.

واقعیت این بود که طی سال‌های گذشته، ساختار دفاعی جمهوری اسلامی از الگوی متمرکز و کلاسیک فاصله گرفته و به سمت شبکه‌ای از فرماندهی توزیع‌شده حرکت کرده بود. به همین دلیل، شهادت فرماندهان عالی‌رتبه اگرچه ضایعه‌ای بزرگ محسوب می‌شد، اما موجب توقف چرخه تصمیم‌گیری و عملیات نشد. جانشینان و فرماندهان میانی که سال‌ها در میدان‌های مختلف تجربه کسب کرده بودند، در کوتاه‌ترین زمان مسئولیت‌ها را برعهده گرفتند و روند فرماندهی بدون وقفه ادامه یافت. همین موضوع نشان داد که قدرت دفاعی ایران متکی به افراد نیست، بلکه بر پایه یک ساختار سازمان‌یافته و چندلایه استوار شده است.

در جریان نبرد، ورود نسل جدید فرماندهان نیز معادلات دشمن را بر هم زد. بسیاری از برآوردهای اطلاعاتی آمریکا و رژیم صهیونی بر شناخت الگوهای رفتاری فرماندهان شناخته‌شده ایران استوار بود، اما حضور چهره‌های جدید و اتخاذ تصمیم‌های متفاوت، بخش مهمی از محاسبات آنان را بی‌اثر کرد. این تغییر موجب شد طرف مقابل در تحلیل رفتار ایران با ابهام و سردرگمی مواجه شود و ابتکار عمل را از دست بدهد.

از سوی دیگر، توان موشکی، پهپادی و جنگ الکترونیک ایران در طول درگیری‌ها نقش تعیین‌کننده‌ای ایفا کرد. حملات ترکیبی، استفاده همزمان از سامانه‌های مختلف و استمرار عملیات‌ها نشان داد که ظرفیت نظامی کشور نه‌تنها تضعیف نشده، بلکه توانایی ادامه نبرد در شرایط فشار سنگین را نیز دارد. همین مسئله بسیاری از فرضیات اولیه درباره فرسایش سریع توان دفاعی ایران را باطل کرد.

دستاورد مهم جنگ ۱۲ روزه، تثبیت این واقعیت بود که ساختار دفاعی جمهوری اسلامی از قابلیت بازسازی، تطبیق و تداوم برخوردار است. تجربه این نبرد نشان داد هرگونه طراحی مبتنی بر فروپاشی سریع ساختار فرماندهی ایران با موانع جدی روبه‌رو خواهد شد. از همین رو، جنگ ۱۲ روزه صرفاً یک رویارویی نظامی نبود؛ بلکه آزمونی برای سنجش میزان تاب‌آوری و انسجام ساختار دفاعی ایران به شمار می‌رفت؛ آزمونی که نتایج آن، بسیاری از محاسبات راهبردی آمریکا و رژیم صهیونی را با چالش مواجه کرد.

▼ گزارش روز

✍ علی فاتح

در حالی که رژیم صهیونی طی هفته‌های اخیر تلاش کرده با تکیه بر حملات هوایی گسترده، آتش سنگین توپخانه و فشار مستمر بر مناطق مرزی لبنان، موازنه میدانی را به سود خود تغییر دهد، تحولات ۲۴ ساعت گذشته بار دیگر نشان داد که مقاومت اسلامی لبنان همچنان از توان بالای عملیاتی، اطلاعاتی و فرماندهی برخوردار است. مجموعه عملیات‌های انجام‌شده از سوی حزب‌الله نشان می‌دهد مقاومت در جایگاه بازیگری قرار دارد که می‌تواند روند تحولات میدان را تحت تأثیر قرار دهد و هزینه‌های سنگینی را به ارتش اشغالگر تحمیل کند.

رزمندگان حزب‌الله طی یک شبانه‌روز گذشته ۲۲ عملیات نظامی علیه نیروها، تجهیزات و مواضع ارتش رژیم صهیونی در جنوب لبنان انجام دادند. این عملیات‌ها طیفی از حملات موشکی، پهپادی، آتش توپخانه و کمین‌های زمینی را در بر می‌گرفت. تجمع نظامیان و تجهیزات ارتش اشغالگر در مناطق مختلف از جمله بلاط، مارون‌الرأس، مجدل زون، کفرتبنیت و چند محور دیگر هدف حملات دقیق مقاومت قرار گرفت.

یکی از مهم‌ترین رخدادهای این عملیات‌ها، اجرای کمین موفق علیه نیروهای پیاده‌نظام رژیم صهیونی در محور ارنون ـ الزفاتة بود. بر اساس اطلاعات منتشرشده، نیروهای مقاومت پس از هدایت نظامیان صهیونیست به منطقه‌ای از پیش طراحی‌شده، آنان را با انفجار بمب‌های کارگذاشته‌شده و آتش سلاح‌های سبک و نیمه‌سنگین هدف قرار دادند. این عملیات در نهایت به عقب‌نشینی نیروهای مهاجم منجر شد و بار دیگر توان حزب‌الله در مدیریت نبردهای نزدیک و جنگ نامتقارن را به نمایش گذاشت.

همزمان چندین خودروی زرهی و نظامی ارتش رژیم صهیونی از جمله خودروهای «یاغی»، «نِمِرا» و «هاموی» در مناطق مختلف جنوب لبنان با پهپادهای تهاجمی و انتحاری هدف قرار گرفتند. مقاومت همچنین مراکز فرماندهی، مواضع تازه‌استقرار یافته و برخی یگان‌های مستقر ارتش اشغالگر را با پهپادهای FPV و موشک‌های هدایت‌شونده مورد حمله قرار داد. در حوزه پدافندی نیز حزب‌الله اعلام کرد یک فروند پهپاد شناسایی «هرمس ۴۵۰» را در آسمان جنوب لبنان هدف قرار داده و آن را وادار به عقب‌نشینی کرده است.

آنچه در عملیات‌های اخیر بیش از هر چیز جلب توجه می‌کند، اتکای حزب‌الله به دکترین «دفاع فعال» است. در این راهبرد، مقاومت صرفاً به دفع حملات دشمن بسنده نمی‌کند، بلکه مراکز تجمع، خطوط پشتیبانی، مسیرهای پیشروی و ظرفیت‌های عملیاتی ارتش اشغالگر را نیز به طور مستمر هدف قرار می‌دهد. تلفیق آتش موشکی و توپخانه‌ای با عملیات پهپادی و کمین‌های چندلایه، موجب شده هرگونه تحرک زمینی ارتش رژیم صهیونی با مخاطرات جدی و هزینه‌های فزاینده همراه باشد.

افزون بر این، گستردگی جغرافیایی عملیات‌های حزب‌الله نشان می‌دهد که مقاومت با توزیع هوشمندانه توان رزمی خود، ارتش رژیم صهیونی را در چندین جبهه به طور همزمان درگیر نگه داشته است. هدف قرار دادن مراکز فرماندهی، خودروهای زرهی، تجمع نیروها و پهپادهای شناسایی در نقاط مختلف جنوب لبنان، بیانگر وجود یک شبکه عملیاتی منسجم و انعطاف‌پذیر است که توانایی مدیریت همزمان چندین صحنه نبرد را دارد.

مجموع این تحولات نشان می‌دهد که جبهه جنوب لبنان همچنان یکی از پیچیده‌ترین چالش‌های امنیتی و نظامی برای رژیم صهیونی باقی مانده است. عملیات‌های ترکیبی حزب‌الله در روزهای اخیر نشان داده که مقاومت توانسته بخش مهمی از ظرفیت‌های میدانی خود را حفظ کند و هرگونه تلاش برای گسترش عملیات زمینی را به اقدامی پرهزینه و مخاطره‌آمیز تبدیل سازد. استمرار این روند می‌تواند بیش از پیش ارتش رژیم صهیونی را در یک جنگ فرسایشی گرفتار کرده و موازنه بازدارندگی را به سود مقاومت تثبیت کند.

▼ خبر ویژه

جنگ با ایران و آغاز بازآرایی بزرگ قدرت در جهان

مهدی منصوری بیدکانی، استاد اقتصاد دانشگاه، با اشاره به تحولات اخیر در آرایش نظامی آمریکا و گزارش‌های منتشرشده درباره انتقال بخشی از توان هوایی این کشور از اروپا به آسیا، گفت واشنگتن در حال پرداخت هزینه‌های راهبردی جنگ با ایران است و این روند می‌تواند به تضعیف موقعیت جهانی آمریکا منجر شود. وی با استناد به گزارش‌هایی از رسانه‌های غربی از جمله نیویورک‌تایمز و سی‌ان‌ان، اضافه کرد که آمریکا برای جبران خسارت‌های ناشی از جنگ با ایران، بخشی از ظرفیت نظامی خود در اروپا را به منطقه آسیا ـ اقیانوسیه منتقل کرده و در این مسیر، کشورهای اروپایی ناچار به پرداخت هزینه‌های امنیتی جدید خواهند شد. منصوری با اشاره به گزارش سی‌ان‌ان درباره بررسی طرحی محرمانه برای تصاحب ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران، افزود که دونالد ترامپ پس از دریافت هشدارهای نظامی و اقتصادی درباره پیامدهای چنین اقدامی، دستور توقف عملیات را صادر کرده است. وی همچنین با اشاره به اختلافات داخلی در آمریکا، چالش‌های اقتصادی، فشارهای ناشی از جنگ و تحولات بازار انرژی، تأکید کرد که دولت ترامپ برای کاهش قیمت نفت، کنترل بازارهای مالی و مدیریت فضای سیاسی داخلی، به دنبال کاهش تنش با ایران و دستیابی به توافق است. این استاد دانشگاه با طرح این گزاره که جهان در حال حرکت به سمت نظم چندقطبی است، عضویت ایران در سازمان همکاری شانگهای و بریکس را بخشی از این روند توصیف کرد و گفت:«قدرت‌های نوظهور در حال تغییر موازنه‌های سنتی هستند.» وی در پایان با اشاره به مفهوم «تله توسیدید» هشدار داد که سیاست‌های تقابلی آمریکا علیه رقبای خود می‌تواند به تسریع روند افول جایگاه این کشور در نظام بین‌الملل منجر شود.

▼ اخبار

ایران پس از جنگ، قوی‌تر و با اعتماد به نفس بیشتری ظاهر شد

سردار رسول سنایی‌راد، معاون سیاسی دفتر عقیدتی سیاسی فرمانده معظم کل قوا، در تشریح ابعاد جنگ ۱۲ روزه و تحولات پس از آن، این نبرد را جنگی «ترکیبی، فناورانه و دورایستا» توصیف کرد و گفت:«برای نخستین بار در این سطح از تهاجمات سایبری نیز در کنار عملیات نظامی استفاده شد و همین موضوع نشان داد ماهیت جنگ‌های آینده به‌مراتب پیچیده‌تر از گذشته خواهد بود.» وی با اشاره به آمادگی‌های پیشین نیروهای مسلح در حوزه‌های موشکی و پهپادی افزود:«اگرچه برای نخستین بار با چنین نوع جنگی در میدان عمل مواجه شدیم، اما پیش‌بینی‌های لازم انجام شده بود و همین مسئله موجب شد دشمن به اهداف راهبردی خود نرسد و در نهایت ناچار به درخواست آتش‌بس شود.» سردار سنایی‌راد با بیان اینکه «تراز اقدامات ایران در این نبرد فراتر از آن چیزی بود که در جنگ اوکراین و روسیه مشاهده شد»، تأکید کرد:«دشمن تلاش داشت همزمان با تهاجم خارجی، از طریق عناصر ضدانقلاب و عوامل داخلی، بی‌ثباتی را به داخل کشور منتقل کند، اما هوشیاری مردم و اقدامات نیروهای امنیتی و نظامی مانع تحقق این هدف شد.» وی همچنین با اشاره به تحولات منطقه‌ای اظهار داشت:«امروز به موازنه جدیدی رسیده‌ایم که در آن هرگونه اقدام ماجراجویانه با پاسخ سریع و مؤثر مواجه خواهد شد.» معاون سیاسی دفتر عقیدتی سیاسی فرمانده معظم کل قوا با بیان اینکه «تحولات مرتبط با تنگه هرمز خارج از محاسبات آمریکا و رژیم صهیونیستی بود»، افزود:«این جنگ اکنون به یک نبرد منطقه‌ای با پیامدهای فرامنطقه‌ای تبدیل شده و فشار بر تجارت جهانی یکی از نتایج آن است.» سردار سنایی‌راد مهم‌ترین خطای محاسباتی دشمن را نادیده گرفتن «عقبه تمدنی، انسجام ملی و ظرفیت‌های دفاعی ایران» دانست و تصریح کرد:«باید همواره بدترین سناریو را در نظر بگیریم تا برای هرگونه تهدید احتمالی آماده باشیم.» وی در پایان با تأکید بر اینکه «دیپلماسی ادامه کارزار جنگ است»، خاطرنشان کرد:«دیپلماسی و میدان در تقابل با یکدیگر نیستند، بلکه در امتداد هم قرار دارند و در کنار حفظ مسیر مذاکره، آمادگی‌های میدانی نیز باید در بالاترین سطح حفظ شود.»

سردرگمی در سامانه‌های دفاعی رژیم صهیونی

فعال شدن آژیرهای هشدار در جنوب و شمال فلسطین اشغالی بار دیگر توجه رسانه‌های عبری و محافل امنیتی رژیم صهیونی را به عملکرد سامانه‌های پدافندی این رژیم جلب کرد. بامداد امروز منابع رسانه‌ای از به صدا درآمدن آژیرهای خطر در بندر ایلات در جنوب فلسطین اشغالی خبر دادند و برخی گزارش‌ها علت آن را احتمال نفوذ یک فروند پهپاد به این منطقه عنوان کردند. ارتش رژیم صهیونی نیز در ساعات اولیه این گزارش‌ها، فعال شدن آژیرهای هشدار را تأیید کرد و برخی رسانه‌های عبری حتی از احتمال ورود یک پهپاد یمنی به حریم هوایی این منطقه سخن گفتند. با این حال، ساعاتی بعد جبهه داخلی رژیم صهیونی با انتشار اطلاعیه‌ای اعلام کرد که هشدار صادرشده ناشی از یک خطای سیستمی بوده و هیچ‌گونه نفوذ پهپادی رخ نداده است. این عقب‌نشینی در حالی صورت گرفت که همزمان گزارش‌هایی از فعال شدن آژیرهای خطر در منطقه غجر در شمال فلسطین اشغالی و در مجاورت مرزهای لبنان نیز منتشر شد. در ادامه، ارتش رژیم صهیونی مدعی شد یک «هدف هوایی مشکوک» را در منطقه مرزی لبنان شناسایی کرده که در نهایت به محل استقرار نیروهای این رژیم اصابت کرده است. انتشار گزارش‌های متناقض درباره منشأ هشدارها و تغییر روایت رسمی از «نفوذ پهپاد» به «هشدار اشتباه»، بار دیگر پرسش‌هایی را درباره میزان دقت و کارآمدی سامانه‌های هشدار و پدافند چندلایه رژیم صهیونی مطرح کرده است.

مقاومت با مذاکره مخالف نیست؛ با تسلیم مخالف است

عضو شورای سیاسی حزب‌الله لبنان با انتقاد شدید از روند مذاکرات مستقیم دولت لبنان با رژیم صهیونی به میانجیگری آمریکا، هشدار داد که توافق مورد بحث در واشنگتن عملاً به ارتش اشغالگر آزادی عمل در سراسر لبنان می‌دهد و منافع ملی این کشور را نادیده می‌گیرد. «غالب ابو زینب» در گفت‌وگو با شبکه آرتی روسیه با اشاره به تحولات منطقه‌ای و مذاکرات میان ایران و آمریکا اظهار داشت:«در آستانه توافق تهران و واشنگتن قرار داریم، اما همچنان پرونده‌های پیچیده‌ای از جمله موضوع هسته‌ای و وضعیت لبنان پیش روی این تفاهم قرار دارد.» وی مدعی شد حمله اخیر به بیروت تلاشی مشترک از سوی آمریکا و رژیم صهیونی برای آزمودن میزان پایبندی ایران به حمایت از لبنان بوده است. ابو زینب با بیان اینکه جزئیات مرحله پس از آتش‌بس در جریان مذاکرات مرتبط با توافق اسلام‌آباد مورد بحث قرار گرفته، گفت:«توافقی که جوزف عون و هیئت مذاکره‌کننده لبنان درباره آن سخن می‌گویند، یک دیکته آمریکایی ـ اسرائیلی است و به هیچ وجه توافقی کامل و متوازن محسوب نمی‌شود.» وی افزود:«این توافق خروج مقاومت از جنوب لبنان را مطالبه می‌کند، بدون آنکه رژیم صهیونیستی از مناطق اشغالی عقب‌نشینی کند و در نتیجه به اسرائیل آزادی عمل نظامی در سراسر لبنان می‌دهد.» عضو شورای سیاسی حزب‌الله همچنین با انتقاد از مواضع رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر لبنان، تأکید کرد:«مقاومت اصل مذاکره و آتش‌بس را رد نمی‌کند، اما مخالف توافقی است که به طرف مقابل امتیاز یک‌جانبه داده و امنیت و حاکمیت لبنان را تضعیف کند.»

▼ اخبار  کوتاه

◄ ماشاءالله شمس‌الواعظین، عضو شورای اطلاع‌رسانی دولت، با تشریح دو راهبرد کلیدی رهبر شهید انقلاب گفت:«انتقال چالش به حوزه استحفاظی دشمن پیش از تبدیل شدن آن به تهدیدی برای جغرافیای خودی یکی از اصول مهم مورد تأکید ایشان بود.» وی همچنین توسعه توان موشکی را راهبرد دوم دانست و افزود:«موشک‌ها باید همانند گلوله‌های توپخانه تلقی شوند.» شمس‌الواعظین تأکید کرد:«توان موشکی ایران در جنگ‌های اخیر نقش مهمی در حفظ بازدارندگی و برقراری موازنه قوا ایفا کرد.»

محمد البرادعی، مدیرکل پیشین آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، از تلاش دونالد ترامپ برای برتر جلوه دادن توافق احتمالی با ایران نسبت به برجام انتقاد کرد. وی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت:«ترامپ به‌شدت تلاش می‌کند نشان دهد توافق جدید او از برجام بهتر است، در حالی که این توافق چیزی جز بازگشت به وضعیت پیش از بحران نیست.» البرادعی همچنین تأکید کرد:«مذاکره با ایران زیر سایه تهدید سلاح‌های هسته‌ای، راهی قطعی برای ایجاد ناامنی و بی‌اعتمادی است. عملکرد اخیر ترامپ عامل کشتار، تخریب و آسیب به اقتصاد جهانی دانست.»

سردار محمد زهرایی، رئیس سازمان بسیج سازندگی، با تأکید بر لزوم مقابله با فشارهای اقتصادی گفت:«دشمن پس از ناکامی در عرصه‌های نظامی به جنگ اقتصادی روی آورده و لازم است یک قرارگاه واحد برای جنگ اقتصادی در کشور تشکیل شود.» وی افزود:«همان‌گونه که در حوزه نظامی فرماندهی واحد وجود دارد، در اقتصاد نیز باید یک قرارگاه متمرکز و فراقوه‌ای ایجاد شود.» سردار زهرایی همچنین تأکید کرد بسیج سازندگی «رقیب دولت و مجلس نیست» و هدف آن تسهیل مشارکت مردم و تقویت اقتصاد مقاومتی است.

وزارت خارجه کره شمالی در واکنش به تأکید آمریکا و کره جنوبی بر خلع سلاح هسته‌ای این کشور اعلام کرد:«کره شمالی یک قدرت هسته‌ای است و موضوع خلع سلاح هسته‌ای آن برای همیشه بسته شده است.» پیونگ‌یانگ مواضع واشنگتن و متحدانش را «بی‌اساس و بی‌اثر» خواند و تأکید کرد استقرار تسلیحات پیشرفته آمریکا و رزمایش‌های هسته‌ای در منطقه، این کشور را به تقویت توان بازدارندگی واداشته است. کره شمالی همچنین «سپر هسته‌ای» را ضامن حفظ حاکمیت ملی، امنیت و ثبات منطقه‌ای دانست.

یائیر لاپید، رئیس اپوزیسیون رژیم صهیونی، با انتقاد از روند توافق در حال شکل‌گیری میان ایران و آمریکا گفت:«این توافق هیچ‌یک از اهداف جنگی تعیین‌شده از سوی کابینه نتانیاهو را محقق نمی‌کند.» همزمان چند مقام صهیونیست نیز به کانال ۱۲ این رژیم اعلام کردند که توافق احتمالی با ایران «عمیق‌ترین منافع امنیتی اسرائیل را به خطر می‌اندازد.»

منابع سوری گزارش دادند که یک یگان نیروی نظامی رژیم صهیونی در جاده مواصلاتی میان «ام‌باطنه» و «جبا» و با نفوذ در حومه مرکزی قنیطره اقدام به ایجاد یک پست بازرسی در این منطقه کرده است.این اقدام نظامیان صهیونیست، از سوی ناظران به عنوان بخشی از سیاست‌های مستمر این رژیم برای تثبیت حضور و توسعه طلبی در مناطق مرزی قنیطره در جنوب سوریه ارزیابی می‌شود.