حسن رشوند

در کمتر از یک هفته آمریکایی‌ها دو بار خواستند شانس خود را برای عبور از تنگه هرمز که نزدیک به یک ماه است توسط نیروهای مسلح قدرتمند ایران بسته شده است‌، بشکنند و به جهان اعلام کنند که دیگر نیازی به کسب اجازه بیش از 1600 نفتکش و کشتی تجاری به انتظار نشسته پشت تنگه هرمز برای عبور از این تنگه نیست و در هر دو بار، این آتش موشک‌های ایرانی بود که ناوهای آمریکایی را مجبور به فرار و طرح ترامپ را محکوم به شکست خفت‌بار کرد. 
ترامپ بامداد چهارشنبه 16 اردیبهشت با طرح ادعاهای موهوم همچون گذشته، از توقف طرح نظامی در تنگه هرمز برای اسکورت کشتی‌ها، آن هم فقط یک روز پس از شروع این طرح، خبر داد. او این عقب‌نشینی را این‌گونه در صفحه شخصی خود در شبکه‌های اجتماعی مطرح کرد: «با توجه به درخواست پاکستان و دیگر کشورها، موفقیت نظامی چشمگیری که در کارزار نظامی علیه کشور ایران داشتیم و این واقعیت که پیشرفت بزرگی به سمت یک توافق کامل و نهائی با نمایندگان ایران حاصل شده، ما به‌شکل دوجانبه توافق کردیم همزمان که محاصره [ایران] با قدرت سرجای خود می‌ماند، پروژه آزادی (حرکت کشتی‌ها از طریق تنگه هرمز) برای مدت کوتاهی متوقف شود تا ببینم بالاخره می‌شود توافق را نهائی و امضا کرد یا خیر.» به‌دنبال همین عقب‌نشینی بود که حجم اخبار ساختگی و دروغ تیم رسانه‌ای کاخ سفید مبنی بر دستیابی قریب‌الوقوع توافق ایران با آمریکا در روزهای چهارشنبه افزایش یافت.
اما این داستان مضحک چه زمان شروع و چرا در کمتر از یک هفته باز رئیس‌جمهوری که گفته بود به دلیل رسیدن در آستانه یک توافق کامل از «پروژه آزادی» یا همان شکستن حصر تنگه هرمز عقب‌نشینی می‌کند؟ و چرا بار دیگر در پنجشنبه شب 17 اردیبهشت او تلاش کرد با عبور چند فروند شناور نظامی خود از تنگه هرمز - البته با شکست مفتضحانه‌تر از بار اول - عبور از تنگه هرمز را امتحان کند. مرور این گزاره‌ها به ما کمک می‌کند تا درک درستی از تشتت رفتار این روزهای ترامپ و کاخ سفید داشته باشیم:
1- شامگاه یکشنبه بود که ترامپ از پروژه جدید خود تحت عنوان «پروژه آزادی» در تنگه هرمز خبر داد و مدعی شد که آمریکا عملیاتی نظامی را برای خروج کشتی‌های تجاری که در خلیج‌فارس گرفتار شده‌اند‌، آغاز خواهد کرد. اما پروژه آزادی او فقط چند ساعت آن‌هم با شکست غیرباوری دوام آورد و ترامپ ترجیح داد با دروغ‌های دیگر در‌باره توافق با ایران شناورهای خود را از حملات سربازان جان برکف سپاه و ارتش دور نگه دارد. واقعیت ماجرای شکست «پروژه آزادی» ترامپ را باید محصول عملیات مشترک سپاه و ارتش در نیمه شب ۱۶ اردیبهشت دانست که نیروهای آمریکایی از این عملیات‌، شکست نظامی سنگینی خوردند. داستان از این قرار بود که این نبرد از نیمه‌شب تا صبح ادامه داشت و آمریکا با وجود ایجاد «چتر پروازی بزرگ» و ورود چند شناور رزمی از دریای عمان، تلاش داشت به هدف مورد نظر خود برسد اما سرانجام در کمتر از چند ساعت درگیری با از کار افتادن 4 شناور و پناه گرفتن دو شناور دیگر در پشت جزیره «بوموسی» نه تنها نتوانست به هدف آزاد سازی ادعایی خود برسد‌، بلکه حقیرانه تسلیم اراده نیروهای نظامی کشورمان شد و این در حالی بود که او مکرر سخن از انتظار بالا بردن پرچم سفید از سوی ایران داشت. اما رئیس‌جمهور نابخرد آمریکا می‌خواست با این شکستی که در عدم موفقیت باز کردن تنگه هرمز برایش ایجاد شده است‌، بار دیگر با سناریوی ترجیح میز مذاکره و توافق با ایران‌، خود را از مخمصه‌ای که گرفتار آمده‌، نجات دهد. این در حالی بود که هیچ اتفاق دیپلماتیکی در آن ساعات نیمه شب در اسلام آباد رخ نداده بود و ادعای ترامپ درباره توقف عملیات به‌دلیل مذاکرات، دروغی بیش نبوده است. چرا که از همان ابتدا که نیروهای آمریکایی محاصره دریایی ایران را در مقابل بستن تنگه هرمز انجام دادند این ایران بود که به صراحت هشدار داد؛ در صورت نزدیک ‌شدن کشتی‌های نظامی هر کشوری به تنگه هرمز یا تلاش شناورهای غیرنظامی برای عبور از مسیری غیر از مسیر تعیین‌شده توسط تهران، آنها را هدف قرار خواهد داد. جالب اینکه با اقدام آمریکایی‌ها برای ورود شناورهای نظامی خود به منطقه ممنوعه، آنها کار را برای خود سخت‌تر و دست ایران را برای هرگونه اقدام مقابله بازکردند تا آنجا که محدوده منطقه ممنوعه برای ورود و خروج کشتی‌ها دایره وسیع‌تری پیدا کرد.
2-پس از این اقدام ایران بود که نشریه «‌فارن افرز» نوشت: «ایران نشان داده که قادر است هر زمانی که بخواهد، تنگه هرمز را حتی مقابل چشمان نیروی نظامی بزرگ آمریکا به روی کشتی‌ها ببندد.» و درگاه خبری «میدل ایست آی» به نقل از دو مقام آمریکایی گفت که عربستان سعودی دسترسی آمریکا به پایگاه هوائی «شاهزاده سلطان» و حریم هوائی خود را برای اجرای این عملیات قطع کرد. چراکه بر اساس این گزارش، اعلامیه ترامپ در مورد اجرای طرح موسوم به «پروژه آزادی» در بعدازظهر یکشنبه در شبکه اجتماعی خود، باعث ناراحتی و خشم مقامات عربستان شده است. ظاهرا عربستان به مقامات آمریکایی اعلام کرده بود که از این طرح حمایت نخواهد کرد. میدل ایست آی همچنین به نقل از یک مقام دولت آمریکا گزارش داده که کویت نیز دسترسی آمریکا به پایگاه‌ها و حریم هوائی خود را قطع کرده است. وزیر خارجه قطر هم با شکست ترامپ در «پروژه آزادی»گفت: «ما و ایران کشورهای همسایه هستیم، جغرافیای مشترک و منافع مردمی درهم تنیده‌ای داریم و باید فرمولی برای همزیستی پیدا کنیم.» واقعیت این است که واکنش جدی و سختگیرانه ایران در تنگه هرمز در کنار ایجاد معادله « تنگه- فجیره» و افزایش محدوده بیشتر برای بسته ماندن تنگه هرمز موجب شد تا محدودیت‌های ترامپ برای ادامه این پروژه آشکار شود و این پیروزی بزرگ را باید محصول هماهنگی میدان و دیپلماسی و حمایت‌های بی‌وقفه خیابان از سیاست فشار بر آمریکا دانست.
3- آسوشیتدپرس در گزارشی به سردرگمی محافل مختلف در پی پیام‌ها و مواضع متناقض دولت آمریکا به خصوص در ارتباط با تنگه هرمز پرداخت و نوشت که رویکرد دولت ترامپ در قبال جنگ با ایران طی 
۲۴ ساعت گذشته میان اعلام برقراری یک آتش‌بس شکننده و پایان عملیات نظامی، تا تهدید دوباره به بمباران ایران در نوسان بوده است. در این راستا «الیزابت دنت»، پژوهشگر ارشد مؤسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک به آسوشیتدپرس گفت: دولت ترامپ در انتقال پیام‌های خود با مشکل مواجه شده زیرا این جنگ برنامه‌ریزی دقیقی نداشته است. در این میان دو مقام آمریکایی به آسوشیتدپرس گفتند که اعلام ناگهانی ترامپ مبنی بر توقف طرح «پروژه آزادی» غیرمنتظره بوده و تاکنون دستورالعمل دقیقی درباره پس گرفتن درخواست‌های کمک از کشتی‌ها دریافت نکرده‌اند.
4-ترامپ اگر می‌توانست تنگه هرمز را با ابزار نظامی و نمایش شناورها و ناوهای جنگی خود با وجود دو اقدام چهارشنبه و پنجشنبه شب انجام داد‌، باز کند حتما در این نزدیک به یک ماه که این تنگه با اراده محکم نیروهای نظامی ایران بسته شده است‌، باز می‌شد. این موضوع را غالب استراتژیست‌های نظامی و دیپلمات‌های آمریکایی تاکید دارند. 
«چاس فریمن»‌، دیپلمات سابق آمریکایی در همین رابطه می‌گوید: «روش نظامی برای باز کردن تنگه هرمز وجود ندارد. ایران چندین دهه خود را برای کنترل این تنگه تجهیز کرده است.»
5- از همان ابتدا که ترامپ طرح «پروژه آزادی» را مطرح کرد و در طول 5 روز دو بار شانس خود را برای عبور شناورهای نظامی از تنگه هرمز امتحان کرد کاملا روشن بود بر فرض محال که این شناورها از تنگه عبور می‌کردند باز عبور از مسیر اعلام‌شده توسط آمریکا ریسک بسیار بالایی دارد؛ بنابراین بیمه‌گران کشتی‌ها، حاضر به پوشش کامل خسارات نبودند و همین موضوع هزینه بیمه را به‌شدت افزایش می‌داد. این یعنی حتی با اسکورت نظامی نیز بازار جهانی حمل‌ونقل دریایی، طرح را غیرقابل اعتماد می‌کرد. پیش از این بارها تحلیلگران نظامی هشدار داده بودند که ادامه این طرح می‌تواند آمریکا را مجدداً وارد درگیری نظامی با ایران کند و علاوه‌بر افزایش هزینه‌های نظامی و سیاسی بر واشنگتن، متحدان آمریکا در منطقه را نیز در معرض خطر قرار دهد. تلاش برای عبور در دو مرحله و شکست خفت بار در هر دو مرحله نشان داد که آمریکا هم در طراحی، هم اجرا شکست سنگینی خورده است. هرچند ترامپ در پیام‌های خود تلاش می‌کند توقف طرح را «موفقیت» جلوه دهد و آن را به «درخواست پاکستان» یا «پیشرفت مذاکرات» نسبت دهد، اما تحلیلگران این اظهارات را تلاشی برای پوشاندن شکست طرح ارزیابی کردند. عقب‌نشینی ترامپ از عملیات «پروژه آزادی» و اقدام خودسرانه دیگر او در پنجشنبه شب برای عبور شناورهای نظامی خود از تنگه هرمز را می‌توان نتیجه شکست عملیاتی، فشار‌های میدانی، عدم همراهی جهانی، هزینه‌های احتمالی درگیری و... دانست. همه برنامه‌هایی که اکنون آمریکا برای فشار به ایران انجام می‌دهد، در نهایت، اقتدار ایران در کنترل تنگه هرمز را اثبات کرده است.

6- اکنون که آمریکا وارد کارزار خودخواسته تنگه هرمز شده است‌، این سؤال مطرح است؛ وضعیتی که در دهه 1960 در رابطه با «کانال سوئز» برای بریتانیا پیش آمد آیا قرار است این بار برای آمریکا در تنگه هرمز رخ دهد و آیا «لحظه سوئز» برای آمریکا فرا رسیده است؟ در روزهای اخیر، عبارتی قابل تأمل با عنوان «لحظه سوئز آمریکا» در رسانه‌های معتبر بین‌المللی، از جمله «پالیسی مگزین»، «گاردین» و «میدل ایست آی»، به طور مکرر مورد اشاره قرار گرفته است. این مفهوم که به پایان دوران سلطه و قدرت‌نمایی یک ابرقدرت اشاره دارد، نیازمند بررسی دقیق تاریخی و تحلیلی است. حدود هفت دهه پیش، بریتانیا به عنوان قدرت برتر جهانی شناخته می‌شد. هنگامی که مصر کانال سوئز را ملی اعلام کرد، لندن با غرور کامل اقدام نظامی انجام داد تا کنترل آن را بازپس گیرد. با این حال، برای ایالات متحده- که در آن زمان رقیب بریتانیا محسوب می‌شد- تهدید کرد که در صورت عدم عقب‌نشینی، ارز ملی بریتانیا (پوند) را در بازارهای مالی به فروش خواهد رساند و آن را نابود خواهد کرد. بریتانیا، از بیم ورشکستگی مالی، عقب‌نشینی تحقیرآمیزی را پذیرفت. این رویداد که به «لحظه سوئز» معروف شد، نقطه‌ای تاریخی بود که جهان دریافت که امپراتوری بریتانیا دیگر ابرقدرت جهانی نیست و دوران سلطه آن به پایان رسیده است. صاحبنظران و کارشناسان معتقدند اتفاقات دهه 1960 در حال تکرار است با این تفاوت که آن روز با ملی اعلام شدن کانال سوئز، مصر توان مقابله در برابر بریتانیا را نداشت و دست به دامان یک قدرت دیگر شده بود ولی امروز سازوکار جدید تنگه هرمز توسط ایران قدرتمند که در طول یک سال‌، دو جنگ فراگیر 12 روزه و رمضان را نه تنها با آمریکا‌، بلکه با رژیم صهیونیستی و دنباله‌های آنها در کشورهای حوزه خلیج‌فارس با پیروزی سپری کرده است. واقعیت این است که آمریکا با وجود تلاش زیادی که در روایت‌سازی‌های دروغین اعم از مذاکره و توافق و یا عبور یک یا دو شناور نظامی خود به جهان مخابره می‌کند، علاوه‌بر اینکه در میدان نظامی دچار شکست شده است‌، در جنگ روایت‌ها هم شکست خورده است؛ زیرا حتی نزدیک‌ترین متحدان او دیگر آمریکا را به عنوان ابرقدرت بی‌رقیب پیشین به رسمیت نمی‌شناسند و صدای شکستن استخوان‌های او توسط یک ابرقدرت جدید به نام ایران بر سر زبان‌ها افتاده است.

طی بیش از دو ماه گذشته، بار‌ها ترامپ اولتیماتوم‌های شدید و بی‌سابقه درباره باز کردن تنگه هرمز علیه ایران صادر کرده است؛ به خصوص که گفته بود اگر تنگه هرمز بازگشایی نشود، امریکا زیرساخت‌های غیرنظامی ایران را هدف قرار خواهد داد. چراکه در بیش از دو ماه جنگ تمام‌عیار امریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، علاوه بر ناکامی در تحقق اهداف و خوردن ضربات سهمگین از نیرو‌های مسلح ایران و نابودی پایگاه‌های نظامی‌اش در منطقه، تنگه هرمز و خلیج فارس را نیز از دست داده و جمهوری اسلامی ایران با کنار گذاشتن ملاحظات سابق به اعمال حاکمیت در تنگه هرمز پرداخته و حق حاکمیت تاریخی خود را بر این تنگه و دریا بازیابی کرده است. این موفقیت ایران باعث شده که علاوه بر مضحکه شدن رئیس‌جمهور این کشور در جهان و اثبات و نمایان شدن افول شدید هژمونیک امریکا، فشار سیاسی و اجتماعی سنگینی در داخل به دولت امریکا وارد شود. شدت ماجرا و ضربه‌ای که هژمونی امریکا در آن خورده به حدی است که ترامپ بار‌ها از کشور‌های جهان برای بازگشایی تنگه هرمز استمداد طلبیده و ناوگان پنجم کشورش که سال‌ها خود را پلیس خلیج فارس می‌نامید، اکنون در فاصله‌ای امن از آب‌های تنگه هرمز لنگر انداخته و جرئت نزدیک شدن به منطقه را ندارد و در مواردی هم که نزدیک شده و تلاش کرده تنگه هرمز را بازگشایی کند، ضربات قابل توجهی خورده و عقب نشسته است. تنگه هرمز سومین تنگه پرتردد جهان و یکی از بزرگترین مسیر‌های انتقال انرژی در دنیاست. هر دولتی که این تنگه را در اختیار داشته باشد، بر مقدرات کل منطقه حاکم خواهد بود. اهمیت این تنگه، فراتر از بازار انرژی، از منظر رقابت جهانی چین و امریکا نیز قابل توجه است. تسلط کامل امریکا بر تنگه هرمز، چین را دچار وابستگی انرژی به امریکا و محاصره ژئوپلیتیکی می‌کرد، اما اکنون پکن برای تأمین امنیت عبور کشتی‌های خود ناچار به تعامل مستقیم با تهران است و این یعنی ایران به یکی از بازیگران کلیدی در معادله رقابت قدرت‌های بزرگ تبدیل شده که علاوه بر تعیین قیمت جهانی انرژی، از ابزار کافی برای ایجاد تعادل بین قدرت‌های جهانی برخوردار است. 
اهمیت ژئوپلیتیک و ژئواستراتژیک تنگه هرمز صرفاً برای امروز نیست و تاریخ نشان می‌دهد دست استعمار بار‌ها بر منطقه خلیج فارس و تنگه هرمز دراز شده، اما اختیار تنگه در بلندمدت از دست ایرانیان خارج نشده است. در طی قرون متعدد، حکومت‌های استعمارگر با حمله به جنوب ایران، سعی در به دست گرفتن کنترل تنگه هرمز داشته‌اند. در قرون شانزدهم و هفدهم میلادی، تنگه هرمز به میدان رقابت قدرت‌های استعماری اروپا تبدیل شد. پرتغالی‌ها در سال ۱۵۰۷ جزیره هرمز را اشغال کردند و با ساخت دژ‌های نظامی، کنترل این آبراه را در دست گرفتند. این اشغال تا سال ۱۶۲۲ ادامه داشت. در نهایت، نیرو‌های صفوی ایران موفق به بازپس‌گیری جزیره شدند و شاه عباس کبیر پس از این پیروزی، کانون تجاری را از هرمز به گمبرون منتقل کرد و نام آن را به بندرعباس تغییر داد. اما بعد از مدتی استعمارگر جدیدی جایگزین شد. بریتانیا با ناوگان موسوم به «پلیس جنوب»، تلاش کرد سلطه خود را تثبیت کند و در دوران قاجار آنچنان بر بندر بوشهر تسلط یافتند که ۹ کنسولگری فعال در این شهر تأسیس کردند. اما در اوایل قرن بیستم، رئیسعلی دلواری و یاران دلیرش از تنگستان، قیامی تاریخی برپا کردند. بریتانیا با توپخانه پیشرفته و ناوگان جنگی به روستا‌های ساحلی یورش می‌برد، اما این دلیرمردان با تفنگ‌های قدیمی و ایمانی راسخ، در برابر مدرن‌ترین تجهیزات ایستادند. رئیسعلی دلواری به شهادت رسید، اما پیام حماسه او و یارانش در تاریخ ایران جاودانه ماند که خلیج فارس از آن ایرانیان است و هیچ بیگانه‌ای حق حضور در آن را ندارد. با این حال علی‌رغم این جانفشانی‌ها در طول تاریخ، تنگه هرمز و خلیج فارس بار‌ها اشغال شده و از دسترس ایرانیان برای مدتی خارج می‌شده، ولی بعد از انقلاب اسلامی با توسعه قدرت ملی ایرانیان، سرنوشت این تنگه و خلیج همیشه فارس در دستان توانمند ایرانیان قرار گرفته است. 
تمام این جانفشانی‌های تاریخی، از نبرد هرمز تا حماسه دلیرمردان تنگستان، در نهایت بعد از انقلاب اسلامی به نقطه عطفی بزرگ منتهی شد. چراکه انقلاب اسلامی بود که این اراده پراکنده مردمی را در قالب یک قدرت متمرکز و هوشمند سامان داد و شعار «نه شرقی، نه غربی» را به معنای واقعی بر پهنه خلیج فارس حاکم کرد. پیش از انقلاب، خلیج فارس عملاً یک «دریاچه ناتو» بود؛ نیرو‌های نظامی امریکا در بحرین مستقر بودند، ناوگان پنجم بلامنازع تردد می‌کرد و قرارداد‌های یک‌طرفه استعماری، جزایر و آب‌های جنوب را تحت نفوذ بیگانگان قرار داده بود. 
در جریان هشت سال دفاع مقدس، تنگه هرمز شاهد تنش‌های متعددی بود. اما در نهایت ایران همیشه تسلط خود را بر این آبراه حفظ کرد. در هشت سال دفاع مقدس، با وجود آنکه صدام از پشتیبانی ۵۰ کشور برخوردار بود و ناوگان امریکا مستقیماً وارد درگیری با ایران شد، ایران نه تنها تسلط خود بر تنگه را از دست نداد، بلکه تجربیات بی‌نظیری در دفاع دریایی کسب کرد. جنگ نفتکش‌ها، عملیات‌های آفندی و پدافند ساحلی، نیرو‌های مسلح ایران را به یک قدرت بازدارنده تبدیل کرد. اما آنچه در آن سال‌ها به دست نیامد، اعمال حاکمیت کامل و بدون مناقشه بر تنگه هرمز بود که امروز حماقت امریکایی‌ها در تهاجم به ایران، زمینه تحقق آن را فراهم کرده است. رهبر شهید انقلاب، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، سال‌ها بر ضرورت «بازدارندگی فعال دریایی» تأکید داشتند و امروز که ناوگان پنجم امریکا جرئت ورود به تنگه هرمز را ندارد، همه می‌بینند که این رهنمود‌های راهبردی چقدر دقیق و زمان‌شناسانه بوده است. اقدامات و تأکیدات مکرر رهبری بر توانمندسازی نیرو‌های مسلح، به‌ویژه نیروی دریایی و بر لزوم بیرون راندن بیگانگان از منطقه، امروز به ثمر نشسته و خلیج فارس را به جایگاه حقیقی خود بازگردانده است. 
از نبرد هرمز با پرتغالی‌ها در قرن هفدهم، تا ایستادگی رئیسعلی دلواری در برابر توپخانه بریتانیا، تا هشت سال دفاع مقدس و تا امروز که ناوگان عظیم امریکا در برابر اراده ایران زانو زده است، یک حقیقت بر تارک تاریخ نقش بسته است: ملت ایران هرگز سلطه بیگانه بر خلیج همیشه فارس را نپذیرفته و نخواهد پذیرفت. جنگ اخیر که ادامه مقاومت ملت ایران و مرحله‌ای از رشد انقلاب اسلامی است نشان داد که ایران اکنون نه یک بازیگر محلی، نه یک قدرت متوسط، بلکه صاحبخانه تاریخی و بی‌منازع خلیج همیشه فارس و یک ابرقدرت جهانی با تسلط بر یکی از مهم‌ترین نقاط استراتژیک جهان است که از آنِ مردمانی است که، چون دلیرمردان هرمز، رئیسعلی دلواری و سردارانی، چون تنگسیری، برای یک وجب از خاک و آب جنوب خود، تا پای جان ایستاده‌اند و خواهند ایستاد و این عزت امروز، مرهون رهنمود‌ها و ایستادگی رهبرانی انقلابی و وطن‌دوست است که هیچ‌گاه سلطه بیگانه بر این آب و خاک را نپذیرفتند.