تحولات شتابان در جغرافیای سیاسی قرن جدید نشان میدهد، بقا و پیشرفت انقلاب اسلامی، منوط به کادرسازی در تراز تمدنی است. این مقاله با کالبدشکافی نظام تعلیم و تربیت در بدنه مقاومت مردمی، «گروههای جهادی قرآنی» را به منزله فرمول بسیج برای حل چالشهای اجتماعی و افزایش بیش از پیش سرمایههای اجتماعی معرفی میکند. این تشکلهای خودجوش، با ترکیب «ذکر قرآنی» و «جهاد سازندگی»، عینیترین تجلی سند اعتلای بسیج را به نمایش گذاشتهاند.
پیام صریح این نوشتار به دستگاههای تصمیمساز کشور این است: «بدون مهندسی ساختارها بر مدار تعلیم و تربیت وحیانی، بازتولید «نسل سلیمانیها» ممکن نخواهد بود.»
انقلاب اسلامی ایران، نه یک واقعه محصور در زمان، بلکه یک «صیرورت مستمر» به سوی حاکمیت توحید است. در این مسیر، شجره طیبه بسیج به منزله تبلور اراده الهی مردم، رسالتی فراتر از امور سطحی بر عهده دارد. بر اساس آیه شریفه «أَلَم تَرَ کَیفَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا کَلمَةً طَیّبَةً کَشَجَرَةٍ طَیّبَةٍ، أَصلُها ثابتٌ وَفَرعُها فی السَّماء» (ابراهیم/۲۴) این نهضت زمانی به میوه تمدنی میرسد که ریشههای آن در «معرفت ثابت قرآنی» استوار باشد.
بسیج در نگاه آکادمیک، یک «دانشگاه انسانساز» است که مأموریت آن تربیت کارگزارانی است که جهان را نه با قدرت سخت، بلکه با «هژمونی اخلاق و بصیرت» تحت تأثیر قرار دهند. برای رسیدن به این مقصود، نظام تعلیم و تربیت باید از حاشیه به متن تمام فعالیتهای ملی و سازمانی منتقل شود.
در نظامهای تربیتی سکولار، غایت تربیت «شهروند مطیع» است؛ اما در دکترین تربیتی انقلاب اسلامی، هدف، تربیت «سرباز دین و ولایت» و «انسان تمدنساز» است. این تفاوت ماهوی از منبع «تغذیه معرفتی» ناشی میشود. اگر قرآن «نقشه» است، عترت «راهبر» است. تمسک به سیره ائمه اطهار (ع) به معنای مدلسازی از شخصیتهایی است که در اوج مظلومیت، مقتدرترین کنشهای تاریخی را رقم زدند. سرباز ولایت با تأسی به حدیث نبوی «إنی تَارکٌ فیکُمُ الثَّقَلَیْن»؛ میآموزد که پیشرفت مملکت در گرو پیوند ناگسستنی میان «قرآن» (قانون) و «عترت/ولایت» (مدیریت) است. تمدن نوین اسلامی که امام شهید انقلاب به منزله غایت گام دوم ترسیم فرمودهاند، دارای دو لایه «ابزاری» (علم و فناوری و اقتصاد) و «متن اصلی» (سبک زندگی، اخلاق، تربیت) است. نظام تعلیم و تربیت بسیج، متولی لایه «متن اصلی» است.
در این پارادایم، «سرباز ولایت» کسی است که در جنگ نرم «بصیرت عمار»، در جنگ سخت «شجاعت مالک» و در عرصه علمی «دقت جابربنحیان» را دارد. این ویژگیها محصول تصادفی نیستند، بلکه نتیجه مهندسی دقیق در بخشهای قرآن و عترت و حلقههای صالحین است.
نظام تعلیم و تربیت، «نخاع سخت» پیکره انقلاب اسلامی است. اگر بخواهیم منویات رهبر عظیمالشأن انقلاب را در «سند اعتلای بسیج» عملیاتی کرده و پیشرفت مملکت را تضمین کنیم، راهی جز «بازگشت به مسجد» و «محوریت بخشیدن به قرآن و عترت» نداریم.