سناریوی خوش‌بینانه نرخ‌دلار در پساجنگ

خوش‌بینانه‌ترین سناریو این است که مذاکرات پاکستان، چه فردا یا پس از چند دور درگیری، به توافق ایران و آمریکا منجر شود. اما حتی در این حالت، نباید انتظار معجزه اقتصادی داشت. چرا؟

۱_ توافق، تحریم‌ها را محسوس و مؤثر برنمی‌دارد.

توافق احتمالی، حتی در خوش‌بینانه‌ترین حالت، منجر به رفع محسوس و مؤثر تحریم‌ها نمی‌شود. چرا؟ پاسخ را در اینجا حتما ببینید.

در نگاه خوش‌بینانه می‌توان شاهد رفع برخی تحریم‌ها باشیم نه همه تحریم‌ها و آن هم نه به شکل موثر. در واقع روان شدن کامل جریان ارز به معنای ادعام نظام بانکی کشور در نظم اقتصاد بین‌الملل انجام نخواهد شد؛ لذا درآمد ارزی ایران در بلندمدت، همچنان کفاف تقاضای بازار را نخواهد داد و همزمان جریان ارز نیز عادی نخواهد شد.

۲_ آزادسازی دارایی‌ها یک ضربه موقتی است، نه درمان ساختاری.

با توافق، شاید بخشی از دارایی‌های بلوکه‌شده آزاد شود. این یک شوک عرضه یک‌باره است که انتظارات تورمی را کاهش می‌دهد، اما مشکل بنیادین تعادل عرضه و تقاضای ارز را حل نمی‌کند. یادمان باشد که نرخ ارز از کسری بودجه و رشد پایه پول نیز سیگنال می‌گیرد.

۳_ هزینه بازسازی، موتور چاپ پول را روشن نگه می‌دارد.

بازسازی زیرساخت‌های تخریب‌شده و تأمین بودجه جاری جنگ، دولت را مجبور به استقراض از بانک مرکزی می‌کند. در بلندمدت (نیمه دوم سال)، این چاپ پول، نرخ ارز را به سطوح بالاتر از قبل از توافق بازمی‌گرداند. مگر آنکه توافق شامل بسته کمک‌های بازسازی مشابه مارشال پلان باشد که بسیار بعید است.

۴_ لنگر انتظارات تورمی یعنی دلار، در بلندمدت تنها وابسته به وعده سیاسی نیست، بلکه تابع موارد دیگری نیز می‌باشد. برای مثال تجربه سال ۱۳۹۷ نشان داد وعده دلار ۴۲۰۰ تومانی در برابر کسری بودجه ۵۰ هزار میلیارد تومانی دوام نیاورد.

۵_ در فضای پس از جنگ، احتمال دارد روابط اقتصادی ایران با برخی کشور‌های واسط مانند امارات متحده عربی به سرعت به حالت عادی بازنگردد. این کشور نقش مهمی در تجارت منطقه‌ای، دور زدن تحریم‌ها، تسویه ارزی (درهم) و تأمین کالا‌های واسطه‌ای دارد. جایگزینی کامل این نقش در کوتاه‌مدت، فوق‌العاده دشوار است.

۶_ درآمد تنگه هرمز؛ ابهام بزرگ سناریو

برخی معتقدند ایران می‌تواند با کنترل تنگه هرمز، عوارض عبور دریافت کند. این ایده از نظر ژئوپلیتیک بسیار شکننده و دشوار می‌باشد. اما در صورت تحقق، این درآمد‌ها می‌تواند تا حدی بند‌های یک تا پنج را پوشش دهد.

پیش‌بینی نهایی سناریوی خوش‌بینانه تعدیل‌شده این است که‌در شرایط توافق بدون دریافت عوارض از تنگه، احتمالا ابتدا شاهد کاهش کوتاه‌مدت نرخ ارز به محدوده ۱۲۰-۱۳۰ هزار تومان (برای ۳-۶ ماه) خواهیم بود و سپس بازگشت به روند صعودی، رسیدن به ۲۰۰هزار تومان تا پایان سال. اما با دریافت عوارض از تنگه، احتمالا شاهد تقویت ریال و ثبات نرخ ارز، در حوالی ۱۲۰تا۱۳۰ هزار تومان در بلندمدت هستیم.

نکته پایانی: همه آنچه گفته شد، سناریوی خوش‌بینانه بود. بدیهی است در سناریو‌های بدبینانه (ادامه جنگ، تشدید تحریم‌ها، یا بن‌بست ممتد)، نرخ ارز و تورم وضعیتی به مراتب بغرنج‌تر خواهند داشت.