شهید استاد سیدعلی خامنه‌ای

امسال در روز معلم، جای خالی بزرگی در میان جویندگان علم و معرفت احساس می‌شود؛ فقدان شخصیتی که پیش و بیش از آنکه تنها یک رهبر سیاسی یا مبارزی خستگی‌ناپذیر باشد، یک «استاد» تمام‌عیار بود.

از جنبه‌های کمتر پرداخته‌شده در سیره امام شهید، وجهه استادی و تعهد عمیق ایشان به رسالت طلبگی است. ایشان در هیچ برهه‌ای از زمان، چه در خفقان دوران مبارزه با طاغوت در مشهد، چه در سال‌های پرالتهاب ریاست‌جمهوری و چه در دوران خطیر رهبری، ارتباط خود را با حوزه و امر «آموزش» قطع نکرد.

از دغدغه‌های بنیادین ایشان، تحول در مفهوم خطابه و وعظ بود. ایشان همواره تأکید داشتند «چرا منبر‌ها نباید کلاس درس باشد؟»؛ باوری که در عمل نیز آن را محقق کردند. سخنرانی‌های ایشان بیان خطابی نبود، بلکه طرح عمیق‌ترین مباحث فکری بود که منبر را به یک کرسی درس ارتقا می‌داد. خروجی همان نگاه است که امروز در قالب آثاری، چون «طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن»، «همرزمان حسین (ع)» و «حماسه امام سجاد (ع)» و چندین جلد تفسیر قرآن پیش روی ماست؛ مباحثی که ساختار و غنای آنها به‌گونه‌ای است که امروز به‌عنوان متون دقیق آموزشی، قابلیت تدریس در سطوح گوناگون را دارند.

این سلوک علمی با پیروزی انقلاب متوقف نشد. در دوران پرمشغله ریاست‌جمهوری، جلسات تفسیر قرآن ایشان با همان رویکرد درس‌آموز و محققانه پایه‌گذاری شد. شگفت‌انگیزتر آنکه در دوران رهبری، با وجود سنگینی بار اداره کشور و جهان اسلام، کرسی «درس خارج فقه» ایشان هرگز تعطیل نشد؛ چرا که برای ایشان، فقه و فقاهت قداست و ارزش خاص داشت.

نکته دیگر، تسلط ایشان بر تاریخ اسلام، علم حدیث و به‌ویژه «علم رجال» بود؛ تا جایی که اهل فن ایشان را در این حوزه صاحب‌سبک می‌دانستند.

فضای درس ایشان، تجلی‌گاه واقعی آزاداندیشی بود. در جلسه‌ای دو نفر از شاگردان در مباحث رجالی، مقاله‌ای در نقد نظرات ایشان تدوین کردند. واکنش استاد درسی بزرگ بود؛ ایشان نه تنها برآشفته نشدند، بلکه با شوق مقاله انتقادی را در جلسه درس خواندند، از نویسندگان صمیمانه تجلیل کردند و انگشتری به آنها هدیه دادند و حتی توصیه کردند که این مقاله، در مجلات علمی‌ـ پژوهشی چاپ شود. سپس با متانت و تسلطی مثال‌زدنی، بند بند نقد‌ها را با استدلال‌های متقن علمی پاسخ می‌دادند.

کلاس درس ایشان، فضایی زنده و فعال داشت و هرگز متکلم‌وحده نبودند. روزی یکی از شاگردان اشکالی علمی بر مبحثی وارد کرد؛ فردای آن روز، استاد با صراحت و شجاعتی که مختص عالمان وارسته است، در جمع اعلام کردند که اشکال، وارد بوده و بر این اساس، فتوای خود را تغییر دادند.

امروز اگرچه جسم او در میان ما نیست، «کرسی درس» او در قالب اندیشه‌های مدون و شاگردان تربیت‌یافته‌اش، تا همیشه پررونق و پابرجاست.