محمدحسین رجبیدوانی در گفتوگو با صبحصادق
مردم ایران پیش از نخبگان رهبر شهید را شناختند
چهلم رهبر شهید، پنجرهای به سوی بازخوانی یک مکتب بینظیر در تاریخ معاصر است. در گفتوگوی پیش رو، پای صحبت «محمدحسین رجبیدوانی» مورخ و محقق تاریخ اسلام نشستهایم تا از زوایای پنهان رهبری بگوییم که به باور او، جز انبیا و ائمه، نظیرش در تاریخ یافت نمیشود. از راز دلدادگی میلیونی مردم تا معماری «ایران قوی» و عبور از طوفانهای سیاسی و امنیتی. آنچه میخوانید روایتی است از مردی که «علم» را «سلطان» میدانست و در راه عزت ایران یکهتاز میدان بود.
پایگاه بصیرت / احسان بهاری
آقای دکتر رجبیدوانی، چهلم شهدا فرصتی برای بازخوانی ابعاد شخصیتی یک رهبر است. از نگاه شما، مهمترین ویژگیای که رهبر معظم انقلاب را از دیگر شخصیتهای سیاسی جهان متمایز میکرد، چه بود و چرا مردم ایران اینگونه تحت تأثیر ایشان قرار گرفتند؟
با عرض تسلیت شهادت جانگداز امام شهیدمان، آیتاللهالعظمی خامنهای (رضواناللهعلیه)، در پاسخ به این پرسش باید گفت، مهمترین ویژگی رهبر و امام شهید امت، «ایمان» و «اخلاص» آن بزرگوار بود که بر اساس آن به مردم عشق میورزید و در پی سعادت و سربلندی مردم ایران، مسلمانان جهان، آزادگان و مستضعفان گیتی بود. رهبر شهید همه مردم ایران را فرزندان خود میدانستند و زندگی خود را مانند جد بزرگوارشان امیرالمؤمنین علی (ع) در حد پایینترین طبقات جامعه، و چه بسا کمتر از آن، قرار داده بودند؛ از اینرو سخن ایشان به دل مینشست و مردم به شدت به ایشان عشق و علاقه پیدا کرده بودند. هیچ شخصیت سیاسی جهان در دوران معاصر، بلکه در طول تاریخ، جز انبیای الهی و امامان معصوم (ع)، مانند این رهبر بزرگ و فداکار و مردمدوست نبوده است. تنها یک نمونه سراغ داریم، آن هم شخصیت امام خمینی (رضواناللهتعالیعلیه) بوده است.
درباره نقش رهبر شهید در شکلگیری ایران قوی هم توضیحی ارائه میدهید.
امام شهید ما به فرموده پیغمبر (ص) که «الاسلامُ یَعلی و لا یُعلی علیه» باور داشتند. از آنجا که خود در جایگاه رهبری نظام و حکومت اسلامی قرار داشتند، ایران را نماد اسلام راستین و محور و معرّف اسلام حقیقی میدانستند؛ از اینرو، اقتدار ایران را اقتدار اسلام میشمردند؛ چراکه پیامبر اسلام (ص) فرموده است اسلام برتر است و هیچ چیزی نباید بر اسلام برتری یابد.
متأسفانه به سبب حاکمیت حکومتهای فاسد در دوران معاصر، بهویژه حکومت سیاه، وابسته و فاسد پهلوی، عزت ایران اسلامی خدشهدار شده بود و ایران حتی یک کشور درجه سوم در جهان هم شناخته نمیشد. انقلاب اسلامی وقتی رخ داد و عزت را به ایران بازگرداند، به دلیل ضعفهای فراوانی که در آن دوران بروز کرده بود، ایران از جایگاه رفیع تاریخی خود به شدت فاصله گرفته بود. به همین دلیل، در این ۴۷ سال و به ویژه ۳۷ سالی که امام شهید زعامت کشور را در دست داشتند، با وجود اختلاف شدیدی که ایران از نظر علمی، صنعتی و فناوری با سطح جهانی پیدا کرده بود، تلاش فراوانی کردند. با وجود همه تحریمها، فشارها و توطئههایی که علیه ایران اسلامی وجود داشت، کوشیدند تا عزت و اقتدار گذشته را به ایران بازگردانند. به لطف خداوند، این مهم عملی شد. ایران ضعیف و عقبمانده از نظر علمی و فناوری، امروز در جهان بهویژه در صنایع نظامی، علوم پزشکی، علوم ژنتیک و مهندسی، جزء کشورهای تراز اول است که همه اینها به برکت رهنمودها و تفکر امام شهید ما حاصل شده است.
فراموش نمیکنیم که ایشان بارها به این کلام امیرالمؤمنین (ع) استناد میفرمودند که «العلمُ سُلطان» و میگفتند: «تا جان در بدن دارم، از پیشرفتهای علمی کشور پشتیبانی میکنم.» همچنین میفرمودند: «تا زمانی که کشور ما به نصابی از اقتدار در عرصههای علمی، صنعتی، فناوری، اقتصادی و نظامی نرسد، تهدیدات دشمن وجود دارد.» از این رو رهنمودهای فراوانی ارائه کرد. آنچه را که مدیریت و نظارت میکرد، مانند نیروهای مسلح و همچنین عرصه علوم ژنتیک، میبینیم که چه دستاوردهای عظیم و جهشهای فوقالعادهای در کشور ما پدید آمد. اگر در جاهایی، مانند برخی شاخههای صنایع نظامی یا علوم ژنتیک، به آن اندازه پیشرفت نکردیم، به دلیل این بود که این موارد زیر نظر و مدیریت مستقیم رهبر شهید ما نبود و کوتاهیهای دولتهای وقت در این عرصهها موجب عقبماندگی شد. امیدواریم انشاءالله با عبرت از گذشته، دستاندرکاران این عقبماندگی را در آن عرصهها جبران کنند.
نقش رهبر فقید در تقویت پیوند «ایرانیت» و «اسلامیت» چگونه بود و چه میراثی از خود بر جای گذاشت؟
زمانی که بنده در بنیاد ایرانشناسی مسئولیت داشتم، با توجه به تأکید شدید رهبر شهید ما بر هویت ایرانیـ اسلامی، در پی آن بودیم که بتوانیم به دیدگاه و اندیشه بلند رهبری در این عرصه عمل کنیم؛ چرا که رهبر شهید ما بسیار به ایران با همه وجود عشق و علاقه داشتند. نمونههایی را که عرض میکنم دال بر این مهم است: علاقه شدید ایشان به ادبیات و زبان فارسی و تأکیدشان بر اینکه انشاءالله در آینده نزدیک زبان فارسی، زبان علمی جهان شود، همچنین اهتمام به فرهنگ اصیل ایرانی و پاسداشت عظمتهای دورانهای پیشین تاریخی ایران، مانند تجلیل ایشان از دوران درخشان آلبویه و صفویه و حتی عظمت ایران باستان با اشاره به زانو زدن امپراتور روم مقابل شاپور دوم. اینها نشاندهنده تأکید رهبر شهید به عظمتهای ایران و افتخارات ایران است. از سوی دیگر، رهبر و امام شهید ما تأکید فراوانی بر ارزشهای دینی و درسها و تعالیم اهل بیت (ع) داشتند و به منزله یک روحانی شیعه، فقیه دوراندیش و مرجع تقلید، در حقیقت با دوگانه ایرانیت و اسلامیت مقابله کردند و در این عرصه برای ما یک رویکرد و راهکار درخشانی به جای گذاشتند. البته ما در زمان حیات آن امام شهید در بنیاد ایرانشناسی به شدت درصدد ترویج اندیشههای معظمله بودیم که دیگر فرصتی پیدا نکردیم.
در طول رهبری ایشان، ایران با موضوعات بزرگی مانند جنگ اقتصادی، ترور دانشمندان هستهای، کرونا و ناامنیهای منطقهای مواجه بود. چه تصمیم یا رویکردی از ایشان را مهمترین عامل ایستادگی و عبور از این بحرانها میدانید و چرا؟
مدیریت بحران امام شهید ما جز از انبیای الهی و ائمه معصوم (ع) در تاریخ نمونه و نظیر ندارد. در این ۳۷ سال بحرانهای متعددی رخ داد. در عرصه سیاسی و امنیتی چندین بحران پیش آمد که هر یک میتوانست یک کشور قدرتمند را از پا درآورد؛ از جمله بحران و فتنه سال ۱۳۷۸ با توطئه خائنان، انقلابیون پشیمان و استحالهشده؛ فتنه سال ۱۳۸۸ که فتنه و بحرانی شدید و برنامهریزیشده بیست ساله بود؛ فتنههای ۱۳۹۶ و ۱۳۹۸، بهخصوص فتنه و بحران ۱۴۰۱؛ همچنین کودتای برنامهریزیشده آمریکاییـ صهیونی در دیماه گذشته و نیز بحرانهای عرصههای دیگر، مانند عرصه اقتصادی با تحریمهای گسترده، بحران بهداشتی مثل کرونا. میبینیم این رهبر بزرگ الهی در همه آنها چنان با هوش و نبوغ و استعداد فوقالعاده خدادادی که داشتند، توانستند یکتنه همه را مدیریت کنند؛ حال آنکه در برخی موارد خیانتهایی از سوی مسئولان سابق یا برخی دستاندرکاران حاکم نیز پدید آمده بود. واقعاً فوقالعاده است؛ امام شهید در این عرصهها یکتنه توانستند تمام آنها راـ البته با همراهی مردم شریف و بصیرـ خنثی کنند و کشور را با سرافرازی از این بحرانها عبور دهند. بدون اغراق عرض میکنم هر یک از این بحرانها در حوزههای گوناگون میتوانست یک کشور مقتدر راـ که مشکلات ما از جمله تحریمها و فشارها و معضلات اقتصادی را هم نداشتـ از پا درآورد، ولی رهبر و امام شهید ما بسیار هوشمندانه آنها را مدیریت کردند و در حالی که در بسیاری از این موارد، خواص و سرشناسانـ حتی کسانی که با امام شهید ما دهها سال سابقه دوستی و رفاقت داشتندـ به او خیانت کردند، کشور را از این بحرانها عبور دادند. اصول و روش و تدبیر و عملکرد رهبر شهید ما در این بحرانها به نظر من باید ازسوی محققان این حوزهها به عنوان منبع و مرجعی بزرگ برای مدیریت بحران نه تنها در ایران، بلکه در جهان تدوین شود و مورد بهرهبرداری کلی قرار گیرد. در عرصه اقتصادی، نظریه اقتصاد مقاومتی و دیدگاههایی که در بیانیه گام دوم و سایر موارد مطرح کردند، اگر مسئولان ماـ قوای سهگانهـ در سالهای گوناگون باور به رهبری داشتند و اجرا میکردند، کشور هیچگونه مشکلی پیدا نمیکرد. اما چه کنیم که با وجود این اندیشههای بلند و بزرگ و کارساز، دچار مسئولان غربزده، وابسته و وادادهای بودیم که بدون توجه به این رهنمودها فکر میکردند حل مشکلات اقتصادی در گرو دیپلماسی التماسی و ذلتپذیر در همراهی با آمریکاست؛ کشور متأسفانه آسیب دید. من معتقدم اگر این دیدگاهها در عرصه مدیریت بحران از رهبر عزیز ما در حوزههای گوناگونی که بحران اتفاق افتاد تدوین شود، میتواند حتی فراتر از کتاب «هنر جنگ» سانتزو، آن اندیشمند چینی که از دوران باستان تاکنون به عنوان مهمترین متن مدیریت جنگ مطرح است، این اثر از رهنمودهای رهبری در سطح جهان انعکاس پیدا کند و جاودانه شود.
با نگاه به آینده، فکر میکنید مهمترین رسالت نخبگان و نهادها برای زنده نگه داشتن مکتب و راه رهبر شهید چیست و مردم چه نقشی میتوانند در این مسیر ایفا کنند؟
در این خصوص باید بگویم متأسفانه این بهاصطلاح نخبگان ما و دستگاههای ذیربط در دوران حیات پربار و پرماجرای رهبر شهید ما، هیچکدام آنگونه که باید قدر عظمت شخصیت این نابغه بزرگ رهبری و هدایت جامعه در عرصه ملی و بینالمللی را ندانستند و خود را به تبیین و کاربردی کردن اندیشههای ناب آن رهبر شهید موظف نکردند. همانگونه که عرض کردم، وقتی ما در حوزههای گوناگون اندیشههای بلند رهبری را داشتیم (بهخصوص در مسائل اقتصادی و مقابله با فشارهای دشمن در این عرصه)، دیدیم در چند سال اخیر شعارهای سالی که امام شهید ما در زمینه مسائل اقتصادی و دادن رهنمود برای حل مشکلات مطرح میکردند، متأسفانه دولتها تمکین نکرده و به این رهنمودهای بزرگ توجهی نکردند. حالا که با شهادت جانگداز آن مرد بزرگ الهی، نظریات و هشدارها و تنبهاتی که حقیقت آنها آشکار شده، تازه برخی محققان و نخبگان دانشگاهی متوجه میشوند که چه گوهر عظیم و چه موهبت بزرگ الهی را در دست داشتیم و قدر آن را ندانستیم، و تازه به عدم معرفت خود به ساحت عظیم رهبر شهید اعتراف میکنند.
به نظر من برای جبران آن کوتاهیها، نخبگان در حوزههای گوناگون مکتب و اندیشههای ناب رهبر شهید را به منزله نقشهراه برای سعادت جامعه و حل مشکلات تبیین کنند و مکتب امام شهید را در عرصههای گوناگون به روی اهل تحقیق بگشایند. ضروری است دولتها، مجلسها، قوه قضائیه و سایر مراجعی که در کشور برای امور گوناگون فعالیت دارند، خود را به اجرای این رهنمودها و اندیشههای ناب بزرگ کارساز موظف بدانند.
تودههای مردم فهیم و بصیر و هوشمند ایران در همه ادوار رهبری امام شهید ما، بیش از نخبگان جامعه و بیش از قوای ثلاثه، نسبت به رهبر و اندیشههای بلند او درک و معرفت داشتند و در بزنگاهها به موقع حاضر شدند و به رهنمودهای او و دغدغههای او پاسخ دادند. حماسههای ۹ دی، حماسههای ۲۲ بهمن، حماسه ۲۲ اسفندی که پشت سر نهادیم، و موارد گوناگون دیگر نشاندهنده این است که تودههای بصیر مردم با امام شهید خود رابطهای ناگسستنی و در حقیقت اطاعت و همراهی داشتند. مردم شریف ما میتوانند با ادامه مسیری که پیش گرفتند، بر اساس رهنمودهای رهبر از مسئولان امر مطالبه کنند و نگذارند مسئولان و قوای ثلاثه از مسیر تعریفشده و تدوینشدهای که رهبر شهید ما آن را مشخص کرده بودند، خارج شوند، و پیوسته برای تحقق رهنمودهای آن رهبر بزرگ الهی مطالبه کنند.
منبع: هفته نامه صبح صادق
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
