محاصره اقتصادی، هدیه الهی

اگر به پیش از انقلاب اسلامی نگاه تاریخی داشته باشیم، بهتر می‌توانیم نضج و شکل‌گیری اندیشه امام راحل در بعد خودکفایی و خودباوری را تحلیل کنیم. کشور ایران عملاً پیش از انقلاب در مسیر وابستگی سیاسی و اقتصادی پیش می‌رفت. در عرصه سیاسی با وجود اینکه ایران در جایگاه ژاندارمی منطقه حساس خاورمیانه قرار داشت، اما رژیم پهلوی بدون اجازه و هماهنگی با دنیای غرب، به ویژه دولت ایالات متحده آمریکا از اتخاذ هرگونه تصمیم مستقل عاجز بود. در بعد اقتصادی به دلیل راه‌اندازی صنایع وابسته مونتاژی، میدان ندادن به نخبگان و جوانان ایرانی در پست‌های کلیدی فنی و نفروختن فناوری‌های بنیادی به ایران، عملاً کشورمان را به کشوری وابسته تبدیل کرده بودند. مضاف بر وجود ده هزار وابسته و کارشناس نظامی، امنیتی، در بخش صنعتی به ویژه در حوزه صنایع سنگین از جمله نفت و پتروشیمی هم نشان از آن داشت که غرب قصد کمک به ایران و دستیابی این کشور به استقلال و خود کفایی را ندارد و این روند به قدری بغرنج بود که حتی برای تعویض روغن بالگرد هم کارشناس با مأموریت ویژه بلیت هواپیما و هتل از آمریکا می‌آمد و ایرانی‌ها اجازه کار‌های سطح پایین هم نداشتند. ‏در چنین وضعیتی که تمام توان یک ملت در راستای منافع بیگانگان تعریف می‌شد، حضرت امام خمینی (ره)، با درک عمیق از حوادث و بیان مداخلات خارجی ندای استقلال یک ملت را در بیانیه‌ها و سخنرانی‌های خود تبیین می‌کردند. این روند در دوره رهبری ده ساله هم ادامه داشت و در نهایت در وصیتنامه سیاسی و الهی این مقوله مهم را فروگذار نکردند و در دو فراز از وصیت‌نامه اینگونه توصیه می‌کنند. حضرت امام (ره) در فرازی چنین می‌فرمایند: «‎‏آیا نمی‌دانید که کشور اسلامی در آن زمان یک پایگاه نظامی برای آمریکا بود و با آن، عمل یک مستعمره می‌کردند و از مجلس تا دولت و قوای نظامی در قبضه آنان بود و مستشاران و صنعتگران و متخصصان آنان با این ملت و ذخایر آن چه می‌کردند؟ ‏ (صحیفه امام، ج ۲۱، ص ۴۴۲)

ایشان بعد از انذار به بلای وابستگی می‌فرمایند:

«وصیت من به همه آن است که با یاد خدای متعال به سوی خودشناسی و خودکفایی و استقلال، با همه ابعادش به پیش، و بی‌تردید دست خدا با شماست.» (همان، ص ۴۵۰)

با این وضعیت، خودکفایی یکی از اساسی‌ترین راهبرد‌های امام راحل از ابتدای شروع نهضت تا وصیتنامه بوده و بار‌ها برآن تأکید داشته‌اند. در این بین تأکید بر خودکفایی کشاورزی از نکات برجسته این راهبرد کلان است. حتی در فرازی می‌فرمایند: «پیشرفت آبادانی کشاورزی یک امر تکلیف شرعی است.» فرمان تاریخی امام خمینی (ره) در ۲۶ خرداد ۱۳۵۸ مبنی بر تشکیل جهاد سازندگی به منظور رفع محرومیت‌ها و تلاش برای آبادانی کشور نشان از اهمیت موضوع سازندگی و حرکتی جهادی به منظور فراهم کردن نهضتی همه‌جانبه برای مبارزه با فقر، اقدام به محرومیتزدایی، توسعه و عمران روستا‌ها و حرکت در جهت استقلال و خودکفایی اقتصادی به خصوص استقلال کشاورزی دارد. دیدگاه‌های امام (ره) در رابطه با سیاست‌های کشاورزی ایران با توجه به سخنرانی و مصاحبه‌های انجام شده معظم‌له در سال‌های ۱۳۵۷ تا ۱۳۶۷، به خوبی آشکار می‌شود. مهم‌ترین نکته‌ای که امام خمینی (ره) در صحبت‌های‌شان درباره کشاورزی ایران به آن اشاره می‌کردند، تأکید بر «اهمیت» و «نقش» کشاورزی در اقتصاد ایران بود. برای نمونه، در سخنرانی ۱۳/ ۹/۱۳۶۱ فرمودند: «مسئله کشاورزی در کشور ما، در رأس امور است». یا در سخنرانی ۲۸/۹/۱۳۶۲ اعلام کردند: «ایران کشوری است که باید کشاورزان آن اساس همه کار‌ها باشند.» یا در ۶/۱۰/۱۳۵۸ فرمودند: «امروز باید کار کشاورزی که عبادت و اطاعت امر خداست تقویت گردد.» تأکید حضرت امام (ره) بر ضرورت توجه به امر کشاورزی ـ به خصوص در سال ۱۳۵۸ که مسئله حصر اقتصادی ایران مطرح بود و حتی آمریکا از قطع صادرات مواد غذایی به ایران به عنوان یک حربه، صحبت می‌کردـ بار‌ها از زبان ایشان مطرح شد. در همین راستا در فرازی بر ضرورت دستیابی به استقلال اقتصادی حتی با تحمل هزینه اجتماعی و محاصره اقتصادی تأکید دارند: «این محاصره اقتصادی را که خیلی از آن می‌‏ترسند، من یک هدیه‏ای می‌دانم برای کشور خودمان، برای اینکه محاصره اقتصادی معنایش این است که «مایحتاج» ما را به ما نمی‌دهند. وقتی که مایحتاج را به ما ندادند، خودمان می‌رویم دنبالش‏.» (همان، ص ۱۱۵ ـ ۱۱۶)

برای دستیابی به خودکفایی، حضرت امام (ره) در بین گروه‌های گوناگون ملت به نیرو‌های جوان و خلاق توجه خاصی داشتند و رهایی کشور از وابستگی را در گرو بهره‌گیری از نیروی عظیم جوانان می‌دانستند.

علاوه بر اینها، به استقلال اقتصادی در استقلال و نجات کشور در تمام زمینهبه ویژه در عرصه‌های اقتصادی و صنعتی اهمیت می‌دهند و می‌فرمایند: «من دست و بازوی همه کسانی که بی‏‌ادعا و مخلصانه درصدد استقلال و خودکفایی کشورند را می‌بوسم‏.» (همان، ج ۲۱، ص ۲۳۳)

در پایان ذکر این نکته ضروری است که در بررسی صورت گرفته در دیدگاه‌های اقتصادی حضرت امام (ره) تأکید ایشان بر قطع وابستگی و استقلال اقتصادی و تلاش به منظور رسیدن به خودکفایی جالب توجه و تأمل‌برانگیز است.