حماسه پرچم

ما به ندرت شاهد بوده‌ایم که در لحظات سرنوشت‌ساز یک فیلم در سینمای کشورمان، پرچم ایران به منزله یک مؤلفه دراماتیک و هویت‌بخش در کنار قهرمان قد برافرازد. اصلاح این روند یک ضرورت فرهنگی و ملی است. هنر ما نیازمند روحی تازه است تا بتواند حماسه پرچم را در «جنگ تحمیلی سوم» به زبان تصویر ترجمه کند.

یکی از بنیادی‌ترین کارکرد‌های سینما در جهان معاصر، «هویت‌سازی» و تجلی بخشیدن به غرور ملی است. به همین دلیل، در آثار هنری تمدن‌های صاحب‌رسانه، نماد «پرچم» به شکلی آگاهانه و نظام‌مند قداست یافته است. پرچم در یک اثر هنری، از سینما و پویانمایی گرفته تا بازی‌های رایانه‌ای، صرفاً یک قطعه پارچه با رنگ‌های قراردادی نیست؛ بلکه عصاره تاریخ، اعتقادات و اراده یک ملت است که در قاب تصویر به مثابه یک موجود زنده و اثرگذار جان می‌گیرد. در بسیاری از فیلم‌های هالیوودی، پرچم به هر بهانه‌ای در کادر قرار می‌گیرد تا رسالت قهرمان را به اصالت ملی پیوند بزند. برای نمونه، در فیلم «مرد عنکبوتی ۲»، درست در لحظه یورش مقتدرانه قهرمان، تصویر پرچم در پس‌زمینه، گویی تمام قدرت یک ملت را پشتوانه مشت‌های او می‌کند. این راهبرد در آثار مایکل بی مانند «تبدیل‌شوندگان» به اوج می‌رسد، جایی که اهتزاز پرچم میان دود و آتش نبرد، نماد شکست‌ناپذیری است.

اما در سوی دیگر، با نگاهی به سینمای ایران، با نوعی خلأ نمادین و کم‌کاری مزمن مواجه می‌شویم. این غفلت زمانی دردناک‌تر می‌شود که واقعیت معاصر ایران را با بازنمایی هنری آن مقایسه کنیم. پرچم سه‌رنگ جمهوری اسلامی ایران با نشان مقدس «الله» در میانه آن، حامل عمیق‌ترین مفاهیم حماسی است که تجلی شکوه آن را در «جنگ تحمیلی سوم» به وضوح دیدیم. طی ۷۰ روز مقاومت جانانه مردم در سراسر کشور، پرچم ایران از یک نماد فراتر رفت و به «سلاح اصلی مردم» در میدان خیابان بدل شد. در حالی که مردم در گوشه و کنار شهر‌ها با تکیه بر این نماد مقدس در برابر هجمه‌ها ایستادگی می‌کردند، این پرچم درخشش مرز‌ها را نیز درنوردید؛ به گونه‌ای که در اعتراضات ضدجنگ در نقاط گوناگون جهان، پرچم ایران به مثابه نماد ایستادگی در برابر استکبار و جنگ‌طلبی در دستان آزادی‌خواهان دنیا می‌درخشید.

دریغ است که این «قهرمان نمادین» که در واقعیت میدان قلب‌ها را به هم پیوند زد و بر اندام بدخواهان لرزه انداخت، در سینما، سریال‌ها و محصولات هنری ما تا این حد کمرنگ و مظلوم باشد. ما به آثاری احتیاج داریم که در آنها پرچم، نه یک وسیله تزئینی در گوشه کادر، بلکه بخشی از روح، هویت و سلاح قهرمان باشد.