در منظومه فکری رهبر شهید انقلاب اسلامی نگاه دقیق و تحلیلی به تاریخ و رخدادهای آن برای درک درست تحولات بشری و روشن شدن وضعیت موجود از جایگاهی مهم و بنیادین برخوردار است. ایشان در طرح بسیاری از مسائل، ضمن اشاره به مباحث تاریخی، ابعاد گوناگون موضوع را تبیین کرده و در نهایت با ارائه افقی تاریخی به مخاطبان، از این رهگذر وظایف اقشار گوناگون ملت را تبیین میکنند. این «نگاه تحلیلی به تاریخ» و رجوع مداوم به آن یکی از اصلیترین جنبههای «مدیریت گفتمانی و ارزشی رهبری» در سطح جامعه را تشکیل میدهد.
آیتاللهالعظمی سید علی خامنهای تاریخ را «درس و گنجینه اطلاعات ما از گذشته بشریت» تعریف میکنند: «تاریخ چیز مهمی است. تاریخ را بهعنوان یک چیز کوچک یا حاشیهای نباید خیال کرد؛ تاریخ واقعاً مهم است. تاریخ، درس و گنجینه اطلاعات ما از گذشته بشریت است؛ سرگذشت ماست. مگر میشود نسبت به تاریخ بیاعتنا بود؟ همه علوم و همه معارف و همه تلاشهای بشری و همه آنچه که امروز در این صحنه عالم وجود دارد، فقط زمان حال است؛ میلیونها برابرِ این تلاشها در گذشته انجام گرفته است. سرگذشت اینها، یعنی تاریخ.»
از نگاه آن متفکر فقید: «تاریخ، نه سیاست است، نه فرهنگ؛ تاریخ، تاریخ است. تاریخ، یعنی آنچه که از حوادث و وقایع ثبت شده است. البته در این حوادث و وقایع، سیاست هم هست، فرهنگ هم هست، هنر هم هست، عشق هم هست، مصیبت هم هست، درد هم هست، بغض هم هست، کینه هم هست. همه اینها وقتی با همدیگر ثبت شد، میشود تاریخ.»
با نگاهی دقیق به بیانات رهبر شهید انقلاب اسلامی میتوان جایگاه والای تاریخ و آگاهیهای تاریخی در اندیشه و نگاه آیتاللهالعظمی خامنهای را برگرفته از «بینشی قرآنی» دانست: «اگر تاریخ یک چیز اصلی نبود، قرآن با این عظمتـ که اصلاً برنامه انسانسازی و برنامه بشریت استـ تاریخ را وارد خودش نمیکرد؛ اما شما میبینید که در قرآن تاریخ هست؛ البته بخشهایی که برای بیان اهداف قرآن کارساز است... بنابراین، تاریخ مهم است.»
بر این اساس رهبر حکیم انقلاب شناخت درست از پدیدههای گوناگون را به فهم تاریخ آن موکول میکنند: «ما درباره هر پدیدهای که سخن میگوییم و قضاوت میکنیم، باید به تاریخ آن پدیده نگاه کنیم.»