اتفاقات اخیر برخی دانشگاه‌ها و لزوم بازخوانی صحیح تاریخ

روز گذشته همزمان با چهلم جان‌باختگان حوادث دی‌ماه، تجمعی در دانشگاه‌های امیرکبیر و شریف و تهران برگزار شد؛ تجمعی که در کنار شعار‌های مرتبط با این مناسبت، با حاشیه‌ای قابل‌تأمل همراه بود.

در بخشی از تجمع تعدادی از دانشجویان شعار‌هایی در حمایت از خاندان پهلوی سر دادند؛ رخدادی که با پیشینه تاریخی دانشگاه‌ها در ایران، به‌ویژه نقش آنها در جریان‌های آزادی‌خواهانه و ضداستبدادی، در تعارض ارزیابی می‌شود. این موضوع از آن جهت برجسته است که سنت دانشگاهی کشور، به‌خصوص در رخداد ۱۶ آذر، با ایستادگی دانشجویان در برابر سیاست‌های حکومت پهلوی و کشته‌شدن سه دانشجو گره خورده و به همین دلیل این روز به‌عنوان روز دانشجو نامگذاری شده است.

در همین زمینه، با عباس سلیمی‌نمین، پژوهشگر و تحلیلگر سیاسی، گفت‌و‌گو کردیم.

سلیمی‌نمین با اشاره به ضعف پیوند میان نسل‌ها و گذشته تاریخی کشور اظهار داشت: جامعه ما در انتقال تجربه تاریخی به نسل جدید با مشکل مواجه است و همین خلأ زمینه‌ای ایجاد کرده تا برخی جریان‌ها تلاش کنند روایت مطلوب خود را جایگزین واقعیت‌های تاریخی کنند.

وی با بیان اینکه مسئله اصلی درباره پهلوی‌ها نه شخصیت آنان بلکه نحوه به قدرت رسیدنشان است، گفت: آنچه در مورد پهلوی اهمیت دارد، وابستگی آنها به قدرت‌های خارجی و نقش کودتا در تثبیت حکومتشان است. دخالت کشور‌هایی که در امور داخلی ایران نقش داشتند، پیامد‌های سنگینی برای جامعه به همراه داشت و اقدامات دوره رضاخان نیز در حوزه‌های مختلف با استبداد و فشار اجتماعی همراه بود.

این تحلیلگر سیاسی افزود: اگر گذشته تاریخی کشور به‌درستی بازخوانی شود، نه‌تنها چهره دخالت‌گران خارجی بی‌اعتبار خواهد شد، بلکه جنایات و رفتار‌های ضد منافع ملی نیز برای جامعه روشن‌تر می‌شود. تحقق این امر منوط به تقویت پژوهش‌های تاریخی و بازسازی پیوند نسل امروز با گذشته است.

سلیمی‌نمین با تأکید بر نقش رسانه‌ها در شکل‌دهی برداشت نسل جوان تصریح کرد: امروز بخش قابل‌توجهی از شناخت جوانان از دوره پهلوی از طریق رسانه‌هایی شکل می‌گیرد که با هدف بازسازی تصویری مثبت از آن دوره فعالیت می‌کنند. به گفته او، سرمایه‌گذاری گسترده‌ای برای تولید مستند‌ها و روایت‌هایی صورت گرفته که نقش دخالت خارجی در روی کار آمدن پهلوی را کمرنگ جلوه می‌دهد.

وی با اشاره به ضعف تولید پژوهش‌های عمیق تاریخی در داخل کشور گفت: انتظار داشتن از جامعه برای شناخت دقیق گذشته، بدون سرمایه‌گذاری در حوزه تاریخ‌نگاری و پژوهش، واقع‌بینانه نیست.

به گفته سلیمی‌نمین، طی سال‌های گذشته حمایت سازمان‌یافته‌ای برای پژوهش‌های بلندمدت تاریخی صورت نگرفته و همین امر باعث عقب‌ماندگی در روایت‌سازی شده است.

این تحلیلگر سیاسی در پایان تأکید کرد: تأثیرگذاری تبلیغات بر نسل جوانی که تجربه‌ای از گذشته ندارد، طبیعی است و نمی‌توان این واقعیت را نادیده گرفت؛ مسئله اصلی، تقویت تولید روایت مستند و پژوهش‌محور برای بازسازی حافظه تاریخی جامعه است.