شخصیت جامع‌الاطراف

رهبر معظم انقلاب، که خود از نزدیک شاهد درخشش علمی و ایثار انقلابی شهید صدر بوده‌اند، بار‌ها از او با تعابیری کم‌نظیر یاد کرده‌اند؛ از «نابغه‌ای که در جوانی مجتهد بود» تا «اندیشمندی که به معنای واقعی کلمه فقیه بود، نه فقط در فقه فردی، بلکه در فقه نظام‌ساز». از این رو، مروری اجمالی بر شخصیت و اندیشه‌های شهید صدر از منظر رهبر معظم انقلاب، می‌تواند چراغی برای مسیر آینده حوزه‌های علمیه اسلامی در تحول و نوآوری و انجام رسالت امروزشان باشد.

از ویژگی‌های کم‌نظیر ایشان این بود که «فقاهت اسلامی را با اندیشه جدید و نوآوری در مسائل و با شجاعت و با دیانت و تقوا همراه داشت»؛ لذا «از جنبه علمی، جامعیت و تحقیق و نوآوری و شجاعت علمی را یکجا دارا بود. در اصول، در فقه، در فلسفه و در هر آنچه با این دانش‌ها ارتباط می‌یابد در زمره بنیانگذاران و صاحبان مکتب محسوب می‌شد».

«سیدمحمدباقر صدر نمودار یک متفکر اسلامی به معنای درست کلمه بود؛ او کسی بود که اندیشه اسلامی را در مقابل ایدئولوژی‌های وارداتی غرب و شرق، با سینه برافراشته‌ای در مقابل جوان‌های جوینده و خواهنده نگاه داشت»؛ بنابراین «هر مجمع علمی حق دارد که به فرآورده انسانی بزرگی، چون این عالم بزرگوار به خود ببالد. او بی‌شک یک نابغه و یک ستاره درخشان بود». ایشان «یک شخصیت جامع‌الاطراف و استثنایی بود».

کار بزرگ شهید صدر احیای دوباره اسلام بود، ایشان از دو عامل برای این منظور استفاده کرد، «اول از ناحیه تزریق ایمان علمی و فکری، دوم از ناحیه تزریق ایمان انقلابی. ایشان می‌دانست که «نسل جدید و تحصیل‌کرده و با معارف و فرهنگ شرق و غرب آشناشده و مکتب‌های اقتصادی و سیاسی را شناخته و با فلسفه‌های گوناگون اُنس‌پیداکرده را نمی‌شود با اندوخته‌ها و ذخیره‌های فکری صد سال و دویست سال قبل، بدون فعالیت و تلاش علمی مدرن قانع کرد و مؤمن کرد؛ لذا برای این منظور دست به تألیف زد، «کتاب اقتصادنای او، کتاب فلسفتنای او و کتاب‌ها و جزوه‌های فراوان دیگر او و بحث‌های فکری او، همه تلاش‌های موفقی بودند برای تزریق ایمان علمی و فکری به نسل‌های روبه‌رشد مسلمان.»

در واقع «مسئله این متفکر بزرگ فقط مسئله آشنایی با علوم سنتی حوزه‌های علمیه نبود؛ با علوم جدید، با افکار نو، با نیاز‌های روزبه‌روز امت اسلامی آشنا بود. نظرات شهید صدر گستره وسیعی دارد، «در زمینه اقتصاد، در زمینه سیاست، در زمینه فلسفه، در زمینه انقلاب و در زمینه مسائل قرآنی و مسائل فقهی، در همه زمینه‌ها حرف دارد. [ایشان]یک عالم صامت نبود؛ یک عالم ناطق و مبین و صاحب‌نظر در همه زمینه‌ها بود. همچنین «کار سیاسی کرده بود، کار تشکیلاتی کرده بود، در مسائل سیاسی عراق وارد شده بود، مسائل جهانی اسلام را فهمیده بود و دانسته بود». البته باید توجه داشت «روح همه فعالیت‌های او که به آنها جان می‌داد، ارزش مضاعف می‌داد، فعلیت می‌داد، آنها را به صورت ذخیره‌های آینده اسلام مشخص می‌کرد، روحیه انقلابی او بود.»