راز ماندگاری ایران

امید بابلیان

ایران، کشور ققنوس‌هاست؛ بارها سوخته‌ایم، اما خاکسترمان هم گرم است، زندگی دارد، جان می‌دهد. در جنگ تحمیلی، در تحریم‌ها، در فتنه‌ها، در زلزله و فقر، بارها خواستند ما را شکست‌خورده ببینند. اما همیشه از دلِ هر فاجعه، کسی برخاسته است. مثل پدری که دخترش را در حمله از دست داد، اما در خاک‌سپاری او سرود «ای ایران» خواند. این صدای ملتی‌ست که مرگ را پایان نمی‌داند، بلکه بخشی از روایت می‌داند. ایران، مرگ را نیز به اسطوره تبدیل می‌کند. و این راز ماندگاری ماست. امروز، دشمنی که گمان داشت با چند انفجار، کشور را از هم می‌پاشد، خود از هم گسست؛ چرا که روح ما شکست‌ناپذیر است. ما کشوری هستیم که کودکانش قصه‌ رستم را می‌شنوند، و سربازانش با آرش بزرگ می‌شوند. ما، به جای تسلیم، روایت خلق می‌کنیم. و آنچه جهان را تحت تأثیر قرار داد، نه فقط توان نظامی ما، بلکه درخشش معنا در تاریکی مطلق بود. ایران، در ۱۲ روز، نشان داد که هنوز حماسه‌نویس است. و مادامی‌که آرش در ذهن کودکی زنده باشد، و باقری در کوچه‌ای در تهران یاد شود، و کاوه در خیابانی در کردستان راه برود، ایران پابرجاست. نه چون تجهیزات دارد، بلکه چون روح دارد. و آن روح، سرافراز و بیدار است.

گروه‌های مسلح مستقر در اقلیم کردستان عراق چه می‌خواهند؟

مصطفی غنی زاده 

نگاهی به یکی از بزرگ‌ترین نبردهای تاریخ جهان که علیه تجاوز رومی‌ها سازماندهی شد

وقتی غرب در برابر نبوغ نظامی ایران زانو زد

جواد نوائیان رودسری

برخی معتقدند آنچه تکلیف جنگ‌ها را تعیین می‌کند، ظرفیت تسلیحاتی و نظامی است. به باور آن‌ها، باید در برابر هجوم‌های تجاوزکارانه دشمنِ تا بن دندان مسلح کوتاه آمد و شرایط ذلت‌بار تجاوزگر را پذیرفت تا حداقل‌ها را حفظ کرد. اما تاریخ سرزمین مادری به ما می‌آموزد ابداً چنین نیست. ایرانی در تمام تاریخ چندهزار ساله‌اش، به‌ویژه هنگامی که از رهبری قدرتمند و یکپارچگی ملی برخوردار بوده، پوزه دشمن را به خاک مالیده‌ و درسی تاریخی به تجاوزکار داده‌است. این پیشینه سراسر افتخار، میراثی است که ما ایرانیان از اجدادمان به ارث برده و آن را با ایمان به خدا تجهیز کرده‌ایم. این روزها، قدرتمندترین ارتش دنیا در برابر توانمندی‌های فرزندان مؤمن و شرافتمند ایران به‌راستی کم آورده‌است. ایران امروز، چهره قدرتمند خود را به رخ جهانیان می‌کشد تا نشان دهد در عین حال که ملتی مسلمان، صلح‌دوست و باورمند به روابط حسنه با ملت‌های آزاده و مستقل دنیاست، تن به هیچ ذلتی نخواهد داد و در صورت لزوم، از دادن پاسخ درخور به تجاوزکار فروگذار نخواهد کرد. در این نوشتار قصد داریم شما را به حدود ۲هزارو۸۰ سال پیش ببریم و برایتان یکی از تاریخی‌ترین پیروزی‌های ایرانی را که اسباب شگفتی همیشگی جهانیان شده‌است، روایت کنیم؛ ماجرای پیروزی بزرگ ایران بر روم در جنگ سرنوشت‌ساز «حرّان».

توهم اشغال و نابودی ایران

در اواسط قرن اول پیش از میلاد، جمهوری روم توسط «حکومت سه نفره» متشکل از «ژولیوس سزار»، «پومپه» و «کراسوس» اداره می‌شد. کراسوس، ثروتمندترین مرد روم و سرکوب‌کننده شورش «اسپارتاکوس»، تشنه افتخارات نظامی تازه‌ای بود تا با دستاوردهای ژولیوس سزار در سرزمین گل (فرانسه امروزی) و پومپه در شرق برابری کند. او بدون مجوز رسمی سنای روم و تنها با تکیه بر ثروت عظیم خود، ارتشی شامل هفت لژیون کامل پیاده‌نظام سنگین‌اسلحه، ۴هزار سواره‌نظام و ۴هزار پیاده‌نظام سبک (در مجموع حدود ۴۰هزار نفر) گردآوری کرد. راهبرد نظامی کراسوس از همان ابتدا بر پایه غرور و ناآگاهی از جغرافیای نظامی شرق بنا شده‌بود. پادشاه ارمنستان به او پیشنهاد کرد از مسیر کوهستانی ارمنستان به ایران حمله کند، چرا که مناطق کوهستانی مانع مانور سواره‌نظام ایران می‌شد. اما کراسوس با اتکا به قدرت درهم‌شکننده لژیون‌هایش، کوتاه‌ترین مسیر را برگزید و مستقیماً وارد دشت‌های باز و مسطح بین‌النهرین شد؛ جایی که سواران قدرتمند ایرانی، انتظارش را می‌کشیدند.

تقابل دو دکترین؛ انضباط ایستا در برابر تحرک پویا

اُرد دوم، فرمانروای اشکانی که بر ایران حکومت می‌کرد، فرماندهی مقابله با این تجاوز را به «سورنا» سرداری جوان از خاندان اصیل «سورِن» سپرد. ارتش ایران در این نبرد، برخلاف ارتش روم، فاقد پیاده‌نظام بود. نیروی تحت امر سورنا تنها از ۱۰هزار سوارکار تشکیل می‌شد که به دو دسته کاملاً متمایز اما مکمل تقسیم می‌شدند؛ نخست، ۹هزار کمان‌دار سواره (پیوْاَسپان) که نیروی اصلی و متحرک ارتش را تشکیل می‌دادند و دوم، هزار سوار سنگین‌اسلحه یا «کاتافراکت» (گریوانپان) که وظیفه درهم‌شکستن خطوط آسیب‌دیده دشمن را بر عهده داشتند. این تقابل، از نظر علم نظامی، رویارویی دو دکترین کاملاً متفاوت بود. روم بر آرایش متراکم، جنگ تن‌به‌تن و قدرت ضربتی پیاده‌نظام زره‌پوش (مجهز به شمشیرهای کوتاه گلادیوس و سپرهای بزرگ اسکوتم) تکیه داشت. در مقابل، تاکتیک ایرانی بر اصل عدم درگیری مستقیم، حفظ فاصله، آتش باران مستمر از راه دور و فرسایش روانی و جسمی دشمن استوار بود.

کمان مرکب و شلیک پارتی

پیروزی ایرانیان در حران که در ادامه به شرح مختصر آن می‌پردازیم، بی‌تردید ناشی از برتری تاکتیکی و مهارت‌های فردی سربازان ایرانی بود. سلاح اصلی سواران ایرانی «کمان مرکب» نام داشت. این کمان را از ترکیب لایه‌های چوب، شاخ حیوانات (برای مقاومت در برابر تراکم) و تاندون (برای ایجاد نیروی کششی مضاعف) می‌ساختند. طراحی منحصربه‌فرد این کمان‌ها سبب می‌شد انرژی پتانسیل بسیار بالایی هنگام کشش ذخیره شود. براساس شبیه‌سازی‌های تاریخی، تیرهای پرتاب شده از کمان مرکب ایرانی دارای سرعت اولیه و تکانه فوق‌العاده‌ای بود؛ به حدی که مورخان رومی مانند پلوتارک با شگفتی گزارش داده‌اند تیرهای ایرانی زره‌های زنجیری رومیان (لوریکا هاماتا) را می‌شکافت و گاهی دست سربازان را به سپرهای چوبی ضخیم آن‌ها می‌دوخت. تاکتیک محوری دیگر، «شلیک پارتی» بود. سواران سبک‌اسلحه به سمت آرایش رومیان می‌تاختند و پیش از ورود به محدوده برد سلاح‌های پرتابی روم (مانند نیزه‌های پیلوم)، وانمود به عقب‌نشینی می‌کردند. زمانی که لژیونرهای رومی برای تعقیب دشمن آرایش فشرده خود را می‌شکستند، سواران پارتی در حالی که اسب‌هایشان با سرعت به دور شدن ادامه می‌داد، به‌طور کامل روی زین به عقب چرخیده و بارانی از تیر را به سمت تعقیب‌کنندگان شلیک می‌کردند. این انعطاف بدنی و مهارت سوارکاری بدون رکاب، ماشین جنگی روم را کاملاً فلج کرد.

شاهکار پشتیبانی و لجستیک؛ راز اصلی پیروزی ایرانی‌ها

شاید بتوان ادعا کرد پیروزی ارتش ایران پیش از آنکه در میدان نبرد رقم بخورد، در برنامه‌ریزی دقیق فرماندهی برای «آماد و پشتیبانی» (Logistics) ریشه داشت. این بخش، یکی از مهم‌ترین و پیشرفته‌ترین مفاهیم نظامی به کار رفته در نبرد حران محسوب می‌شود که نیازمند تحلیلی عمیق و گسترده است. در دکترین نظامی دوران باستان، کمان‌داران معمولاً به عنوان نیروهای پیش‌آهنگ (Skirmishers) عمل می‌کردند. هر کمان‌دار ظرفیت محدودی برای حمل تیر داشت (معمولاً یک ترکش حاوی ۳۰ تا ۶۰ پرتابه). در جنگ‌های کلاسیک، پس از آنکه کمان‌داران تیرهای خود را شلیک می‌کردند، یا از میدان نبرد خارج و یا مجبور به درگیری تن‌به‌تن می‌شدند. کراسوس و فرماندهانش نیز دقیقاً با همین محاسبه کلاسیک وارد میدان شده بودند. آن‌ها دستور دادند لژیون‌ها آرایش دفاعی و فشرده بگیرند و منتظر بمانند تا ترکش‌های سواران اشکانی خالی شود؛ آن‌گاه نوبت ضدحمله رومی‌ها فرا می‌رسید.
اما سورنا ساختار جنگ باستان را با ایجاد یک «زنجیره تأمین سیار» دگرگون کرد. او یک قطار لجستیکی متشکل از حداقل هزار شتر بارکش را سازماندهی کرده‌بود که منحصراً وظیفه حمل مهمات ذخیره را بر عهده داشتند. این قطار پشتیبانی در فاصله‌ای ایمن، پشت خطوط درگیری مستقر شده‌بود. محاسبات نظامی امروزی، ظرفیت حمل تیر در این مجموعه لجستیکی را چیزی حدود ۳میلیون پرتابه (تیر) برآورد می‌کند. این ذخیره راهبردی به سواران ایرانی اجازه می‌داد سیستم «آتش بی‌وقفه» را پیاده‌سازی کنند. کمان‌داران به دسته‌های متوالی تقسیم شده‌بودند؛ دسته‌ای به خط مقدم می‌تاخت و تیرهایش را شلیک می‌کرد، سپس به سرعت به سمت قطار شترها بازمی‌گشت، ترکش‌های پر را می‌گرفت و در همان حال، دسته بعدی حمله را آغاز می‌کرد. این چرخه مداوم تأمین مهمات سبب شد آسمان دشت حران، از صبح تا غروب، لحظه‌ای از باران تیرهای مرگبار خالی نماند. رومیان که انتظار پایان یافتن تیرها را داشتند، با کشف موقعیت شترهای بارکش و چرخه تأمین مهمات ایرانی‌ها، دچار فروپاشی روانی شدند. این نخستین بار در تاریخ بود که یک سیستم لجستیک مستقل و سیار، مستقیماً به عنوان یک سلاح راهبردی برای حفظ آتش سرکوب‌کننده به کار گرفته می‌شد.

فروپاشی آرایش لاکپشتی و نقش سواران سنگین‌اسلحه

تاکتیک‌های ترکیبی (Combined Arms) سورنا بی‌نقص بود. رومیان در برابر باران تیرها مجبور شدند آرایش معروف «لاکپشتی» (Testudo) به خود بگیرند. در این آرایش، لژیونرها سپرهای مستطیل‌شکل خود را در کنار هم و بالای سرشان قرار می‌دادند تا یک دیواره دفاعی یکپارچه تشکیل دهند. هرچند این آرایش در برابر پرتابه‌های سبک مؤثر بود، اما در برابر تیرهای سنگین و پرشتاب کمان‌های مرکب که با زاویه‌های تند فرود می‌آمد، به‌شدت آسیب‌پذیر نشان داد. بسیاری از تیرها از درز سپرها عبور می‌کرد یا آن‌ها را می‌شکافت. در این زمان بود که سورنا نیروهای ضربت خود، یعنی سواران سنگین‌اسلحه را وارد عمل کرد. هزار سوار زره‌پوش که هم کلاهخود و هم اسب‌هایشان با فلس‌های فلزی (Scale Armor) پوشانده شده بود و نیزه‌های بلندی به نام «کونتوس» در دست داشتند، با تکانه‌ای خردکننده به صفوف فشرده رومیان یورش بردند. رومیان اکنون بر سر یک دوراهی مرگبار قرار داشتند: اگر آرایش فشرده لاکپشتی را حفظ می‌کردند، توسط سواران سنگین‌اسلحه زیر گرفته می‌شدند و صفوفشان از هم می‌پاشید و اگر برای مقابله با نیزه‌داران سواره صفوف خود را باز می‌کردند، بلافاصله هدف تیرهای کمان‌داران سبک‌اسلحه قرار می‌گرفتند. این هماهنگی میان دو یگان متفاوت، ارتش روم را در یک تله تاکتیکی گرفتار کرد که هیچ راه فراری از آن وجود نداشت.

پایان عبرت‌آموز دشمن متجاوز

«پوبلیوس» فرزند جوان کراسوس در تلاشی ناامیدانه برای شکستن محاصره، با هزار سوار ویژه و شماری از پیاده‌نظام به سمت خطوط ارتش ایران یورش برد. سواران دلاور ایرانی با استفاده از همان تاکتیک همیشگی، ابتدا به صورت کاذب عقب‌نشینی کردند تا پوبلیوس را از بدنه اصلی ارتش روم جدا کنند. سپس او را محاصره کردند و به همراه سربازانش از دم تیغ گذراندند. به این ترتیب، روحیه ارتش ۴۰هزار نفری کراسوس به‌طور کامل در هم شکست. با فرا رسیدن شب، کراسوس که کاملاً فلج و دچار شوک شده‌بود، به جای سازماندهی مجدد، ارتش را به حال خود رها کرد. افسران رومی دستور عقب‌نشینی شبانه به سمت شهر حران را صادر کردند و ۴هزار مجروح رومی در میدان رها شدند که روز بعد همگی توسط ایرانیان به اسارت درآمدند. چند روز بعد، کراسوس که با بقایای ارتش خود در مناطق کوهستانی گیر افتاده بود، در یک درگیری با سربازان ایرانی کشته‌شد. از ارتش عظیم روم، بیش از ۲۰هزار نفر کشته شدند، ۱۰هزار نفر به اسارت درآمدند و تنها بخش کوچکی توانستند به سوریه فرار کنند.

پیامدهای یک پیروزی غرورآفرین

شکست حران زلزله‌ای سیاسی در روم ایجاد کرد. پرچم‌های عقاب‌نشان لژیون‌های رومی (Aquilae) توسط ایرانیان به غنیمت گرفته شد که بزرگ‌ترین ننگ نظامی برای جمهوری روم محسوب می‌شد. مرگ کراسوس توازن قدرت در روم را برهم زد و کاتالیزوری برای آغاز جنگ‌های داخلی میان ژولیوس سزار و پومپه شد که در نهایت به فروپاشی جمهوری روم انجامید. از سوی دیگر، پیروزی ایرانیان به‌طور قطع نشان داد حکومت ایران، قدرتی هم‌تراز با روم است. رود فرات به عنوان مرز طبیعی و غیرقابل عبور میان دو ابرقدرت شرق و غرب به رسمیت شناخته شد. نبرد حران ثابت کرد پیروزی نظامی نه در گرو تعداد بیشتر نیروها یا زره‌های سنگین‌تر، بلکه در گرو انطباق راهبرد نظامی با جغرافیا، بهره‌گیری هوشمندانه از تحرک و از همه مهم‌تر، طراحی یک سیستم بی‌نقص آماد و پشتیبانی است. این نبرد، سندی ماندگار از نبوغ نظامی ایرانیان در تاریخ باستان به شمار می‌رود.

جنگ ایران با تجاوزکاران آمریکایی‌-‌صهیونی، با گذشت ۱۷ روز، در سومین هفته خود قرار دارد. این برخلاف انتظار اولیه ترامپ و نتانیاهو از آغاز جنگ است. چراکه در برآوردهای پیش از جنگ ایالات متحده و رژیم صهیونیستی، جنگ علیه ایران قرار بود با ترور رهبر انقلاب و فرماندهان عالیرتبه نظامی حداکثر ۷۲ ساعت طول بکشد. در چنین شرایطی، هرچه به روزهای جنگ افزوده می‌شود، بر شدت حملات موشکی ایران به مواضع دشمن، بویژه در سرزمین اشغالی نیز اضافه می‌شود. 
در همین حال، در پنجاه و چهارمین موج حملات نیروهای مسلح به مواضع آمریکا و رژیم و پس از گذشت بیش از ۲ هفته از این جنگ، نیروی هوافضای سپاه برای اولین بار از موشک دومرحله‌ای و پیشرفته و سنگین سجیل استفاده کرد.
این یعنی ایران قصد دارد بر شدت و قدرت تخریب حملاتش به دشمن، بویژه در سرزمین اشغالی بیفزاید. از چند روز گذشته نیز با تغییر تاکتیک نظامی، نیروی هوافضای سپاه شلیک موشک‌های سنگین و دارای کلاهک‌های بارانی، از جمله خرمشهر، عماد، قدر و فتاح را در دستور کار خود قرار داد.
موج حملات ایران به پایگاه‌های ارتش تروریست آمریکا در منطقه و سرزمین‌ اشغالی، حالا از عدد ۵۵ هم عبور کرده است. در همین حال، رسانه‌های رژیم گزارش دادند صهیونیست‌ها روز گذشته به طور میانگین، هر ۹۰ دقیقه با شلیک‌های موشکی و پهپادی ایران، مجبور به فرار به پناهگاه‌ها شدند. به عبارتی، صهیونیست‌ها از ترس موشک‌های ایران و البته حزب‌الله لبنان، مثل موش دائم در پناهگاه‌های زیرزمینی حاضر هستند و همین موضوع تاب‌آوری‌شان را به مرور کاهش می‌دهد.
غافلگیری‌های ایران برای دشمن آمریکایی-صهیونی فقط مربوط به حوزه موشکی نمی‌شود. در حوزه پدافندی ایران نیز به نظر می‌رسد صهیونیست‌ها و آمریکایی‌ها با مشکلات جدی روبرو هستند. تاکنون بیش از ۱۲۰ فروند از پهپادهای پیشرفته آمریکا و رژیم اشغالگر توسط سامانه یکپارچه پدافندی ایران منهدم شده‌اند. در این میان نقطه عطفی که رخ داده، بالا رفتن احتمال ساقط شدن جنگنده‌های پیشرفته دشمن است. در همین رابطه رسانه روسی راشاتودی گزارش داد احتمال ساقط‌ شدن جنگنده‌های اسرائیل افزایش یافته‌ است.
این رسانه روسی نوشت: منابع اسرائیلی اعلام کرده‌اند چند روز پیش یک هواپیمای اسرائیلی در آسمان ایران مورد هدف قرار گرفته اما موفق به فرار و رسیدن به فرودگاهی در سرزمین اشغالی شده است.
طبق این گزارش، یک منبع آگاه اعلام کرد جنگنده مذکور از نوع F15 بود که در راه بازگشت از مرکز ایران، در کمین پدافندی قرار گرفت و علی‌رغم خسارت، توانست از مهلکه بگریزد.
برخی منابع رسانه‌ای نیز مدعی شدند این جنگنده از نوع F35 بوده است.
اما نکته جالب این است که این اتفاق موجب آن شده است که زمان ورود و خروج پروازهای دشمن به ایران بسیار کوتاه شود و با افزایش ترس خلبانان، تمرکزشان کاهش یافته که در نتیجه باعث رشد خطاهای آنها در پرتاب به اهداف مورد نظر شده است.
با توجه به وقوع این اتفاق، به نظر می‌رسد پدافند یکپارچه ایران، احتمالا می‌تواند ظرف روزهای آینده علاوه بر پهپادهای متعدد، هواپیماهای دیگری از دشمن را هم ساقط کند.
اما مساله رژیم و آمریکا فقط این نیست. در روزهای اخیر گزارش‌هایی در برخی رسانه‌های آمریکایی و بین‌المللی منتشر شده که از فشار قابل توجه بر سامانه‌های دفاع موشکی رژیم صهیونیستی و ایالات متحده خبر می‌دهد.
بر اساس گزارش اختصاصی رسانه آمریکایی سمافور مقامات اسرائیل به آمریکا اطلاع داده‌اند ذخایر موشک‌های رهگیرشان در حال کاهش است و ممکن است در صورت ادامه حملات ایران به سطحی بحرانی برسد.
همزمان رسانه‌هایی مانند میدل ایست مانیتور نیز گزارش‌هایی منتشر کردند که در آنها به کاهش ذخایر رهگیر در سامانه‌های دفاعی اسرائیل اشاره شده است. در برخی از این گزارش‌ها حتی از احتمال سهمیه‌بندی استفاده از موشک‌های رهگیر سخن گفته شد؛ موضوعی که نشان می‌دهد اگر فشار حملات نیروهای مسلح ایران ادامه یابد، اسرائیل ممکن است در انتخاب اهداف برای رهگیری‌ مجبور به اولویت‌بندی شود.
با وجود این گزارش‌ها مقامات رژیم تلاش کرده‌اند این ادعاها را رد کنند. برخی مقامات رسمی رژیم اعلام کرده‌اند اسرائیل برای سناریوهای مختلف آماده است و ادعای کمبود رهگیر را اغراق‌آمیز دانسته‌اند. با این حال در فضای رسانه‌ای همچنان گزارش‌هایی منتشر می‌شود که نشان می‌دهد نگرانی درباره سرعت مصرف موشک‌های دفاعی وجود دارد.
در همین چارچوب گزارش‌هایی نیز منتشر شده که نشان می‌دهد رژیم صهیونیستی به دنبال استفاده از تجربه اوکراین در مقابله با پهپادهاست. رسانه‌های صهیونیستی گزارش دادند تل‌آویو به دنبال گسترش همکاری با زلنسکی برای بهره‌گیری از تجربه اوکراین در مقابله با پهپادهاست.
اما مساله فقط به رژیم محدود نمی‌شود. شرایط برای ایالات متحده نیز مطلوب نیست و ارتش تروریست آمریکا به شدت با کمبود موشک‌های رهگیر پاتریوت مواجه شده و باید بین دفاع از رژیم صهیونیستی و دفاع از پایگاه‌های منطقه‌ای خود در خلیج فارس، یک جا را انتخاب کند.
بسیاری از تحلیلگران معتقدند مهم‌ترین عاملی که اکنون باعث شده اسرائیل و آمریکا با چالش ذخایر رهگیر مواجه شوند، به تاکتیک ایران در هفته نخست جنگ بازمی‌گردد. در آن مقطع تمرکز حملات ایران ابتدا بر پایگاه‌ها و زیرساخت‌های نظامی و ارتباطی آمریکا در کشورهای خلیج فارس قرار گرفت که هدف از این اقدام تضعیف شبکه دفاعی منطقه‌ای آمریکا و کاهش توان آن برای حمایت از سامانه‌های دفاعی رژیم اشغالگر بود.
پس از آن مرحله، حملات ایران به صورت ترکیبی از موشک‌های بالستیک و پهپادهای انتحاری انجام شد. استفاده گسترده از پهپادها بویژه در تعداد بالا باعث شد سامانه‌های دفاعی آمریکا و اسرائیل ناچار شوند برای مقابله با تهدیدات متعدد، تعداد زیادی موشک رهگیر شلیک کنند که این تاکتیک عملاً به نوعی جنگ فرسایشی در حوزه مهمات دفاعی تبدیل شد.