هوش مصنوعی و ژئوپلتیک در سال ۲۰۲۶

صبح صادق این یادداشت را صرفاً برای اطلاع مخاطبان منتشر می‌کند/*

پژوهش‌های جدید نشان می‌دهد، در سال ۲۰۲۶ هوش مصنوعی دیگر صرفاً یک فناوری نوظهور نیست، بلکه به عامل تعیین‌کننده در بازآرایی نظم ژئوپلیتیک جهانی تبدیل شده است. رقابت میان ایالات متحده و چین برای تسلط بر زیرساخت‌ها، مدل‌ها و استاندارد‌های هوش مصنوعی با سرعتی فزاینده در حال تشدید است و کشور‌ها و شرکت‌ها برای توسعه مراکز داده، تراشه‌ها و شبکه‌های محاسباتی گسترده وارد یک رقابت سرمایه‌بر شده‌اند. در همین حال، دولت‌ها میان ملاحظات امنیتی، نوآوری و مدیریت پیامد‌های اجتماعی این فناوری در حال توازن‌سازی دشوار هستند و چشم‌انداز نظم جهانی بیش از گذشته ناپایدار و چندلایه شده است.

همزمان رقابت فناوری میان ایالات متحده و چین در سال ۲۰۲۶ شدت بیشتری می‌گیرد و به محور اصلی سیاست جهانی تبدیل می‌شود. واشنگتن با گسترش صادرات فناوری و تراشه‌های پیشرفته تلاش می‌کند استاندارد‌های آمریکایی را در سطح جهانی تثبیت کند و زنجیره تأمین هوش مصنوعی را تحت نفوذ خود نگه دارد. در مقابل، پکن با تمرکز بر مدل‌های متن‌باز و کاربردی‌سازی سریع فناوری در بازار‌های در حال توسعه، سهم خود را افزایش می‌دهد. این رقابت تنها به حوزه فناوری محدود نمی‌ماند و به منابع راهبردی مانند مواد معدنی کمیاب در آمریکای لاتین نیز کشیده می‌شود. در عین حال، قدرت‌های میانی نظیر هند و اتحادیه اروپا با سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها و دفاع فناورانه تلاش می‌کنند جایگاه مستقل‌تری در این نظم چندقطبی به دست آورند. در سطح حکمرانی جهانی، تلاش برای ایجاد چارچوب‌های مشترک در حوزه هوش مصنوعی وارد مرحله‌ای تازه می‌شود. نهاد‌های بین‌المللی با حمایت سازمان ملل زمینه گفت‌و‌گو میان کشور‌ها را فراهم می‌کنند، اما اختلاف میان مدل‌های تنظیم‌گری همچنان پابرجاست؛ اروپا بر رویکرد مبتنی بر حقوق و ریسک تأکید دارد، ایالات متحده بر استاندارد‌های داوطلبانه و چین بر کنترل دولتی داده‌ها. هم‌زمان مفهوم «هوش مصنوعی حاکمیتی» در میان کشور‌ها گسترش می‌یابد و دولت‌ها به دنبال کنترل کامل‌تر بر زیرساخت‌های محاسباتی، ابررایانش و زنجیره تأمین فناوری هستند.

در لایه اجتماعی و ادراکی، تعامل انسان و هوش مصنوعی به چالشی جدی برای تشخیص واقعیت و بازنمایی آن تبدیل می‌شود. تولید گسترده محتوای مصنوعی، از تصاویر تا ویدئو‌های جعلی، مرز میان واقعیت و ساختگی را کمرنگ می‌کند و امکان دستکاری افکار عمومی را افزایش می‌دهد. در کنار آن، عملیات نفوذ دیجیتال با استفاده از سامانه‌های هوشمند، به‌ویژه در بحران‌های سیاسی، پیچیده‌تر و پویاتر می‌شود.

*اندیشکده آمریکایی «شورای آتلانتیک»