اپوزیسیون می‌خواهد زن ایرانی را به عقب برگرداند

اپوزیسیون ایران خود را ناجی ملت و بالاخص رهاکننده زنان از قید و بند استبداد معرفی می‌کند. این درحالی است که سؤال جدی نسل جوان آن است که اساسا نگاه اپوزیسیون ایران به زنان چگونه است و گروه‌های مختلف سیاسی ضدجمهوری اسلامی با چه رویکردی به موضوع زنان می‌نگرند. در این باره گفت‌وگویی داشتیم با انوشه‌سادات میرمرعشی، پژوهشگر تاریخ تا جواب سوالاتمان را بگیریم.

به نظر شما تفکر انقلابی در سال ۱۳۵۷ اساسا چه نگاهی به بانوان داشت؟

برای پاسخ به این سؤال بهتر است بدانیم اساسا رویکرد بنیانگذار جمهوری اسلامی و رهبر معظم انقلاب به زنان چگونه بوده است. امام خمینی (ره) نقش کارآمدی را برای زنان قائل بود و در این باره باور داشت که مرد از دامان زن به معراج می‌رود. در دید ایشان نقش سیاسی و اجتماعی زنان بسیار برجسته است که نمی‌توان آن را نادیده گرفت و به حاشیه راند. در این باره با نظر به تاریخ درمی‌یابیم که زنان زیادی در حوزه‌های معرفتی و مبارزاتی نقش‌آفرینی بسیاری داشتند. به طور مثال بانوان «منیره گرجی» و «مریم بهروزی» در حوزه معرفتی و علمی حضور پررنگ داشتند و «مرحومه حدیدچی دباغ» در حوزه مبارزه جزو شاخص‌ترین مبارزان، از میان مردان و زنان بود؛ لذا باید این موضوع را به خوبی درک کرد که نقش‌آفرینی زنان در مسائل سیاسی و اجتماعی در تفکر انقلابی جایگاه والایی داشت.

شخصیت‌های بزرگ دیگر انقلاب، مانند شهیدان مطهری و بهشتی همین نگاه را به بانوان داشتند. این که شهید مطهری در مورد حقوق زنان در اسلام و مسئله حجاب کتاب می‌نویسد و از رویکرد اقناع استفاده می‌کند و از سوی دیگر شاهدیم که زنان در حوزه تشکیلات خود دارای اراده هستند؛ نشان می‌دهد این قشر، ابزار دست نیستند، بلکه عاملیت و اراده جدی و مستقل در روند مبارزات دارند.

رویکرد اپوزیسیون به زن و خانواده را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ آیا آنان واقعا دغدغه زنان دارند؟

باید در باره این سؤال اپوزیسیون را به دسته‌های جدا از هم تفکیک کرد؛ لذا اگر به گروه سلطنت‌طلب نگاه کنیم می‌بینیم که زن، و مسئله آن چندان اهمیت خاصی برای آنان ندارد و حتی زنان این طیف هم برای خود جایگاه خاصی را قائل نیستند. مجاهدان خلق هم که از ابتدا تا الان به زنان نگاه ابزاری داشتند و آنان را تنها برای پیشبرد اهداف خود به کار می‌گرفتند. در ادامه این موضوع، وضع مارکسیست‌ها و چپ‌ها متفاوت است. آنان حداقل از نظر معرفتی نگاهی به مسئله زنان دارند و دغدغه این قشر را مدنظر می‌گیرند، گرچه به عقیده ما این نگاه متعالی نیست.

در کل برای اپوزیسیون مسئله زنان از اهمیت برخوردار نیست و نگاهی به موضوع خانواده هم ندارند. ما شاهد این هستیم که حتی گروه‌های به اصطلاح فمنیست هم از رویکرد‌های عقب‌مانده و ارتجاعی استفاده می‌کنند و نسبت به نظرات جدید فمنیسم غافل هستند. از این رو کل آن چیزی که اپوزیسیون درقبال زنان در نظر دارد، همان چیزی بود که در سال ۱۴۰۱ و در ماجرای زن، زندگی، آزادی دیدیم. گرچه باز معتقدم، وضع چپ‌ها نسبت به سایرین کمی بهتر است.

چگونه می‌توان آن زن انقلابی سال ۱۳۵۷ را در سال ۱۴۰۴ بازیابی کرد؟

من کمی با این سؤال اختلاف نظر داریم. زن مسلمان انقلابی در طول این سال‌ها همیشه در صحنه بوده است، از این رو محو نشده یا از بین نرفته است که بخواهیم آن را بازیابی کنیم. اتفاقا باید به این موضوع اشاره داشت که تفکر انقلابی توانسته است این زن مسلمان انقلابی را در طول این سال‌ها بهینه کند و مطابق زمانه آن را در جایگاه خود قرار دهد. زنان انقلابی ایران، در عرصه‌های مختلف، از علم و دانش گرفته تا موضوعات کارآفرینی و اقتصادی، حضور پررنگ و فعال داشتند، لذا از این منظر کم و کاستی در قبال اصل زن مبارز انقلابی نیست که بخواهیم او را بازیابی کنیم.