شرح حال ما، در صحنه‌ای دیگر

یکی از مهم‌ترین تأکیدات رهبر شهید انقلاب اسلامی بر خواندن تاریخ با هدف «عبرت گرفتن» از تاریخ است. ایشان در این زمینه بار‌ها سخن گفته و یادآور این مهم شده‌اند. از آن جمله که می‌فرمایند: «من، همیشه به جوانان و محصلین و طلاب و دیگران می‌گویم که تاریخ را جدی بگیرید و با دقت نگاه کنید، ببینید چه اتفاقی افتاده است: «تلک أمة قد خلت». عبرت از گذشتگان، درس و آموزش قرآن است.» «نکته‌ای بلیغ در قرآن است که ما را به فکر می‌اندازد. قرآن به ما می‌گوید: نگاه کنید و از گذشته تاریخ درس بگیرید. حال ممکن است بعضی بنشینند و فلسفه‌بافی کنند که گذشته، برای امروز نمی‌تواند سرمشق باشد... کاری به کار آنها نداریم. قرآن که صادق مصدق است، ما را به عبرت گرفتن از تاریخ دعوت می‌کند.»

یکی از دستاورد‌های نگاه عبرت‌آموز به تاریخ شناخت جبهه‌بندی‌هاست؛ چرا که هرچند روش‌های زندگی بشر در طول تاریخ عوض می‌شود، ولی جبهه‌بندی‌های اصلی تغییر نمی‌یابد. امام شهید معتقدند: «تاریخ درس است؛ از تاریخ بسیار درس‌ها می‌شود آموخت و بسیار تجربه‌ها می‌شود به دست آورد. عده‌ای سعی می‌کنند حوادث روزگار ما را یک حوادث استثنایی‌ـ که به هیچ وجه از تاریخ قابل استفاده نیست‌ـ وانمود کنند. این غلط است. رنگ‌های زندگی عوض می‌شود، روش‌های زندگی عوض می‌شود؛ اما پایه‌های اصلی زندگی بشر و جبهه‌بندی‌های اصلی بشر، تغییری پیدا نمی‌کند.»

فایده دیگر این نگاه، درک شرایط و فهم وظایف امروز است. عبرت‌ها و درس‌های تاریخی صحنه تحولات را پیش روی انسان به‌صورت روشن نمایان کرده و وظایف را مشخص می‌کند. نگاه عبرت‌گیرانه به تاریخ ناظر به آینده بوده و برای درک شرایط و وظایف امروز ما ضروری است. از این منظر رهبر شهید انقلاب تاریخ را «شرح حال ما، در صحنه‌ای دیگر» معرفی می‌کنند: «در تاریخ چیزی هست که اگر بخواهیم از آن عبرت بگیریم، باید دغدغه داشته باشیم. این دغدغه، مربوط به آینده است... تاریخ را با قصه اشتباه نکنیم. تاریخ یعنی شرح حال ما، در صحنه‌ای دیگر... تاریخ یعنی من و شما؛ یعنی همین‌هایی که امروز اینجا هستیم. پس، اگر ما شرح تاریخ را می‌گوییم، هر کدام‌مان باید نگاه کنیم و ببینیم در کدام قسمت داستان قرار گرفته‌ایم. بعد ببینیم کسی که مثل ما در این قسمت قرار گرفته بود، آن روز چگونه عمل کرد که ضربه خورد؟ مواظب باشیم آنطور عمل نکنیم.»