تعاون برای رفع مشکلات

در زمانی که نابسامانی‌های اقتصادی، فشار معیشت را بر دوش بسیاری از مردم سنگین می‌کند، بازخوانی فرمان قرآنی «وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَى» نه فقط دعوتی اخلاقی، که راهبردی حیاتی و اجتماعی است. این آیه شریفه، همکاری را در چارچوبی پویا و زمانمند تعریف می‌کند؛ «برّ» یعنی هر کار شایسته و نیکی که رضای خدا و سود مردم در آن باشد؛ اما مصداق این «کار شایسته» همواره ثابت نیست و جوهره آن برطرف کردن مهم‌ترین نیاز‌های جامعه در هر دوره است. گاه در صدر اسلام، این تعاون در آزادی بردگان یا آموزش دستورات دینی و رفع مشکلات مسلمانان و امروز، در عصری که دغدغه معیشت دغدغه مردم است، بزرگ‌ترین میدان همکاری در نیکی، همانا عرصه اقتصاد و تلاش برای کاهش آلام اقتصادی مردم است. این مهم را می‌توانیم در نام‌گذاری‌های رهبر فرزانه انقلاب برای هر سال و تعیین وظایف آن سال ببینیم.

در این روزها، تعاون بر نیکی و تقوا، پوسته‌ای جدید بر تن می‌کند. دیگر تنها کمک‌های سنتی و انفرادی کافی نیست، هرچند ارزش خود را حفظ کرده است. امروز «برِّ» اقتصادی، اهمیت فراوانی دارد و اثر بیشتری در پیشبرد اهداف اسلامی و انقلابی می‌گذارد. از همان قرض‌الحسنه که قرآن در آیه «مَّن ذَا الَّذِی یُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا» به آن اشاره کرده، گرفته تا ایجاد یک فرصت شغلی برای جوانان و تشکیل خانواده به دست آنان و نجات زندگی مردم و ایجاد دوام و قوام برای آن برّ به شمار می‌آید؛ اما فراتر از این، تعاون در تولید، نقشی استراتژیک می‌یابد. وقتی گروهی از مؤمنان، سرمایه‌های خرد خود را با نیتی پاک و برای خودکفایی کشور و ایجاد اشتغال در راه تولید کالای باکیفیت و ضروری قرار می‌دهند، این تنها یک فعالیت اقتصادی نیست. عبادتی جمعی و مصداق بارز «تعاونوا علی البر» است. آنها با این کار، هم چرخه اقتصاد را می‌چرخانند، هم برکت را برای جامعه خود فراهم می‌آورند.

در این میان، وظیفه تولیدکنندگان بزرگ و کوچک، بازاریان و کسبه نیز حرکت در این مسیر است. تخفیف دادن و سود کمتر گرفتن، تحمل در افزایش قیمت‌ها و حتی فرصت بیشتر دادن برای پرداخت دیون مشتری، پرهیز از گران‌فروشی، همه از مصادیق تقوای اقتصادی است که آیات بسیاری بر آن تأکید دارند؛ چون «وَأَوْفُوا الْکَیْلَ وَالْمِیزَانَ بِالْقِسْطِ»؛ پیمانه و ترازو را به عدالت تمام دهید. حتی یک مشاوره اقتصادی ساده و دل‌سوزانه به افراد که مشکلاتی در کسب خود دارند تعاون در برّ به شمار می‌آید. حتی جلوگیری از هدر رفتن سرمایه محدود مردم به هر نحوی، مصداقی از تعاون بر نیکی است؛ اما نگاه قرآن به اقتصاد، نگاهی یک بعدی نیست. آنجا که می‌فرماید: «وَلَا تَنسَوُا الْفَضْلَ بَیْنَکُمْ»؛ و فضل و احسان را میان خود فراموش نکنید؛ یادآوری می‌کند که روح حاکم بر این تعاون‌های اقتصادی، باید روح احسان و برادری باشد، نه چشم‌داشت برای سود و ثروت بیشتر.

بنابراین، تعاون اقتصادی زمانی به «تقوا» گره می‌خورد که قصد قربت در آن باشد، عزت گیرنده حفظ شود و هدف، ساختن جامعه مستقل و پیشرو باشد؛ بنابراین بزرگ‌ترین جهاد و برترین نیکی، همکاری دسته جمعی برای عبور از تنگنا‌های اقتصادی است. جامعه‌ای که این معنا از «تعاون» را سرلوحه کار خود قرار دهد.