تدبر در تاریخ

یکی از توصیه‌هایی که بزرگان اهل علم و فضل همواره برای طالبان راه حق داشته‌اند، مطالعه تاریخ و آشنایی با حوادث گذشته است. گذشته به مثابه چراغ راه آینده، درس‌ها و عبرت‌هایی دارد که می‌تواند هدایتگر امروز ما باشد. کسی که از تجربیات پیشینیان درس نیاموزد، به واقع خطا‌ها و اشتباهات گذشته را تکرار خواهد کرد و چه زیبا گفته‌اند: «هرکه نامخت از گذشت روزگار/ هیچ ناموزد ز هیچ آموزگار»

امیرالمؤمنین (ع) در وصیتی که به امام حسن (ع) داشته‌اند، می‌فرمایند: «پسرم! احوال امم و ملل و تواریخ را به دقت مطالعه کن و از آنها درس بیاموز!» و در ادامه چنین تعبیری دارند: «پسرکم! اگر چه عمر محدودی دارم و با امت‌های گذشته نبوده‌ام که از نزدیک وضع و حال آنها را مطالعه کرده باشم، اما در آثارشان سیر کردم و در اخبارشان فکر کردم تا آنجا که مانند یکی از خود آنها شدم، آنچنان شده‌ام که گویی با همه آن جوامع از نزدیک زندگی کرده‌ام.» (نهج‌البلاغه/۳۱) حوادث تاریخی را از زوایای گوناگونی می‌توان نگریست و از هر منظر، گوشه‌ای از حقایق را درک کرد. این حوادث را می‌توان از لسان گوناگون نیز شنید که هر یک به طریقی حقایق تاریخی را نقل می‌کنند. در این بین آنچه قابل توجه است یکسان نبودن نقل قول‌ها و تاریخ‌نگاری‌ها و دخالت اغراض و منافع افراد در این نوشتار‌ها و گفتارهاست؛ به همین دلیل یافتن منبعی موثق، ارزش و اهمیت ویژه‌ای برای علاقه‌مندان به حقایق تاریخی می‌یابد.

در این راستا مروری بر رهنمود‌های رهبر شهید انقلاب اسلامی در طول این سال‌ها به خوبی از دغدغه ایشان نسبت به مطالعه تاریخ، و نگرانی از غفلت نسل جوان نسبت به این مهم، به ویژه مطالعه تاریخ دو سده اخیر حکایت دارد. ایشان که خود در عرصه تاریخ اسلام، تاریخ جهان و تاریخ ایران معاصر، مطالعات عمیق و گسترده‌ای داشته و جزء صاحب‌نظران این عرصه به حساب می‌آیند، نارضایتی خود را از توجه ناکافی به مطالعات تاریخ اعلام داشته و همه جوانان و نسل امروز را به تدبر در تاریخ دعوت کرده‌اند.

در سال ۱۴۰۵ تلاش داریم تا نمونه‌هایی از توصیه‌های ایشان به اهمیت و ضرورت مطالعه تاریخ و همچنین تحلیل ایشان از برخی رخداد‌ها و حوادث تاریخی را مطالعه و بررسی کنیم تا هر چه بیشتر با منظومه فکری آن حکیم شهید آشنا شده و از افق نگاه ایشان به پدیده‌های گوناگون بنگریم.