1- امروز تقریبا همه به این نتیجه رسیده‌اند که در مسئله جنگ، «زمان» همان امر تعیین‌کننده است و به نوعی، حرف اول و آخر را فعلا، «زمان» است که می‌زند. همین امر موضوع «تاب‌آوری» را در این جنگ، «برجسته» کرده و کارشناسان معتقدند، از این پس طرفی در جنگ برنده خواهد بود که «تحمل» بیشتری داشته باشد. دلیلی که این دسته از کارشناسان به آن استناد می‌کنند، فشارهای اقتصادی است که طرفین جنگ متحمل می‌شوند. ایران با تسلط بر تنگه هرمز و موشک‌هایی که روی زیرساخت‌های انرژی منطقه قفل کرده، اقتصاد جهان را در مشت خود گرفته، آمریکا نیز با تحریم، محاصره دریایی، عملیات روانی و بهره‌برداری از عوامل خود در ایران، تلاش می‌کند فشارهای اقتصادی را علیه کشورمان به اوج برساند و ما را وادار به تسلیم کند. از آنجایی که فشار اقتصادی که آمریکا و به طور کلی جهان از ناحیه بسته ماندن تنگه هرمز متحمل می‌شوند، اصلا قابل مقایسه با فشارهای اقتصادی که ایران وارد می‌شود نیست (یعنی خیلی بیشتر است) می‌توان نتیجه گرفت، چنانچه ایران بتواند حداکثر سه ماه دیگر این شرایط را حفظ کرده و فشارهای اقتصادی را با کمک و همراهی مردم مدیریت کند، قطع به یقین، در «جنگِ تاب‌آوری» و «اقتصادی» نیز دست برتر را خواهد داشت.
2- اما به اعتقاد کارشناسان، آنچه تاکنون باعث تاب‌آوری ایران شده است، نوع نگاه ایرانی‌ها به این جنگ و «موجودیتی» و «حیثیتی» دیدن آن در کنار زندگی در شرایطی است که همواره-با کمی بالا و پایین- در آن قرار داشته است؛ اما این «تاب‌آوری» برای بسیاری از کشورها به ویژه غرب، راحت نیست؛ چرا که آنها تاکنون، چنین وضعیتی را، نه تجربه کرده بودند و نه در محاسباتشان آمده بود. برای فهم بهتر این مسئله فقط یک لحظه به این فکر کنید که، ایران در پاسخ به تجاوز دشمن، با دو ماه کنترل و مدیریت تنگه هرمز، اقتصاد و معیشت غرب و همین‌طور موقعیت سیاسی و نظامی آمریکا را به چنان روزی رسانده است که «رابرت کاگان»، از تأثیرگذارترین چهره‌های نومحافظه‌کار و یکی از جنگ‌طلب‌ترین چهره‌های سیاسی آمریکا در نشریه آتلانتیک می‌نویسد: «آمریکا در این جنگ به طور کامل شکست خورد» و «ایران تبدیل به یک بازیگر کلیدی جهانی شد...ترامپ در جنگ، از سوی ایران کیش و مات شد و هیچ بازگشتی هم به وضع سابق در کار نخواهد بود... به سختی می‌توان زمانی را به یاد آورد که آمریکا دچار یک شکست کامل در یک درگیری شده باشد؛ شکستی چنان قاطع که ضرر راهبردی آن، نه قابل جبران باشد و نه قابل نادیده گرفتن. اما شکست در تقابل فعلی با ایران ماهیتی کاملاً متفاوت خواهد داشت؛ نه قابل جبران است و نه قابل نادیده گرفتن».
3- مسئله دیگری که تقریبا همه در آن اتفاق نظر داریم این است که جنگ هنوز تمام نشده و دشمن هر لحظه ممکن است دوباره ترور و تجاوز را از سر بگیرد. این را هم می‌دانیم که ترامپ، فردی نیست که به کسی «امتیاز» بدهد. یا به دلیل شخصیت خودشیفته یا هر دلیل دیگر، او عاشق دستاوردهای بزرگ و بی‌نقص و یک‌طرفه است و این را می‌توان از موضع‌گیری‌ها و مطالبی که در شبکه‌های اجتماعی منتشر می‌کند فهمید. به عبارت دیگر، ترامپ دستِ بِده ندارد چرا که آن را مساوی با «باخت» می‌داند. نوع برخورد او با ونزوئلا، کره شمالی و اروپا این ادعا را اثبات می‌کند (اما ترامپ در مواجهه با روسیه و چین، چنین رویکردی ندارد). رئیس‌جمهور آمریکا بارها و به همین صراحتی که نقل قول می‌کنیم گفته «ایران باید تسلیم شود» یا «ایران باید پرچم سفید را بالا ببرد». این یعنی او به دنبال مذاکره به معنای مصطلح آن که یکی می‌دهند و یکی می‌گیرند نیست. او فقط به دنبال گرفتن است. بنابراین، کسانی که در کشور تصور می‌کنند با مذاکره بتوان از او امتیازی گرفت یا از حقوق ملت ایران صیانت کرد، سخت در اشتباهند. حال، وقتی تردید نداریم که آمریکا کشوری نیست که امتیاز بدهد و به دنبال گرفتن همه مؤلفه‌های قدرتمان است، و از آن سو وقتی تردید نداریم گذشت زمان بیشتر به نفع ما خواهد بود (به دلیل فشارهای سیاسی، اقتصادی که غرب به ویژه آمریکا و متحدانش تحمل می‌کنند) و از همه مهم‌تر، وقتی تردید نداریم که، آمریکا و رژیم صهیونیستی همچنان به دنبال ترور و تجاوز نظامی و جنگ داخلی در ایران و تجزیه کشورمان هستند، آیا بهتر نیست، منتظر ضربه دشمن نمانیم!؟ وقتی با یک «مدیریت تنگه هرمز»، دشمن -به قول رابرت کاگان- به شکست مطلق کشیده می‌شود، مدیریت تنگه باب المندب با دشمن چه خواهد کرد؟! می‌خواهیم بگوئیم، اگر شک نداریم از مذاکره آبی برایمان گرم نخواهد شد، اگر در تجاوز مجدد دشمن به کشورمان تردیدی نیست-که نیست- اگر می‌دانیم عده‌ای در آمریکا و اسرائیل به دنبال تحریک ترامپ برای استفاده از سلاح‌های غیرمتعارف هستند تا آن حس شکست و تحقیرشدگی‌ حاصل از درز اخبار محرمانه! جبران شده و پیروز به نظر برسد! نباید بیش از این معطل کرد. باید از مؤلفه‌های دیگر قدرتمان استفاده کرد و دشمن را به محاسبه مجددا واداشت. بخوانید:
4- مدتی است برخی رسانه‌های آمریکایی و صهیونیستی، پشت پرده‌هایی از جنگ 40 روزه منتشر می‌کنند که، حیرت همه را برانگیخته است. گزارش‌ها و تصاویری که واشنگتن‌پست، معاریو و گاهی سی‌ان‌ان و حتی همین نشریه آتلانتیک به قلم «کاگان» درباره خسارت‌های بی‌سابقه آمریکا در این جنگ منتشر می‌کنند، واقعا با چه انگیزه‌ای است؟! گزارشی که دیروز وال استریت ژورنال از خشم ترامپ منتشر کرده، تا حدودی پاسخ این سؤال ما را می‌دهد. طبق گزارش وال استریت ژورنال، درز این اخبار محرمانه که باعث سرشکستگی آمریکاست، چنان ترامپ را به هم ریخته و او را خشمگین کرده است که دستور پیگیری و شناسایی درز دهندگان آن را صادر کرده است. در این بین هستند تحلیلگرانی که ضمن «مشکوک» خواندن درز این اطلاعات معتقدند، انتشار این اخبار از سوی چهره‌های به شدت جنگ‌طلب احتمالا با هدف خاصی صورت می‌گیرد. در واقع این خبرهای محرمانه ممکن است با هدف تحریک ترامپی صورت بگیرد که جز کسب «پیروزی صد درصدی» 
را شکست می‌بیند و برای رسیدن به آن، دست به هر کاری می‌زند! به اعتقاد این دست از تحلیلگران، ترامپ به شدت تحریک‌پذیر است و به راحتی می‌توان با تعریف و تمجید یا حتی تحقیر و ترساندن واکنش مورد نظر را از او گرفت! انتشار خبرهای دقیق ضرباتی که آمریکا و متحدانش از ایران خورده‌اند، چیزی نیست که ترامپ بتواند تحملش کند و هر لحظه ممکن است برای تغییر این تصویر-لااقل در ذهن خودش- دست به حماقتی بزند. وقتی با چنین شرایطی رو به رو هستیم، نباید منتظر «کنش» بمانیم تا بعد، «واکنشی» نشان دهیم. همان‌طور که دیروز سی‌ان‌ان اعلام کرد، ترامپ به شدت از دو چیز می‌ترسد. یکی «باخت»، و دیگری «تبعات اقتصادی و نظامی از سرگیری جنگ». این یعنی اگر تبعات و خسارات از سرگیری جنگ بالا برود، جنگ که سهل است، اسرائیل را رها کرده و نتانیاهو را هم می‌فروشد! تنگه هرمز، زیرساخت‌های انرژی در منطقه، باب‌المندب از جمله اهرم‌های قدرتمندی هستند که ایران در اختیار دارد و به طور کامل از ظرفیت آن استفاده نکرده است. فقط به عنوان یک نمونه به اظهارات اخیر مایک والتز، سفیر آمریکا درباره کابل‌های فیبر نوری زیردریایی عبوری در تنگه هرمز رجوع کنید. کابل‌های فیبر نوری که روزانه حامل بیش از ۱۰ تریلیون دلار آمریکا تراکنش مالی (شامل پیام‌های سوئیفت، معاملات بورس و تبادلات ارزی) هستند! 

علی حسن حیدری

آنچه امروز بیش از هر چیز به جامعه آسیب می‌زند، صرف اختلاف‌نظر سیاسی نیست؛ بلکه عادی‌سازی بی‌اعتمادی، نفرت‌پراکنی و القای فروپاشی درونی ساختار تصمیم‌گیری کشور است. نقد اگر مبتنی بر انصاف، داده صحیح و خیرخواهی باشد، نه‌تنها تهدید نیست، بلکه لازمه پویایی هر نظام سیاسی است، اما زمانی که تحلیل‌های سیاسی بر پایه روایت‌های ناقص، گزاره‌های تحریف‌شده و القای نفوذ و خیانت در همه ارکان کشور بنا شود، نتیجه آن دیگر «تبیین» نیست، بلکه تخریب سرمایه اجتماعی و فرسایش اعتماد عمومی است. 
برخی چنان درباره شورای‌عالی امنیت ملی سخن می‌گویند که گویی مجموعه‌ای یکدست و فاقد تنوع فکری است که می‌تواند اراده خود را بر عالی‌ترین سطوح نظام تحمیل کند. این تصویر، نه با واقعیت ساختار حقوقی و امنیتی کشور سازگار است و نه با منطق حکمرانی در جمهوری اسلامی. ترکیب شورای‌عالی امنیت ملی، متشکل از فرماندهان عالی‌رتبه نظامی، مسئولان عالی قضایی، رؤسای قوا و نمایندگان منصوب رهبری است؛ افرادی که هرکدام دارای سوابق طولانی در عرصه‌های امنیتی، راهبردی و انقلابی‌اند. حتی اگر کسی بخواهد با ادبیات سیاسی مبتنی بر دسته‌بندی‌های جناحی قضاوت کند، باز هم تصویرسازی از شورا به‌عنوان نهادی «واداده» یا «تسلیم‌شده» فاقد انسجام منطقی است. 
از سوی دیگر، تصمیم‌سازی در مسائل کلان امنیتی و هسته‌ای، محصول یک جلسه کوتاه یا اراده فردی نیست. این تصمیم‌ها حاصل ماه‌ها بررسی کارشناسی، ارزیابی‌های امنیتی، نظامی، اقتصادی و بین‌المللی در کمیته‌ها و شورا‌های تخصصی است؛ فرآیندی چندلایه که در نهایت نیز بدون تأیید رهبری قابلیت اجرا ندارد. نادیده گرفتن این سازوکار پیچیده و تقلیل آن به روایت‌های هیجانی و دوگانه‌های «انقلابی ـ نفوذی»، بیش از آنکه تحلیل سیاسی باشد، نوعی ساده‌سازی خطرناک افکار عمومی است. 
از منظر اجتماعی و رسانه‌ای نیز باید پرسید حاصل این حجم از سیاه‌نمایی چیست؟ وقتی دائماً به مردم القا شود که مسئولان کشور یا ناتوانند یا نفوذی یا مرعوب، نتیجه‌ای جز گسترش بدبینی، بی‌اعتمادی و فرسایش انسجام ملی نخواهد داشت. جامعه‌ای که اعتمادش تخریب شود، در برابر هر بحران خارجی و هر عملیات روانی دشمن آسیب‌پذیرتر خواهد شد. تبیین واقعی، آن‌گونه که در ادبیات انقلاب اسلامی مطرح‌شده، به معنای روشنگری مسئولانه، امیدآفرینی، تقویت عقلانیت عمومی و حفظ انسجام ملی است؛ نه تبدیل هر اختلاف کارشناسی به پروژه‌ای برای تخریب همه ارکان کشور. 
سؤال اساسی اینجاست: تا چه زمانی قرار است برخی افراد، برای کسب هیجان سیاسی یا محبوبیت رسانه‌ای، موتور نفرت و سوءظن را روشن نگه دارند؟ تا چه زمان باید با تحلیل‌های ناروا، جامعه را نسبت به همه نهاد‌های داخلی بدبین کرد؟ کشوری که درگیر جنگ روایت‌ها و فشار‌های پیچیده خارجی است، بیش از هر زمان دیگری به نقد منصفانه، عقلانیت، مسئولیت‌پذیری و حفظ سرمایه اجتماعی نیاز دارد؛ نه به بازتولید دائمی خشم، تفرقه و بی‌اعتمادی. 
منتقدان اگر حقیقتاً دغدغه کشور، انقلاب و آینده جامعه را دارند، بهتر است چند اصل را سرلوحه نقد‌های خود قرار دهند: نخست آنکه میان «نقد عملکرد» و «تخریب مشروعیت» تفاوت قائل شوند؛ نقد سیاست‌ها حق طبیعی هر جریان سیاسی است، اما زیر سؤال بردن مداوم اصل سلامت و وفاداری همه نهادها، جامعه را به سمت بی‌ثباتی ذهنی سوق می‌دهد. دوم آنکه پیش از انتشار هر تحلیل یا ادعا، دقت و صحت اطلاعات را بر هیجان رسانه‌ای ترجیح دهند، زیرا هر خبر غلط یا تحلیل شتابزده می‌تواند به افزایش شکاف اجتماعی و تقویت عملیات روانی دشمن منجر شود. سوم آنکه به جای تولید خشم و یأس، راه‌حل، پیشنهاد و روایت‌های امیدبخش ارائه کنند، چراکه جامعه در شرایط پیچیده، بیش از هر چیز به آرامش، عقلانیت و افق روشن نیاز دارد؛ و در نهایت، اگر هدف «جهاد تبیین» است، باید دانست که تبیین واقعی با انصاف، صداقت، مسئولیت‌پذیری و حفظ وحدت ملی معنا پیدا می‌کند؛ نه با برچسب‌زنی، تخریب مستمر و بازتولید نفرت در افکار عمومی.