گروه سیاسی: پیروزی حسن روحانی، معروف به شیخ دیپلمات، موجب شد هم از سوی مقامات و شخصیتهای داخلی و هم از سوی برخی کشورهای خارجی، پیامهای تبریک به وی اعلام شود. در این میان پیام تبریک برخی کشورهای غربی که در مذاکرات هستهای با کشورمان اثرگذارند نیز قابل توجه و البته تامل بود. پیامهایی که در آنها بر حل و فصل موضوع هستهای ایران تاکید و نسبت به آن اظهار امیدواری شده بود. اگرچه حسن روحانی روز دوشنبه در نخستین نشست خبری خود با خبرنگاران داخلی و خارجی تاکید کرد از حقوق ملت دفاع میکند و نسبت به موضوع تعلیق و توقف غنیسازی کوتاه نمیآید اما برخی تحلیلگران در ایران نسبت به عملیات روانی طرف غربی درباره پیروزی آقای روحانی ابراز نگرانی میکنند. در نگاه نخست ممکن است اینطور به نظر برسد که مقصود از این پیامها –که حتی اعراب خلیج فارس هم در آن مشارکت کردهاند- واقعا تبریک به مردم ایران و رئیسجمهور منتخب و آغاز یک روند مثبت و جدید در تعامل با دولت ایران است اما برخی کارشناسان که موضوع را از نزدیک تعقیب کردهاند عقیده متفاوتی دارند. یک کارشناس عالیرتبه در این زمینه به «ایران هستهای» گفت: «به نظر میرسد غربیها در حال شوت کردن توپ به زمین ایران هستند. آنها به گفتن تبریکهای خشک و خالی و اعلام آمادگی برای همکاری با دولت جدید تاکید میکنند در حالی که هیچ گام عملی در اینباره برنداشتهاند». وی ادامه داد: «به نظر میرسد ما با یک تاکتیک عملیات روانی مواجهیم که هم دولت یازدهم را هدف گرفته و هم مردم را. هدف غربیها این است که بدون اینکه واقعا تغییری در رویکردهایشان بدهند و بدون واگذاری هیچ امتیاز ویژهای، صرفا با زبانبازی، دولت ایران را بدهکار خود کرده و مردم را متوقع کنند. غرب باید رفتار خود را تغییر دهد. در حالی که رفتار تغییر نکرده تغییر لحن اهمیتی ندارد». کارشناسان میگویند دولت باید بموقع این دام را تشخیص دهد و از افتادن در آن پرهیز کند و الا غربیها به سرعت فضایی بهوجود میآورند که در آن دولت مجبور خواهد بود از موضع انفعال با آنها مواجه شود. اگرچه این موضوع شایسته توجه مقامات مسؤول در دولت یازدهم است اما همانگونه که گفته شد اظهارات آقای روحانی در نخستین نشست خبری خود، میتواند حاوی نکات و پیامی برای غربیها باشد. آقای روحانی در این نشست گفت: «ایران به دنبال ادامه یا توسعه تنش با آمریکا نخواهد بود.» و بلافاصله افزود: «اگر حسننیت ببینیم میتوان گامهایی برای اعتمادسازی برداشت». این نشان میدهد رئیسجمهور منتخب خواهان حسننیت غرب برای اعطای برخی امتیازات به ایران برای تعامل است. این دقیقا همان موضعی است که ایران طی سالهای اخیر به طرف مقابل اعلام کرده است. بنابراین یکی از مطالبات اصلی، مشاهده برخی حسننیتها از طرف غربیهاست. آقای روحانی درباره شیوه خود برای حل موضوع هستهای اظهار داشت: «نه تهدید موثر است و نه تحریم؛ راهحل، مذاکره و رسیدن به اعتماد متقابل است. این کار قبلا شده است و از تجربیات گذشته استفاده میشود». روحانی درباره این موضوع که آیا حاضر به پذیرش تعلیق خواهد بود یا نه خطاب به یک خبرنگار فرانسوی گفت: «دیگر آن دوره گذشته است و ما در شرایط خاصی هستیم و راههای اعتمادساز فراوانی داریم و به شما که از فرانسه آمدید بگویم با آقای شیراک در مذاکرات 2005 به توافق رسیدیم چگونه اعتماد بینالمللی برای هم جلب کنیم و غنیسازی در ایران ادامه پیدا کند و این توافق با شیراک با همراهی و موافقت آلمان همراه شد اما انگلیسیها با فشار آمریکا مخالفت کردند و کار ناقص ماند و من فکر میکنم همین توافق میتواند یکی از راهحلها باشد».روحانی درباره الگوی مقابله با تحریمها هم گفت: «در قدم اول تلاش میکنیم تحریم جدیدی به ما اعمال نشود. برای اینکه ما قدم به قدم مساله تحریم را کاهش دهیم و حل کنیم 2 اقدام صورت خواهد گرفت که نخستین آن، قدم گذاشتن در مسیر شفافیت بیشتر است. البته برنامههای هستهای ایران کاملاً شفاف است اما ما حاضریم شفافیت بیشتری نشان دهیم و برای همه دنیا روشن کنیم اقدامات جمهوری اسلامی ایران کاملاً در چارچوبهای بینالمللی است و ثانیاً اعتماد متقابل بین ایران و سایر کشورها را ارتقا خواهیم داد و هر جایی که اعتماد خدشهدار شود تلاش خواهیم کرد این اعتماد حفظ شود».
گری سیک چه میگوید؟
گری سیک، تحلیلگر آمریکایی درباره رویکرد دولت آمریکا در قبال تاکتیکهای هستهای در دوران حسن روحانی اظهارنظر کرده است. وی در گفتوگو با بیبیسی درباره نظر کاخ سفید نسبت به پیروزی حسن روحانی در انتخابات گفت: فکر میکنم اگر آمریکا انتخابی داشت ترجیح میداد در گفتوگو با حسن روحانی طرف باشد تا سعید جلیلی. بالاخره 4 سال است که گفتوگو با جلیلی بینتیجه ادامه داشته. از این لحاظ فکر میکنم واشنگتن راضی باشد. شرایط از اینی که هست بدتر نشده که شاید بهتر هم شده باشد تا امکان ایجاد پلهای ارتباطی میسر شود. سیک درباره رویکرد دولت آمریکا در قبال دولت حسن روحانی نیز اظهار داشت: البته او تا اواسط مرداد پست ریاستجمهوری را در دست نمیگیرد و باید کابینهاش را تشکیل بدهد. بعید میدانم دولت اوباما به سرعت در سیاستهایش تغییری بدهد. به علاوه ما میدانیم که رهبر عالی ایران در این امور حق وتو دارد. انتظار دارم هرگونه تغییر احتمالی به آهستگی رخ دهد. بگذارید ببینیم او چه کسی را به عنوان مذاکرهکننده هستهای انتخاب میکند. احتمالاً جلیلی را که در این سمت نگه نمیدارد. خودش هم که رئیسجمهور است و نمیتواند مذاکره را به دست بگیرد. تا وقتی که ترکیب کابینه را ندانیم نمیشود قضاوت کرد. به هر حال در کوتاهمدت نباید انتظار تغییرات عمدهای را داشته باشیم. این تحلیلگر آمریکایی درباره تمایل مقامات کاخ سفید برای مذاکرات مستقیم با ایران نیز تصریح کرد: یکی از اتفاقهایی که میشود متصور بود و من امیدوارم رخ دهد، شروع مذاکرات خصوصی و به دور از هیاهوی تبلیغاتی بین 2 طرف است. خوبی این روش مذاکره این است که میشود بدون نگرانی از انبوه خبرنگارانی که بیرون سالن مذاکرات منتظر هستند، قولها و اطمینانهایی به طرف مقابل داد. طرف ایرانی با مذاکرهکننده از آمریکا یا گروه 1+5 بدون اینکه چیزی از دست بدهند میتوانند درباره یافتن راهی برای خروج از این بنبست و رفتن به سمت یک راهحل قدم به قدم گفتوگو کنند. این موضوع کمک زیادی میکند. آقای جلیلی تا الان با چنین اقدامی مخالف بوده است. نمیدانم رهبرعالی ایران در فضای تازهای که ایجاد شده اجازه چنین کاری را بدهد یا نه. قبلاً او اجازه داده بود در سال 2003 و 2005 چنین مذاکراتی بین آمریکا و ایران انجام بشود و وجود مجدد چنین کانال ارتباطی بسیار کمک خواهد کرد و کل ساختار مذاکرات را تغییر میدهد. باید منتظر بود و دید مذاکرهکننده بعدی ایران در چه سطحی و با چه امکاناتی کارش را آغاز میکند. اگر هر دو طرف، تاکید میکنم هر دو طرف بخواهند، میشود برای این مشکل راهحل پیدا کرد. تا به امروز هر بار یک طرف بیمیل بود اما دوباره فرصت دیگری ایجاد شده است. اگر 2 طرف تمایل داشته باشند، میشود یک حرکت رو به جلو را پیشبینی کرد.