جواد مرشدی
* اتفاقی که در مصر افتاد کودتا بود یا ادامه انقلاب؟
** این موج جدید اصلاحی انقلاب مصر است. این حرکت جهت اصلاح آن سیری است که مردم مصر آن را نخواسته بودند. البته این موج، سه فصل دارد: ابتدا برکناری مبارک، دوم پایاندادن به شورای مشورتی منصوب ارتش و سوم هم همین برکناری آقای مرسی است که مردم به خیابانها ریختند و مراتب اعتراضشان را اعلام کردند.
* جریان سقوط آقای مرسی را چگونه ارزیابی میکنید؟
** علتهای زیادی وجود دارد و یکی از آن علتها که مردم مصر در تمام استانها آن را حس کردهاند نحوه اداره آقای مرسی و کسانی که ایشان را کمک میکردند، بود. درخواست مردم مصر یک درخواست دموکراتیک است و چون ایشان نتوانسته آن چیزهایی که باید برآورده میکرد را محقق کند، مردم خواهان انتخابات زودرس هستند و ریاست همان گروهی که ایشان عضو آن هستند این درخواست را قبول نکردند.
اخوانالمسلمین؟
** بله.
* در همه دنیا مرسوم است که پس از رفراندوم و تعیین رییسجمهوری برای مدت معین مجددا در پایان هر دوره این رای مردم است که تصمیم بر ادامه کار برای دور بعد و برکناری رییسجمهور را میگیرد. ولی در مصر اینطور نشد و پس از یکسالواندی مردم به خیابانها ریختند و با کمک ارتش، رییسجمهور را برکنار کردند. در دنیا اولینبار است که این اتفاق افتاده، به نظر شما این با اصل دموکراسی منافات ندارد؟
** دموکراسی صندوق انتخاباتی، دموکراسی ناقصی است و دموکراسی فقط به این شکل نیست و صندوق انتخابات جزء بسیار کوچکی از فرآیند دموکراسی است و نیروهایی که در حکومت وجود دارند باید نشاتگرفته از مردم باشند و کسی که میتواند به کسی اعتماد کند حکم نیز میتواند بدهد. حتی خود آقای مرسی در ابتدا گفتند اگر مردم بیرون بیایند و بخواهند او کنار برود، کنار میرود. ما میدانیم این روند، عادی نیست و این هم که 35میلیون از 28 استان بیرون بیایند و خواهان برکناری او شوند، عادی نیست. نکته جدیدی که وجود دارد مردمی است که به خیابانها آمدهاند و بیشتر از تعدادی هستند که برای برکناری مبارک به خیابانها آمده بودند و تازه خود مبارک هم به نظر خودشان با همان صندوق انتخابات آمده بود. آقای مرسی هم اشتباهات زیادی کردهاند که حتی بسیاری از اخوانیها هم به آن معترض هستند، الان مصر یک حالت انقلابی دارد. بحث بازخواست و نظارت است و پیام مردم مصر به کسی که حکومت میکند بازخواست است، کسی که رییسجمهور میشود و حکومت میکند باید بداند که مردم بر او نظارت خواهند کرد. مردم مصر پس از انقلاب بزرگی که انجام دادند میخواهند نشان دهند که به هیچ عنوان اجازه نخواهند داد که استبداد حکومتی ایجاد شود حتی تحت عنوان دموکراسی.
* گمانهزنیهایی وجود دارد مبنی بر اینکه بحث اصلی مردم مصر مسایل و مشکلات اقتصادی است. در راهپیماییها هم میبینیم لاییکها و اسلامگراهای زن و مرد با پوشش مختلف در کنار یکدیگر حضور دارند که این خود میتواند دلیلی بر این مدعا باشد. نقش مشکلات اقتصادی در اتفاقات اخیر را تا چه حد میدانید؟
** موضوعات اقتصادی از دیرباز بوده و مصر با آنها دستوپنجه نرم میکند ولی این موضوع که الان پیش آمده نگاه مردم مصر است که بیشتر به نوع اداره آقای مرسی است که احساس میکردند اگر اینطور پیش برود در آینده مشکلات بیشتری پیش خواهد آمد. موضوعات اقتصادی مهمی مثل فرصت ایجاد کار در مصر وجود دارد و گروه قابلتوجهی در مصر احساس کردند که به حاشیه رانده شدهاند و این درخواست آنها در رابطه با بیشترشدن فرصتهای کار است که به عمل نرسیده.
* بنا بود ارتش مصر در زمینه سیاسی دخالتی نداشته باشد ولی الان میبینیم رییس ارتش، معاوناول نخستوزیر شده و این با گفته ابتدایی سازگاری ندارد.
** آنچه ارتش مصر انجام داد حمایت از درخواست ملی بوده و هیچ ربطی به سیاست ندارد و هدف ارتش همین است و نمیخواهد هیچ دخالتی در سیاست داشته باشد و آنچه انجام میدهد حمایت از درخواست ملی و مردمی است. کسی که الان بر مصر حکومت میکند رییس موقت است و این در قانون اساسی مصر آمده و در تمام تاریخ قانون اساسی مصر این وجود دارد که اگر فاصله و فراغتی ایجاد شد رییس دادگاه قانون اساسی باید حکومت کند. خصوصا اینکه الان مجلس هم نداریم.
* رییس دادگاه قانون اساسی؟
** رییس دیوان قانون اساسی. در حال حاضر نایبشان آقای دکتر البرادعی هستند و ایشان هم مردمی هستند و نظامی نیستند و آقای حازم الببلاوی هم که نخستوزیر هستند نظامی نیستند، در داخل کابینه هم، همه مردمی هستند و فقط یک عضو نظامی، نایب اول هستند که ایشان هم یکی از قدیمیترین وزرای مصر هستند و از لحاظ قانونی ایشان باید نایب اول باشد.
* فکر میکنید در زمان معین و مقرر، ارتش، قدرت را واگذار خواهد کرد؟
** ما یک نقشه آینده داریم که همه طیفها آن را قبول کردهاند و در آن درج شده که حکومت به چه شکل منتقل شود و همانطور که گفتم این نقشهای است که تمام گروهها و احزاب اسلامی مثل حزب نور با آن موافقت کردهاند و مصر براساس این نقشه آینده که به آن یک نوع اعلامیه قانون اساسی میگویند هدایت خواهد شد. مساله مهم در این نقشه تشکیل گروهی برای مصالحه ملی است و همه گروههای سیاسی میتوانند در آن شرکت کنند ازجمله اخوانالمسلمین. یک گروهی هم با شرکت متخصصان برای بررسی قانون اساسی تشکیل شده و نتیجه کار این متخصصان به نمایندگان گروههای اکثریت مصریها که خیلی هم وسیع هستند ارایه داده میشود تا روی نتیجه کار توافق پیدا کنند و پس از آن انتخابات مجلس و ریاستجمهوری برگزار میشود. این نقشه آینده همان درخواست مردم مصر است که به خاطر آن به خیابانها آمدند.
* آیا این همان برنامه شش ماهه ارتش است؟
** اینطور نیست، بلکه گروههای مردمی آمدند این نقشه را پیریزی کردند و ارتش فقط آن را ضمانت و همچنین از تظاهرکنندگان حمایت میکند (چه به نفع مرسی باشند و چه بهضرر مرسی)، خوب اگر انقلاب نبود و کودتا بود آیا اجازه میدادند مردم بیرون بیایند و اینطور تظاهرات کنند.
* چه تضمینی وجود دارد که ارتش بهراحتی قدرت را در اختیار مردم بگذارد؟
** اولا که مردم ناظر و پیگیر موضوعند و دوم اینکه این اولینبار نیست که ارتش میخواهد حکومت را به کس دیگری بدهد.
در 2011 هم این اتفاق افتاد. ارتش هدف و رسالتش این است که از سیاست به دور باشد و امنیت ملی و مرزها را حفظ کند.
* وضعیت آقای مرسی چگونه است؟ ایشان در نامهای گفتهاند که اگر مرا رها کنید مردم هم خیابانها را ترک میکنند.
** من با شایعات کاری ندارم. اولا در حال حاضر با ایشان بسیار خوب و محترمانه برخورد میشود بعد هم کسانی که طرفدار مرسی هستند باید تعیین کنند چه چیزی میخواهند، میخواهند همینطور به تظاهرات ادامه دهند یا در ساختن مصر مشارکت کنند.
* بیشتر آنها آزادی مرسی را میخواهند؟
** الان گزارشهایی به دادستان رسیده که باید پیگیری شود ولی با این حال با مرسی محترمانه برخورد میشود، اخوانالمسلمین یکی از اعضای ملت مصر هستند و برای ما محترم هستند، ولی اینکه بخواهند موضوع را از حالت مسالمتآمیز خارج کنند با آنها به صورت قانونی برخورد میشود. ضمن اینکه بررسی گزارشهایی که در مورد مرسی رسیده، نیاز به وقت دارد.
* قبول دارید که آقای مرسی نامه نوشتند و گفتند که آزادم کنید تا خیابانها خالی شود.
** پیگیر این نامه نبودم و نمیتوانم چیزی بگویم ولی ما درصدد هستیم که اطلاعات درست و صحیح را به رسانهها بدهیم.
رییسجمهوری موقت مصر هم گفتند که درها برای رسیدن به هرگونه راهحل و گفتوگو به روی همه باز است، ازجمله خود اخوانالمسلمین.
* آقای مرسی گفتهاند آزادم کنید از مصر میروم، کجا میروند؟
** هیچ نامهای از مرسی ندیدم و اظهارات اخیر ایشان را پیگیری نکردم.
* روابط بیرونی مرسی با اعراب، ایران، سوریه و در غرب با آمریکا چطور بود؟ آیا نوع این روابط در اتفاقات اخیر تاثیرگذار بوده است؟
** تصور نمیکنم ارتباطات خارجی در رفتن مرسی دخیل بوده باشد، بلکه این درخواست مردمی است که ارزیابی خود مردم مصر است در مورد آقای مرسی. این درخواست مردمی متراکم شده بود و من نمیتوانم بگویم روابط خارجی در این بین موثر بوده.
* پس یعنی رجزخوانیها علیه شیعه هم دخیل نبوده؟
** مجموعا خطاهای زیادی پیش آمده بود، کلا مردم مصر، مردم متعصبی نیستند تا تعصبوار با اینگونه موارد برخورد کنند. به هر حال مجموعه خطاهایی در این یک سال ایجاد شد که مردم هم به صرف همین خطاها تظاهرات کردند. فراموش نکنید حتی مذهب اثنیعشری شیعه که در ایران وجود دارد در دانشگاه کاملا سنی «الازهر» تدریس میشود.
* موضعگیریهای آمریکا را چگونه ارزیابی میکنید؟
** در ابتدا موضع آمریکاییها مبهم بود و به اصطلاح مثبت نبود، شاید هم مواضع آمریکا به دلیل عدم ارزیابی درست وضعیت کنونی مصر بود، البته بعدا مواضعش را تعدیل کرد و اظهارات اخیر نمایانگر این موضوع است. این را باید بدانیم که در مصر هیچ گروهی نمیتواند قدرت را قبضه کند و حکومت فقط دست یک گروه باشد چون مردم همیشه پیگیر آن چیزی خواهند بود که به خاطرش انقلاب کردند.
* دیپلماسی دولت آینده را چطور میبینید؟
** وزیر امور خارجه در آخرین کنفرانس خبری که داشتند بر اصول و مبانی انقلاب و درخواست مردم مصر تاکید کردهاند که سیاست آینده مصر بر این اساس خواهد بود و اینکه مسوولان مطرح کردهاند یعنی اینکه دوباره مصر باید به گذشته خودش بازگردد، به دورهای که مصر در منطقه پیشتاز بود و کشوری بود که به آن مراجعه میشد، پس باید مجددا نقش خود را در منطقه پیدا کند.
* وضعیت گردشگران به کجا خواهد انجامید؟
** سیاست مصر در مورد گردشگری تغییری نخواهد کرد خصوصا وزیر همان وزیر گذشته است و ایشان در این امر متخصص هستند و سابقه طولانی در این زمینه دارند و مصر هم همیشه آغوشش را برای گردشگران باز کرده، کسانی که دوست دارند آثار باستانی را ببینند، کسانی که دوست دارند اهرام را ببینند مصر آنها را با آغوش باز میپذیرد.
* برداشت شما از وضعیت سیاسی ایران چیست؟ دولت یازدهم را چگونه میبینید و پیشبینیتان در انتخابات چه بوده؟
** من به مردم ایران به خاطر انتخاب آقای روحانی تبریک میگویم و دین خودم را نیز ادا کردم چه از طریق مستقیم و چه غیرمستقیم به مردم ایران تبریک گفتم و حتی شخصا به آقای روحانی تبریک گفتم. آقای روحانی موفق شدند در مرحله اول پیروز شوند و مردم ایران از ایشان درخواستهایی دارند، درخواستهایی که در دوره ریاستجمهوریشان باید محقق شود و من آرزو دارم انجام شود. معیار این است که به درخواستهای مردم گوش داده و پاسخ داده شود.
* برداشت شما از وضعیت سیاسی کشور ایران چیست؟
** انتخابات از دید رهبری، مردم و همه گروهها به نحواحسن انجام شد. ایران دستاوردهای زیاد و قابل ملاحظهای داشته و آرزو دارم این دستاوردها ادامه پیدا کند. به هر حال درخواستهای تغییر وجود دارد و نسلهایی که جدید آمدند دوست دارند که تغییراتی ایجاد شود و امیدوارم ایران بتواند از این دستاوردهایی که به دست آورده استفاده کند و به سوی آیندهای بهتر پیش رود. من آنچه که قلبا احساس میکنم را میگویم. به هر حال مردم ایران تغییراتی را میخواهند و دوست دارند که آقای روحانی درخواستهای آنها را محقق کند. مردم ایران مردم فهیم و متمدنی هستند و معتقدم آقای روحانی این مسوولیت را بهخوبی درک میکند و این همان چیزی است که باعث شده مردم ایشان را دقیقا درک کنند.