سرویس خارجی ـ سیاستهای متناقض محمد مرسی از زمان انتخاب شدن به ریاست جمهوری تاکنون، باعث حساس شدن محافل سیاسی و افکار عمومی نسبت به دلایل وی برای اتخاذ تصمیمهای کلان به خصوص در حوزه سیاست خارجی شده است.
عملکرد دولت اخوانی مصر به ریاست محمد مرسی از زمان رسیدن به قدرت تاکنون، حرف و حدیثهای زیادی در محافل سیاسی و همچنین افکار عمومی این کشور به دنبال داشته است. اتخاذ مواضع متناقض به خصوص در قبال رژیم صهیونیستی و همچنین اصرار بر اخذ وام از صندوق بینالمللی پول باعث شده است تا اعتراضها به عملکرد نخستین رییسجمهوری پس از مبارک افزایش یابد. برخی از عملکرد وی دفاع کرده و آن را به دلیل عدم تثبیت اوضاع و نفوذ بقایای رژیم سابق، سیاستی موقت و از روی اکراه میدانند و در مقابل، برخی نیز وی را به عدول از اصول انقلاب مردم این کشور متهم میکنند.
برخی از عملکردهای مرسی از سوی انقلابیون نشانه انحراف از انقلاب ارزیابی شده و آنان را خشمگین ساخته است، به ویژه اینکه تقاضای بخش اعظم مصریها برای کنار گذاشتن مقامات رژیم سابق از قدرت همچنان به واقعیت نپیوسته است. برخی، حساب ویژه دولت مصر بر روی کمکهای مالی آمریکا و خارج شدن از کانون فشار کاخ سفید ـ تلآویو را عامل تعامل مرسی با بخشی از عوامل رژیم سابق و اتخاذ موضع نرم در قبال رژیم صهیونیستی میدانند.
گرچه فعالان انقلابی مصر مجموع عملکرد رییسجمهور مصر به ویژه سفرهای خارجی وی و مواضعش درباره فلسطین را تا پیش از اقدام اخیر مثبت و بر پایه آرمانهای قیام مصریها ارزیابی میکنند، اما نامه تاملبرانگیز مرسی به پرز و ابراز احساسات به او از انحراف در اصول انقلاب مردمی مصر حکایت دارد. مرسی به
گروه اسلامگرای اخوانالمسلمین مصر وابسته است و پس از پیروزی او در انتخابات، برخی منابع احتمال تغییرات اساسی در سیاست خارجی مصر به خصوص در زمینه روابط با رژیم اسراییل را مطرح کردند. با این همه، رییسجمهوری مصر ضمن تاکید بر سیاست خارجی که متضمن حفظ منافع مصر باشد، به تغییری اساسی در زمینه روابط با رژیم صهیونیستی و غرب مبادرت نکرده است.
تناقض در شعار و عمل
محافل انقلابی مصر از مرسی انتظار داشتند سفارت رژیم صهیونیستی را در مصر ببندد، یا حداقل در معاهده کمپ دیوید اصلاحاتی را به وجود آورد تا منافع مصر را به همراه داشته باشد و اعتبار جهانی مصر را در منطقه و جهان احیا کند. معرفی سفیر مصر در سرزمینهای اشغالی در شرایطی رخ میدهد که دامنه حملات ارتش رژیم صهیونیستی به نوار غزه، چندین برابر شده است.
روزنامه «الرای» کویت به خبر سخنرانی مرسی به مناسبت عید قربان اشاره کرد و نوشت: مرسی در این سخنرانی به جای پرداختن به امور داخلی، مسایل منطقهای را مطرح و تاکید کرد که مصر به قوانین و منشورهای بینالمللی احترام میگذارد و تجاوز و در محاصره قرار دادن مردم فلسطین را محکوم میکند. این روزنامه به نقل از مرسی افزود: «ما علیه هیچ کس اعلان جنگ نمیکنیم، اما حقوق فلسطینیان هرگز ضایع نخواهد شد. ما در یک صف علیه تجاوزگرانی که حقوق فلسطینیان را نادیده میگیرند، ایستادهایم و مردم مصر مواضع واقعی من را میدانند.» حمایت مرسی از مردم فلسطین پس از آن اعلام میشود که حملات اخیر رژیم صهیونیستی به نوار غزه، منجر به شهادت چهار نفر شده است. مصر تا پیش از پیروزی انقلاب مردمی مصر در ژانویه 2011 و سقوط رژیم مبارک، یکی از اصلیترین متحدان منطقهای رژیم صهیونیستی محسوب میشد.
روزنامه «الوطن» کویت نیز بر نقش مهم مردم تاکید کرد و نوشت: برخی از وزرای صهیونیست اعتراف کردهاند که نظام مرسی با اینکه اعلام کرده است که سیاستهای مبارک در خصوص اسراییل را ادامه میدهد، اما نتوانسته است مردم را قانع به این کار کند و در اردن نیز مردم همچنان در مقابل عادیسازی روابط با رژیم صهیونیستی از خود مقاومت نشان میدهند و البته این وجه اشتراک همه مردم در کشورهای عربی است، اما متاسفانه همه نظامهای حاکم بر کشورهای عربی در این خصوص با سوریه و مقاومت فلسطین و لبنان و همپیمانان آن اتفاق نظر ندارند.
روزنامه مصری الاهرام نیز به نقل از کارشناسان در این زمینه نوشت: آنچه در بررسی روابط جدید مصر با رژیم صهیونیستی مشخص شده، این واقعیت است که علیرغم حضور رییسجمهور اسلامگرا در مصر، رژیم صهیونیستی بههیچوجه از این موضوع نگران نیست و هر دو طرف سعی میکنند تا بین تشکیلات نظامی و امنیتی خود هماهنگی و همکاریهای لازم را حفظ کنند.
نامههای دیپلماتیک یا...
نامه مرسی به پرز باعث انتقادهای گستردهای در محافل مختلف مصری شده است. رییسجمهور مصر که مدتها در مبارزه با رژیم سابق تحت فشارهای مختلف بوده است، با ارسال چنین نامهای با آن محتوای عجیب، موضع خود در قبال مساله فلسطین را زیر سوال برده و باعث شده است تا از سوی سیاستمداران و شهروندان مصری مورد این انتقاد واقع شود که ادامهدهنده سیاستهای دوران حسنی مبارک است. برخی از سیاستمداران مصری، از مردم این کشور خواستهاند تا فکر خود را به این مساله مشغول نکنند. این تحلیلگران معتقدند که سیاست دارای ابعادی گسترده است و چنین اقدامی از سوی مرسی به منزله فروختن فلسطین نیست و تاکید کردهاند که محمد مرسی از طرفداران اصلی آرمان فلسطین است.
شبکه خبری «الملتقی» عربستان با تاکید بر اینکه محمد مرسی نماینده انقلابی است که باید سیاست دوستانه نظام سابق مصر را در مورد صهیونیستها پایان بخشد، با اشاره به سخنان «یاسر علی» مشاور مطبوعاتی مرسی که گفته چارچوب نامههای دیپلماتیک امری پروتکلی است و ساختار نامههای وزارت خارجه مصر در مورد تعیین سفرای جدید یکسان است و در این زمینه تفاوتی وجود ندارد، نوشت: این عذری است که پذیرفته شده نیست و این سبک، وحی منزل نیست که نتوان آن را تغییر داد و به راحتی میتوان آن را اصلاح کرد که با تغییرات نظام جدید که با سرنگونی دیکتاتور این کشور بر سر کار آمده است، همسو باشد. به اعتقاد این شبکه خبری، صهیونیستها که محمد مرسی از آنها به عنوان دوست ارجمند و وفادار یاد میکند، عمدتا محتوای این نامه را فاش کردهاند، تا در مصر فتنه به پا کنند و چهره مرسی را نزد محافل مختلف مصر که از اسراییل به عنوان اشغالگر یاد میکنند، مشوش جلوه دهند.
الملتقی خاطرنشان کرد: این بار اول نیست که صهیونیستها نامه مرسی را افشا میکنند، بلکه چند ماه پیش هم زمانی که محمد مرسی عید را به آنها تبریک گفته بود در این مورد در مطبوعات مطلب نوشتند تا به این وسیله در مصر فتنهانگیزی کنند. انتظار میرفت مشاوران محمد مرسی از اشتباهات نامه اول درس بگیرند و در سبک نامه خود اصلاحاتی را ایجاد کنند و اجازه ندهند اسراییلیها بذرهای فتنه را در مصر بپراکنند تا از قبل آن باعث تضعیف حکومت مصر و اخوانالمسلمین شوند.
سیاستهای رژیم صهیونیستی در مصر
مصر نخستین کشور عربی است که پیش از دیگر کشورهای عرب با رژیم صهیونیستی روابط رسمی برقرار کرد. دو طرف در سال 1979 توافقنامه صلح را به امضا رساندند و پس از آن در سال 1980 سفرای خود را به کشورهای یکدیگر اعزام کردند. در دوران حکومت حسنی مبارک، روابط مصر و رژیم صهیونیستی باثبات بود. پس از برکناری حسنی مبارک، ارتش مصر که به طور موقت کشور را در دست گرفته بود به اجرای توافقنامه صلح با اسراییل متعهد شد. پس از برکناری حسنی مبارک، رییسجمهوری پیشین مصر، رژیم صهیونیستی نگران بروز تنش در روابط دو طرف بود. به ویژه آنکه پس از پیروزی اخوانالمسلمین مصر در انتخابات ریاست جمهوری و مجلس، مقامهای این رژیم بسیار نگران بودند.
محمد مرسی برای برطرف کردن نگرانیهای رژیم صهیونیستی در ابتدای روی کار آمدن خود اعلام کرد که مصر همچنان توافقنامه صلح با اسراییل را اجرا میکند. با وجود حاکم شدن انقلابیون در مصر که با رژیم صهیونیستی مرزبندی جدی دارند، بنیامین نتانیاهو همچنان از پیمان صلح کمپ دیوید سخن میگوید و مواضع سالهای گذشته خود را در برابر مصر امروز تکرار میکند.
پایگاه اینترنتی روزنامه القدس العربی چاپ لندن به نقل از روزنامه صهیونیستی هاآرتص نوشت: نتانیاهو نخستوزیر اسراییل با هر گونه تغییر در معاهده صلح کمپ دیوید با مصر از جمله ورود نیروهای مصری به صحرای سینا به شدت مخالفت کرد. پیمان کمپ دیوید در 17 سپتامبر 1978 میلادی توسط «انور سادات» رییسجمهوری وقت مصر و «مناخیم بگین» نخستوزیر وقت رژیم صهیونیستی با حضور جیمی کارتر، رییسجمهوری وقت آمریکا در کاخ سفید امضاء شد. این اولین پیمان صلح میان اعراب و رژیم صهیونیستی بود که در ظاهر به صلح میان مصر و اسراییل منجر شد. انور سادات که اقدام به صلح و به رسمیت شناختن رژیم صهیونیستی کرده بود دو سال بعد به دلیل این اقدام خود در جریان یک رژه نظامی توسط افسران مصری اعدام انقلابی شد. بعد از وقوع انقلاب در مصر چند مورد حمله نظامی به سرزمینهای اشغالی از خاک مصر صورت گرفت که همین موضوع سبب شد تا رژیم اسراییل، علاوه بر تقویت حضور نیروهای نظامی خود در مناطق مرزی، از منطقهای با نام «کرم ابوسالم» تا غرب یکی از شهرهای خود به نام «ایلات» به طول 240 کیلومتر اقدام به دیوارکشی کند.
آمادهسازی فضا برای ایجاد درگیری نظامی بین سلفیهای ساکن غزه با مصریها، باعث خواهد شد تا در مصر، موضع اصلی اخوانیهای اسلامگرا تضعیف شود و این موضوع باعث گسترش نیافتن روابط میان حماس و مصر جدید میشود. در واقع، رژیم صهیونیستی میکوشد تا با ایجاد شرایط برای به نتیجه رسیدن راهبرد بیان شده در درازمدت، مصریها را وادار سازد تا به اجبار معاهده کمپ دیوید را حفظ کرده و بیش از بیش به سمت همکاریهای نظامی و امنیتی با رژیم صهیونیستی متمایل شوند.
احتال میرود که مصر با توجه به وجود ناامنیهای گسترده در صحرای سینا، به دنبال افزایش حضور نظامی خود در این منطقه باشد که این موضوع مستلزم دو عملکرد دیگر است: نخست ایجاد تغییراتی در پیمان صلح میان دو کشور و دیگری انجام مذاکرات دوجانبه و جلب توافق رژیم اسراییل برای این موضوع و این همان برنامهریزی صهیونیستها برای دستیابی به مشروعیت سیاسی جدید بعد از شروع انقلابهای منطقه و کشاندن اخوانیهای مصر به پای میز مذاکره است.
پایان سخن
انقلابیون مصری از مرسی انتظار داشتند تا سفارت رژیم صهیونیستی را در مصر ببندد یا حداقل در معاهده کمپ دیوید اصلاحاتی را به وجود آورد که این خواستهها هنوز محقق نشده است، اما اینکه چرا دولت مصر در ارسال سفیر به تلآویو شتابزده عمل کرده است، در حالی که تعدادی از سفارتخانههای مصر در سراسر جهان خالی از سفیر است و فقط کارداران این کشور در سفارتخانهها زمام امور را در دست دارند، باعث بحثهایی در محافل مصری شده است.
با وجود اینکه وی در آن خطبه آتشین در دانشگاه قاهره، فلسطین را جزیی از امنیت ملی مصر دانست و بار دیگر در مراسم عید قربان بر آن تاکید کرد، اما هنوز اقدامی عملی در این باره انجام نشده است.