گروه سیاسی ـ شهاب شهسواری
روزنامههای ترکیه خبر میدهند خالد مشعل رئیس دفتر سیاسی و رهبر سیاسی جنبش حماس در کنگره سالانه حزب عدالت و توسعه ترکیه با استقبال شدید حاضران در سخنرانی رجب طیب اردوغان نخستوزیر ترکیه مواجه شد. به گزارش روزنامه تودیز زمان ترکیه 40 هزار هوادار حزب عدالت و توسعه که در ورزشگاه آنکارا برای جلسه کنگره حزب عدالت و توسعه حاضر شده بودند، طولانیترین تشویق و کف زدن خود را نصیب خالد مشغل کردند و بیش از هر سیاستمدار خارجی دیگری از حضور او در این جلسه حمایت کردند. در جلسهای که به گزارش خبرگزاریها اردوغان نخستوزیر ترکیه به اتهامزنیهای مداوم خود به دولت سوریه ادامه داد و از موضع دولتهای ایران، روسیه و چین در حمایت از دولت سوریه به شدت انتقاد کرد. اما پیش از مطرح شدن انتقادات اردوغان از ایران بود که او رهبران خارجی حاضر در جلسه کنگره حزب را معرفی کرد، زمانی که پس محمد مرسی، جلال طالبانی و آلماز بیک آتمبایف روسای جمهوری مصر، عراق و قرقیزستان و مسعود بارزانی رئیس اقلیم کردستان عراق نوبت به خالد مشعل رئیس دفتر سیاسی حماس رسید، حاضران در واکنش به معرفی و حضور خالد مشعل دقایقی طولانی به تشویق او پرداختند.
به نظر میرسد که آنچه در سوریه در حال رخ دادن است، حماس را بیش از هر زمان دیگر به یکی از متحدان اصلی رژیم صهیونیستی در گذشته نزدیک کرده است، ترکیهای که ممکن است حمایت خود را از حماس با یک تماس یا عذرخواهی رسمی از سوی رژیم صهیونیستی کاملا قطع کند و به جنبشهای فلسطینی پشت کند. خالد مشعل در سخنرانی خود در کنگره حزب حاکم ترکیه اشارهای به اوضاع سوریه نکرد و تنها به بیان این نکته بسنده کرد که: «بهار عربی متعلق به اعراب است و کسی از خارج آن را به اعراب تفویض نکرده است و ما همواره در کنار آزادیخواهی، استقلال و عدالتخواهی مردم منطقه خواهیم بود.» مشعل گفت: «مردم عرب میخواهند دارای رژیمهایی شوند که مردمسالاری را تضمین کند و سپس به رشد اقتصادی و رفاه دست یابند و با غرب و شرق، فصل تازهای در مناسبات خود بگشایند ولی همین مردم استثمار را نیز نفی میکنند. اشغال را نیز نفی میکنند. نمیخواهند با هژمونی قدرتهای بیگانه زندگی کنند.»
سوریه و حماس
با شعلهور شدن آتش درگیریها در سوریه مواضع حرکت مقاومت اسلامی فلسطین (حماس) پس از مدتها در یک دوراهی انتخاب قرار گرفت. حماس که سالها دفتر سیاسی خود را در دمشق و تحت حمایت دولت سوریه قرار داده بود، امروز باید بین منافعش در حمایت از دولت بشار اسد و همپیمانی با ایران و حمایت از سلف ایدئولوژیک سیاسیاش اخوانالمسلمین انتخاب کند. هرچند معاون رئیس دفتر سیاسی حماس موسی ابومرزوق در مصاحبه با روزنامه مصری الیوم ایجاد خدشه در روابط این جنبش با ایران به علت مشکلات سوریه را کاملاً رد میکند، اما عدم همدلی رهبری حماس با دولت بشار اسد در سوریه از هیچ کس پنهان نیست. بخش مهمی از رهبران حماس در ماههای اخیر به صورت گروهی دمشق را ترک کردهاند و به کشورهای دیگر عربی مهاجرت کردهاند. با وجود آنکه مقامات حماس و دولت مصر ایجاد دفتر حماس در مصر را تکذیب کردهاند، اما در طول هفته گذشته رهبران حماس در قاهره گرد هم آمدند تا در مصر تحت رهبری محمد مرسی، تصمیمات خود را برای تغییر ساختار حماس و انتخاب رهبر سیاسی این جنبش اتخاذ کنند.
مصری که در زمان حکومت مبارک یکی از مخالفان اصلی جنبش حماس در منطقه محسوب میشد. دولت مصر به عنوان متحد استراتژیک رژیم صهیونیستی در شمال آفریقا نه تنها حماس را به رسمیت نمیشناخت بلکه به رژیم صهیونیستی در محاصره نوار غزه و تحت فشار قرار دادن حماس کمک میکرد. از یک سو با خیزشهای دو سال گذشته در کشورهای عربی و قدرت گرفتن اخوانالمسلمین در مصر و تبدیل شدن این جریان به یک قدرت سیاسی رسمی در مصر، حماس با پشتیبانی دولتهای جدیدی روبرو شده است که پیش از این به صورت پنهانی و غیر رسمی از آن حمایت میکردند. در نتیجه این قدرت رسمی باعث ایجاد تعهدات رسمیتر و دقیقتری برای این گروه شده است. از سوی دیگر بخش اصلی کمکهای سیاسی، مالی و نظامی به حماس در طول بیش از دو دهه فعالیت این گروه از سوی اتباع ثروتمند کشورهای قطر و عربستان سعودی تأمین شده است. کشورهایی که بخش مهمی از آنها امروز از مخالفان نظام حاکم سوریه محسوب میشوند. روز گذشته قطر اعلام کرد که به زودی در نوار غزه که تحت کنترل حماس است دفتر سیاسی باز میکند.
این امتیاز که میتواند یک پیروزی سیاسی برای حماس تلقی شود، پاداش حمایت نکردن حماس از دولت حاکم سوریه به حساب میآید. از سوی دیگر سالها دفتر سیاسی حماس به عنوان مهمترین بخش رهبری و اداره حماس در دمشق قرار و تحتالحمایه دولت سوریه قرار داشت. خالد مشعل رئیس دفتر سیاسی حماس سالها در دمشق رهبری جنبش را ادامه میداد. در عین حال حمایت مداوم اعضای محور مقاومت از اعضا و رهبران حماس در جنوب لبنان و سوریه سالها این جنبش را به عنوان یک جنبش مؤثر و یک نیروی سیاسی و نظامی قوی در برابر اشغالگری رژیم صهیونیستی حفظ کرده است. حماس به عنوان یک گروه سیاسی، به شدت وامدار گرایش سیاسی اخوانالمسلمین در جهان عرب است. پایهگذاران جنبش حماس شهید شیخ احمد یاسین و شهید محمود زهار، هر دو از اعضای اخوانالمسلمین فلسطین بودند. 25 سال پیش بود که شیخ احمد یاسین و محمود زهار تصمیم گرفتند یک جنبش مقاومت ضد اشغالگری در مناطق تحت اشغال نوار غزه راهاندازی کنند تا به اشغال این مناطق توسط رژیم صهیونیستی پایان دهند.
موضع حماس
حرکت مقاومت اسلامی فلسطین در طی سالهای گذشته به یکی از اهداف اصلی اقدامهای تروریستی، نظامی و تلاشهای دولت رژیم صهیونیستی تبدیل شده بودند. دولت سوریه که هیچ گاه حاضر به امضا موافقت صلح با رژیم صهیونیستی نشده است و از نظر حقوقی در حال حاضر در جنگ با اسرائیل به سر میبرد، به عنوان یکی از حامیان اصلی جنبش حماس طی دو دهه گذشته سیبل اصلی اتهامات واهی دولتهای غربی به عنوان دولت حامی تروریسم بوده است. دولت سوریه به دلیل حمایت دائم از حرکت مقاومت اسلامی فلسطین هدف تحریمهای اقتصادی و سیاسی از سوی دولتهای غربی قرار گرفته است. از سوی دیگر ایران هم به عنوان یکی از متحدان اصلی حماس تاکنون هیچ گاه حاضر به عقبنشینی از موضع خود در زمینه مقاومت در برابر اشغالگری نشده است و در هر موقعیتی و در برابر هر اتهامزنی از گروه حماس حمایت کرده است. مقامات رسمی حماس در سخنان خود همچنن تأکید میکنند که در سیاستهایشان دخالت در امور داخلی دیگر کشورها جایی ندارد. موسی ابومزروق در مصاحبه با روزنامه مصری الیوم میگوید: «سیاست اصلی حماس این است که در امور داخلی هیچ کشور عربی دخالت نکند.» اما در عین حال تأکید میکند: «ما یک جنبش مردمی هستیم و از خواستهها و جنبش مردم سوریه را درک میکنیم.» در عین حال موسی ابومزروق در این مصاحبه تأکید کرده است که اجازه نمیدهد مشکلش با یک دولت ثالث به رابطه با ایران ضربه وارد کند، بلکه این جنبش علاقمند است تا روابط خود را با ایران گسترش دهد.