رضا رئیسی: قلب لیبرالیسم و ابرسازه نظام سرمایهداری؛ با منتهن پرزرق و برق و والاستریت پرهیاهویش با گالریهای چشمنواز برادوی و موزه متروپولتین خیرهکنندهاش این روزها نه بهواسطه این جاذبههای افسونکننده و برجهای سر به فلک کشیدهاش که بهواسطه حضور یک روحانی در کانون توجه است. میهمان ویژه تهران در نیویورک متمایزترین سیاستمدار امسال مجمع عمومی سازمان ملل متحد است. او نه بهواسطه جنجالپراکنیها و اقدامات خارقالعاده افرادی چون قذافی که بهواسطه صوت و لحن متمایز و منش دیپلماتیک برازندهاش مورد توجه رسانههای بینالمللی قرار گرفته است و سیاستمداران اقصی نقاط دنیا پای سخنانش مینشینند.
او در نیویورک است اما اخبار وی از شرق تا غرب و از شمال تا جنوب در صدر تمامی اخبار خبرگزاریها و رسانههای بینالمللی است. سخنرانی نیمساعته وی در سازمان ملل موجی از واکنشها را در 24ساعت گذشته به دنبال داشته است. از سرلشکر فیروزآبادی در تهران تا سرمقالهنویسهای روزنامههای آمریکایی، همگان پیرامون سخنرانی وی شرح و تفصیل مینگارند. نکته آنکه از چپ و راست داخلی تا مقامات مختلف جهانی با دیده مثبت و با امیدواری به سخنان وی مینگرند الا سیاستمداران مقیم تلآویو که از خشم به خود در حال پیچشاند. در این مقال مروری خواهیم داشت به واکنشها پیرامون سخنان روحانی و حواشی که در 24 گذاشته پیرامون وی رقم خورده است.
بازار تهران و اولین واکنشها
رئیسجمهور در اولین دقایق صبحگاه چهارشنبه پشت تریبون مجمع عمومی سازمان ملل متحد رفت و به سخنرانی پرداخت اما نکته آن که فارغ از کم و کیف سخنان وی یک ذهنیت حاشیهای سایه سنگیناش را بر این سفر گسترانده بود؛ دیداراحتمالی اوباما با حسن روحانی، دو رئیسجمهور ایالات متحده و ایران پس از 35 سال مخاصمه میان دو کشور موضوعی بود که تمامی نگاهها بدان معطوف شده و گمانهزنیهای پرشماری درخصوص آن انجام گرفته بود؛ «این دو در راهروهی سازمان ملل متحد با هم برخورد کرده و خوش و بش میکنند»، «روحانی و اوباما بر سر میز ضیافت ناهار رهبران جهان در برابر هم مینشینند»، «اوباما به سوی روحانی دست دراز میکند و روحانی دست وی را میفشارد» و... اینها تنها بخشی از گمانهزنیها در این خصوص بود که به تیتر رسانههای جهان تبدیل شده بود اما نه روحانی به ضیافت ناهار بانکیمون رفت و نه دو رئیسجمهور از چند ده متری همدیگر پا فراتر گذاشتند.
این خیالها به حقیقت نپیوست اما نکته بسیار جالب آن است که روزنامه گاردین به نقل از یک مقام سازمان ملل گفته که طرف آمریکایی پیشنهاد دیدار را داده است اما هیات ایرانی این پیشنهاد را رد کرده و گفته که انجام این کار در حال حاضر «بسیار پیچیده» است. در واقع گویا مذاکرات غیررسمی درخصوص برخورد یا دیدار این دو نفر در حال جریان بوده اما تیم ایرانی در نهایت این نکته را نپذیرفته است. درخصوص عدم حضور روحانی در ضیافت ناهار نیز از آنجا که طبق پروتکل رسمی چنین مراسمی مشروبات الکلی سرو میشود رئیسجمهور ایران هیچگاه نمیتواند در چنین مراسمی حضور یابد و با این اوصاف دیدار منتفی شده است.
روحانی و اوباما هر دو با صوت و لحنی تازه سخن گفته و به وضوح وجه مسالمتجویانه هر دو غیرقابل کتمان و نادیده گرفته شدن است که میتواند در آینده نقطه عزیمتی برای برونرفت از فضای چالشی میان این دو قدرت باشد اما از آنجا که در تبلیغات پرشمار قبل از مراسم دیروز روی دیدار این دو مانور گستردهای داده شده و ذهنیتها در این خصوص کانالیزه شده بود، عدم دیدار باعث ایجاد یک شوک روانی در بازار ارز شده و صبحگاه روز چهارشنبه تنها چند ساعت پس از سخنان روحانی ارز روی آسانسور صعود قرار گرفت البته کارشناسان اظهارات رئیس کل بانک مرکزی را در این خصوص به عنوان مولفه اصلی عنوان میکنند اما بیشک عدم حصول به توقعات ایجاد شده درخصوص دیدار اوباما و روحانی نیز همانگونه که پیشتر باعث سقوط دلار شده بود در صعودش بیتاثیر نبوده است؛ نکتهای که ظریف در آخرین استاتوس فیسبوکی نسبت به آن هشدار داده و گفته عرصه مراودات دیپلماتیک عرصه تعجیل و نابردباری نیست و باید با دقت و صبر موضوعات را پیش برد و از دامن زدن به توقعات شتابان پرهیز کرد.
واکنش مقامات ایرانی
بیگمان کمتر رویدادی را میتوان سراغ گرفت که از کنشگران چپ و راست سپهر سیاسی گرفته تا نمایندگان مجلس و قوهقضائیه و دیگر مقامات عالیه درخصوص آن اتفاق نظر داشته و از سخنرانی یک فرد ابراز خشنودی کرده و درخصوص اهمیت و استحکام و قوام اظهارات وی همگی همنظر باشند. سخنرانی روحانی در مجمع عمومی این تابو را شکسته و چنین بود. رئیس قوهقضائیه کشورمان «آیتا... صادق آملی لاریجانی» با متین و منطقی خواندن سخنان رئیسجمهور در مجمع سازمان ملل گفت: مذاکره و روابط ایران با دیگر کشورها ممنوع ذاتی نیست. همچنین تنی چند از نمایندگان فعلی و قبلی مجلس نیز با اشاره به تغییر لحن مقامات آمریکایی و صلابت سخنان روحانی رویکرد ایران در سیاست خارجی را ناشی از نرمش قهرمانانه عنوان کرده و آن را کارآمدانه و منطقی عنوان داشتند.
رئیس ستادکل نیروهای مسلح کشورمان نیز با تمجید ازسخنان روحانی عنوان داشت: یکبار دیگر عقلانیت روحانیت شیعه در چهره رئیسجمهور اسلامی ایران در سازمان ملل متحد درخشید. «سردار سرلشکر حسن فیروزآبادی» همچنین گفت: آقای رئیسجمهور، مواضع صریح و انقلابی و حقطلبانه و مستحکم ملت ایران را به جهانیان نشان داد. وی تصریح کرد: سخنان مقام محترم ریاستجمهوری یک پیام داخلی هم داشت، آنجا که گفت: «مخالف را نه تنها باید تحمل کرد که باید با او کار کرد.» این عالیترین مقام نظامی کشورمان با شکرگزاری نسبت به این نعمت، رجوع نخبگان جهانی به الگوی ایرانی- اسلامی را افتخار ملی دانست. دبیر کل حزب کارگزاران سازندگی و از فعالان اصلاحطلب نیز با اشاره به سخنان روحانی، حرفهای روز گذشته رئیسجمهور در سازمان ملل متحد را در راستای شروع یک مفاهمه و گفتوگوی معقول با دنیا دانست.
«غلامحسین کرباسچی» صحبتهای روز گذشته روحانی را در راستای حرفها و شعارهای پیش و پس از انتخاب وی دانسته و آن را منطبق با عرف دیپلماتیک جهانی خواند. وی با اشاره به کوتاه نیامدن روحانی بر سر منافع ملی تصریح کرد: ولی نحوه بیانشان در این ارتباط، بیانی معقول، منطقی و مطابق با موازین بینالمللی بود و قطعا این امر میتواند در راستای تغییر جبههگیریهای غیرمنطقی در مقابل ایران تاثیرگذار باشد و جوی که در این ارتباط وجود دارد را تغییر دهد.
واکنش رسانههای جهان
تقریبا میتوان گفت تمامی رسانههای تراز اول منطقهای و جهانی با نگرش ویژه سخنان روحانی را بازتاب داده و رسانههای عربی و منطقهای تیترهای اصلی خود را به سخنان روحانی اختصاص دادند. روزنامه لبنانی «السفیر» و شبکه «المنار» سخنان روحانی در خصوص عدم گرایش ایران به سلاح هستهای را تیتر یک رسانههای خود کرده و انتقاد روحانی از دخالت نظامی غربیها را بولد کردند. سایت مصری «البدیل» با اشاره به سخنان روحانی این بخش را تیتر کرد: «امید اقبال مردم و نخبگان در سراسر جهان به آری برای صلح و نه برای جنگ.»
شبکه «الجزیره» و «المصریون» نیز آن قسمت از سخنان روحانی پیرامون عدم تلاش برای دستیابی به سلاح هستهای را بازتاب دادند. روزنامه «الاهرام» مصر نیز انتقاد روحانی از تحریمها را به عنوان تیتر انتخاب کرد. رسانههای انگلیسی زبان نیز به بازتاب گسترده سخنان روحانی پرداختند. خبرگزاری «آسوشیتدپرس» در خبری با عنوان «رئیسجمهور جدید ایران میگوید که کشورش به مذاکرات هستهای تمایل دارد» به این سخنان واکنش نشان داد. خبرگزاری «رویترز» به واکنش روحانی در قبال آمریکا پرداخت و نوشت: «روحانی خواستار صدایی منسجم از جانب آمریکا در زمینه موضوع هستهای شد.»
خبرگزاری «یونایتدپرس» نیز در خبری با عنوان «روحانی پیشنهاد گفتوگو درباره برنامه هستهای ایران را داد» به موضوع سخنان روحانی درخصوص شفافیت برنامه هستهای کشورمان پرداخت. خبرگزاری «بیبیسی» و «اسکاینیوز» و «انبیسی» نیز پیرامون سخنان روحانی درخصوص برنامه هستهای کشورمان گزارش نوشتند و سخنان روحانی را بولد کردند. روزنامههای «گاردین»،« نیویورک تایمز» و «وال استریت ژورنال» نیز در گزارشهایی این سخنان را مثبت و راهگشا ارزیابی کردند.
در نهایت...
روحانی با سخنان و منش دیپلماتیک خود ظرفیت افزودهای را برای کشورمان به ارمغان آورده که در ادامه باید دید چه فرجامی مییابد. نکته جالب در واکنشها پس از سخنان روحانی آن است که وزیر خارجه عمان اشاره کرده نقش میانجی در سایه میان ایران و ایالات متحده را ایفا میکرده و یک روزنامه اسرائیلی حتی از توافق میان و آمریکا با چهار سر فصل خبر داده است. فارغ از صحت و سقم این گمانهها آنچه بسیار عیان است این نکته است که اکنون ایران از موضع بالا و مقتدرانه سخن میگوید و بدون امتیازدهی در پی امتیازگیری استراتژیک است؛ کاری که روحانی و تیم همراهش نشان داده که در آن تخصص دارد و باید دید در چند روز باقیمانده و با رسیدن به مذاکرات هستهای چه برون دادی رقم میخورد.