عصر روز جمعه به وقت نیویورک و در آخرین ساعات حضور روحانی در آمریکا اوباما و روحانی توسط تماس تلفنی با یکدیگر گفتگو کردند. این گفتگو بعد از دیدار وزرای خارجه دو کشور در حاشیه نشست ایران و گروه 1+5 صورت گرفت. پیش از این بسیاری از کارشناسان انتظار داشتند روسای جمهور دو کشور در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان ملل با یکدیگر دیدار (ولو غیر رسمی) داشته باشند که این امر اگرچه از سوی آمریکاییها درخواست شده بود اما به دلایلی با موافقت طرف ایرانی روبرو نشد. اما اکنون یک گفتگوی جدی و مهم میان دو رئیسجمهور شکل گرفته است. این موضوع طبیعتاً انعکاس فراوانی در داخل داشته است. دکتر حشمتالله فلاحتپیشه استاد دانشگاه و کارشناس مسائل سیاسی گفت: "من معتقدم در طول سه دهه اخیر موضوع رابطه ایران و آمریکا در شکل دیپلماسی همواره در حالت قفل به سر میبُرد." این استاد دانشگاه اظهار کرد: "اگر دیپلماسی تنشزدا بین دو طرف را شامل سه قسمت بدانیم، قسمت اول شکل یا صورت دیپلماسی است و قسمت دوم اقدامات اعتمادساز و قسمت سوم محتوای دیپلماسی برای کاهش تنش است."
وی ادامه داد: "در طول سه دهه اخیر مذاکره میان ایران و آمریکا در قسمت اول دچار قفل شده بود. به عبارت دیگر اصلاً شکل و صورت دیپلماسی میان طرفین شکل نگرفته بود." این نماینده سابق مجلس گفت: "مجموعه اتفاقاتی که در نیویورک صورت گرفت باعث شد این قفل در گام اول باز شود و طرفین توانستند تابویی که در موضوع دیپلماسی میان ایران و آمریکا ایجاد شده بود را بشکنند که این امر در چند گام انجام شد که مهمترین آن تماس تلفنی اوباما و روحانی بود." وی ادامه داد: "بعد از آن سخنرانی دو رئیسجمهور در مجمع عمومی سازمان ملل بود که در این سخنرانیها آشکارا مشخص بود دو طرف راهبردی را برای کاهش تنش اعلام میکنند و آنچه هر دو بر آن تأکید داشتند جلوگیری از گسترش بحران بود."
وی افزود: "گام دیگر ملاقات آقای ظریف و کری بود که در ضمن نشست وزرای خارجه گروه 1+5 و ایران صورت گرفت. لذا به نظر من با توجه به این سه گام قسمت اول دیپلماسی (شکل و صورت) میان طرفین عملا شکل گرفته است و همین موضوع نسبت به گذشته و پیشینه رابطه دو طرف امری بیسابقه است." فلاحتپیشه گفت: "منتهی برای تحلیل آینده روابط باید منتظر دو قسمت دیگر دیپلماسی میان طرفین بود. قسمت دوم که از هماکنون باید انتظار آن را داشت اقدامات اعتمادساز متقابل است. یعنی طرفین بهگونهای عمل کنند و بهصورت عملی سیاستها، رفتارها و تدابیری در پیش بگیرند که اعتماد طرف مقابل را کسب کنند که این امر، موضوعی دوجانبه است." وی ادامه داد: "از یکسو انتظار میرود ایران در زمینه هستهای در عمل پیامهای شفافی را ارائه دهد و در مسائل منطقهای مانند سوریه واکنشهای مثبتی نشان دهد و از سوی دیگر در طرف آمریکایی این انتظار وجود دارد که آقای اوباما در دو زمینه کار کند."
وی افزود: "یکی از اقدامات وی در کنگره و تلاش برای کاهش تحریمها و یا استفاده از اختیارات شش ماهه خود برای تعلیق بخشی از تحریمهای یکجانبه علیه ایران است و دوم اقدام در شورای امنیت که انتظار میرود اوباما سیر قهقرایی کاهش تحریمها در قبال ایران را در قالب قطعنامه در پیش بگیرد." این نماینده سابق مجلس تصریح کرد: "اگر طرفین در گام دوم موفق باشند که حداقل شاخصهای گام اول نشان میدهد این امکان وجود دارد، آنگاه باید در انتظار گام سوم بود که همانا تنشزدایی جدی میان طرفین است که باید به موضوعبندی تنشها میان دو طرف اقدام کرد." فلاحتپیشه درباره واکنش تندروها به تماس تلفنی اوباما و روحانی گفت: "من معتقدم در آن سو مثلثی علیه تنشزدایی میان ایران و آمریکا شکل خواهد گرفت."
وی ادامه داد: "این مثلث در ضلع اول متشکل از یک لابی سنتی جنگآوران و نومحافظهکاران است که رسالت جنگ با ایران را دنبال میکنند و در ضلع دوم لابی مرتجعین منطقه و در ضلع سوم لابی صهیونیستهاست که البته اکنون سیاست دولت روحانی باعث شده بخش عمدهای از یهودیان حامی کلی لابی صهیونیستها نباشند."
فلاحتپیشه: روحانی موضوع رابطه با آمریکا را از حالت جناحی خارج کرد
این استاد دانشگاه اظهار کرد: "اما در داخل ایران من معتقدم هم مقتضیات زمانی و راهبرد کلی نظام و هم نوع سیاست اعتدالی آقای روحانی شرایطی را به وجود آورده که موضوع رابطه ایران و آمریکا به یک موضوع فراجناحی تبدیل شده است." وی ادامه داد: مشکلی که پیشینیان آقای روحانی داشتند این بود که این موضوع به یک امر جناحی تبدیل شده بود و هر گامی که یک طرف برمیداشت با مقابله جناحی در داخل مواجه میشد که این مسئله را میتوان از زمان مخالفت روزنامه سلام با آقای هاشمی رفسنجانی تا مخالفت اصولگرایان با آقای خاتمی مشاهده کرد."
فلاحتپیشه گفت: "اما من معتقدم آقای روحانی با مجموعه سیاستها، دیدارها و موضعگیریهایی که داشت عملاً توانست موضوع رابطه با آمریکا را از حالت جناحی خارج کند.» وی ادامه داد: «من معتقدم تحلیلگران، نخبگان و سیاستمداران منصف ایران نه به خاطر آقای روحانی بلکه به دلیل منافع ملی کشور باید کاری کنند که این موضوع دوباره به قالب جناحی برنگردد، چرا که به نظر من بازگرداندن موضوع رابطه با آمریکا به قالب جناحی گذشته یک گناه نابخشودنی است."
افراطیون داخلی تأثیرگذاری ندارند
این فعال سیاسی اصولگرا به فرارو گفت: "طبیعتاً در داخل ایران اکنون سه دسته شکل خواهند گرفت. دسته اول یکسری از اصولگرایانی هستند که نگاه افراطی دارند و کماکان جناحی میاندیشند و بهویژه نگاهی انتخاباتی برای 4 سال آینده دارند که اینها تحت هر شرایطی بهانههایی مطرح میکنند. منتهی من معتقدم این دسته از لحاظ تأثیرگذاری برخلاف گذشته تأثیر حاشیهای دارند و نه تأثیر متنی." وی ادامه داد: "دسته دوم کسانی هستند که خیلی خوشبینانه حاضرند با شتاب پیش بروند و حتی یکسری اصول و منافع ملی را فدای موضوع رابطه با آمریکا کنند که من معتقدم شتاب این دسته به ضرر منافع ملی است." وی افزود: "اما دسته سوم نگاهی اعتدالی به موضوع دارند که به نظر من اکنون فضای کلی، فضای اعتدالی است و هجمههای غیرمنطقی در یک فضای اعتدالی کارگر نخواهد بود."
عضو هیئت رئیسه مجلس: گفتگو با آمریکا آثار بسیار مفیدی بر اقتصاد دارد
یک عضو هیئت رئیسه مجلس شورای اسلامی گفتگوی تلفنی روسای جمهور آمریکا و ایران را در راستای اهداف و منافع ملی و آرمانهای انقلاب اسلامی دانست و تأکید کرد: این گفتگو با حفظ اصول و منافع ملی انجام شد. به گزارش ایسنا، محمدحسین فرهنگی گفت: استراتژی نرمش قهرمانانه و منش با تدبیر رئیسجمهور تأثیر بسزایی در آب شدن یخ روابط دیپلماتیک ایران و آمریکا داشت. این عضو هیئت رئیسه مجلس شورای اسلامی با تأکید بر اینکه تا اینجای مذاکرات ایران و غرب در راستای مصالح ملی انجام گرفته است، با اشاره به آثار اقتصادی گفتگوی روسای جمهور آمریکا و ایران گفت: مؤثرترین عامل در بازار اقتصادی کشور آثار روانی است که اثر تعیینکننده بر این بازار دارد. با این رویکرد اگر گفتگوهای ایران و آمریکا و سایر کشورهای غربی به اقدامات عملی منجر شود، آثار بسیار مفیدی برای اقتصاد کشور به همراه خواهد داشت.
توکلی: از حسن روحانی تشکر میکنم
احمد توکلی با اشاره به سفر رئیسجمهور به نیویورک و شرکت در نشست مجمع عمومی سازمان ملل و نیز مذاکراتی که در حاشیه این نشست با سران کشورهای مختلف انجام شد، گفت: مواضع ابراز شده از سوی رئیسجمهور و هیئت همراه و نیز رفتار مناسب دیپلماتیک دکتر روحانی نشان میدهد که در مجموع ما یک قدم پیش هستیم. وی با اشاره به اینکه در این باره باید چند نکته را مورد توجه قرار داد، افزود: در وهله نخست باید دانست آمریکا همواره برای مذاکره با ایران پیششرط گذاشته است و ما نیز در طول سالیان گذشته همواره شروط آنها را رد کردهایم. نماینده مجلس ادامه داد: باید به یاد داشته باشیم که امروز پیششرطهای مطرح شده برداشته شده است و آمریکاییها حاضر شدند برخلاف سالهای گذشته با تصریح بر احترام متقابل با ایران وارد مذاکره شوند.
توکلی با تأکید بر اینکه باید به علت این مسئله توجه و دقت شود، خاطرنشان کرد: آمریکاییها طی سالهای گذشته در منطقه به اهداف خود نرسیدند، طرح خاورمیانه بزرگ شکست خورده و همه جا مجبور شدند که از حضور مؤثر سیاسی ایران استفاده کنند تا از بحرانی که در آن قرار گرفته بودهاند نجات پیدا کنند، چه در عراق و افغانستان و چه امروز در سوریه که فهمیدند بدون حضور ایران کاری از پیش نمیبرند. وی با اشاره به اینکه در وهله دوم نباید هوشیاری و دغدغههای خودمان را در مواجهه با آمریکا کم کنیم، تأکید کرد: ضمن استقبال از این روند باید هشیار باشیم که سابقه آمریکا درباره ملت ایران بهگونهای است که نیازمند اقدامات عملی است تا بتوان به آینده خوشبین بود، قدمی که برداشته شده باید به درستی تبیین شود. نماینده تهران در مجلس با تأکید بر اینکه نباید به آینده بدبین بود، خاطرنشان کرذ: باید بدبینی را کنار گذاشت اما در عین حال خوشبینی نیز باید با احتیاط همراه باشد.
وی با بیان اینکه تا اینجا، ماجرا به نفع ملت ایران رقم خورده است، گفت: اگر آمریکا در مرحله اول از مواضع خود کوتاه آمده و اقداماتی صورت دهد و تحریمهای ظالمانه را بردارد فصل جدیدی در مناسبات ایران و آمریکا ایجاد شده و آمریکا نیز از نفوذ ما برای رفع گرفتاریهای خود بهره خواهد برد که این مسئله در مجموع به نفع منطقه است، از طرف دیگر ضرر و زیانهای شرکتهای آمریکایی و اروپایی رفع خواهد شد. این نماینده مجلس ادامه داد: حتی اگر این رفتار آمریکا یک تاکتیک کوتاهمدت باشد باز هم ما برد کردیم، چرا که این روند باعث خواهد شد همه کسانی که مسئولان نظام را نسبت به عدم برقراری رابطه با آمریکا ملامت میکردند متوجه شوند که راهحل مشکلات کشور ارتباط و مذاکره با آمریکا نبوده و نیست و به بیان دیگر حق با مسئولان بوده که طی سالیان گذشته به آمریکا اعتماد نمیکردند البته ما خوشحال میشویم که این اتفاق رخ نداده و مناسبات به شکل مقبول پیش رود.
توکلی با تأکید بر اینکه ذوقزدگی و شعف غیرقابل وصفی که برخی از این اتفاق نشان میدهند دو اثر ناگوار دارد، گفت: اولین اثر این است که اگر فکر میکنند مشکلات کشور به دلیل عدم ارتباط با آمریکاست، بنابراین بیجهت به خودمان نمره مثبت داده و از مشکلات داخلی، بیتدبیریها، زد و بندها و بیبرنامگیها غافل میشوند و اگر ارتباط برقرار شود چون بعد از رابطه مشکلات کم نخواهد شد دچار افسردگی میشوند. توکلی یادآور شد: فراموش نکنیم که قبل از انقلاب شاه نیز آمریکا را همپیمان استراتژیک خود قرار داده بود و علیرغم ثروتهای ملی فقر، بدبختی، سرسپردگی و بیچارگی برای مردم به وجود آمده بود. توکلی در پایان خاطرنشان کرد: بهعنوان یک سیاستمدار انقلابی از مقام معظم رهبری، جناب روحانی و دکتر ظریف تشکر میکنم و انتظار دارم که با ادامه پافشاری بر حقوق ملت هوشیارانه به تعقیب منافع ملی ادامه دهند.
نقوی حسینی: تماس از طرف اوباما بوده است
سخنگوی کمیسیون امنیت ملت و سیاست خارجی مجلس با اشاره به تماس تلفنی روسای جمهور ایران و آمریکا، گفت که بعد از این مکالمه ایالات متحده باید گامهای عملی، صریح و روشنی در جهت اعتمادسازی جمهوری اسلامی ایران بردارد. سیدحسین نقوی حسینی با اشاره به اینکه این تماس تلفنی از طرف اوباما رئیسجمهور آمریکا برقرار شده، افزود: این اقدام به این معناست که بالاخره مقاومت ملت ایران و ایستادگی مردم ما در قبال زورگویی، سلطهگری و قلدرمآبی نتیجهبخش بوده و بالاخره آمریکاییها مجبور شدند مقابل عزت و عظمت ملت ایران سر تعظیم فرود بیاورند.
نماینده مردم ورامین در مجلس با بیان اینکه برخی گروهها در داخل کشور به جهت بیاعتمادی نسبت به اظهارات مقامات آمریکایی به این گفتگو امیدوار نیستند و میگویند که نتیجهای از این گفتگوها حاصل نمیشود، خاطرنشان کرد: این قضاوت به این دلیل است که مقامات آمریکایی پیش از این هم خواستار گفتگوی مستقیم با جمهوری اسلامی بودند اما بعد از این ادعاها باز هم شاهد رفتار خصمانه آنها علیه جمهوری اسلامی بودیم.
پیرموذن: لغو تحریمها نتیجه ارتباط ایران و آمریکاست
یک عضو فراکسیون اصلاحطلب مجلس نهم گفت: تماس تلفنی اوباما با دکتر روحانی در دقیقه 90 حضور رئیسجمهور در آمریکا با کیاست رهبری و منش، منطق و تدبیر رئیسجمهور اتفاق افتاد. پیرموذن گفت: تماس رئیسجمهور آمریکا پس از 35 سال با جمهوری اسلامی ایران را به فال نیک میگیرم. نماینده مردم اردبیل تماس تلفنی اوباما با دکتر روحانی پس از 35 سال را در نهایت عزت و اقتدار جمهوری اسلامی ایران توصیف کرد و افزود: نیازسنجی رهبری و پایداری و حضور مردم در انتخابات ریاستجمهوری در کنار تدابیر دلسوزان نظام موجب خلق این عزت شد. پیام روحانی در نیویورک جز پرهیز از افراطگرایی و تعامل با دنیا چیز دیگری نبود بنابراین بسیار طبیعی بود که ایران در جایگاه عزتمندانه بتواند از این فرصت بالقوه استفاده کند. پیرموذن احیای حق هستهای، تعامل با دنیا، لغو تحریمها و افزایش ظرفیتهای کشور در همه عرصهها را نتیجه ارتباط ایران و آمریکا دانست.
مخالفان سیاست خارجی روحانی، افراطی هستند
ابوالقاسم رئوفیان، سخنگوی جبهه ایستادگی با تأکید بر اینکه در نظام جمهوری اسلامی تبیین سیاستهای کلی بر عهده مقام معظم رهبری است، اظهار داشت: رئیسجمهور با اعلام اینکه خط سیاسی از رهبری میگیرد در اجرای سیاستهای برگرفته از یک دیپلماسی فعال حرکت کند و تلاشهای خود را برای تحقق اهداف و دستیابی به استراتژی نظام در سیاست خارجه پیگیری کند. رئوفیان بیان داشت: نطق باراک اوباما در سازمان ملل غیرقابل پیشبینی و با لحنی کاملا متفاوت بود. او برای اولین بار به فتوای مقام معظم رهبری اشاره کرد. همچنین توجه به مواضع روحانی و اعلام آمادگی برای دیدار با رئیسجمهور ایران از طرف اوباما صورت گرفته است. تأکید رؤسای جمهور ایران و آمریکا در حل هرچه سریعتر پرونده هستهای با اذعان به اینکه اوباما دستیابی به انرژی صلحآمیز را حق مسلم ایران دانسته موجب شد مذاکرات ظریف با وزیر خارجه آمریکا در این راستا انجام شود بنابراین نتیجه این گفتگو که به پیشنهاد آمریکا صورت گرفته را به نفع نظام میدانیم.
وی با بیان اینکه چه دلیلی برای مخالفتهای درونی با سیاستهای خارجی روحانی وجود دارد، خاطرنشان کرد: تعجب من این است که مخالفان به دنبال چه چیزی هستند در حالی که باید در مذاکرات مدبرانه با کشورهای غربی به تأمین منافع ملی و ایجاد یک رابطه بدون شرط و مبتنی بر عزت و مصلحت ملت ایران فکر کنیم این روشی مشروع است که براساس سیاستهای اعلامی که از سوی رهبری ابلاغ میشود تأیید خواهد شد. سخنگوی جبهه ایستادگی عنوان کرد: مخالفت برخی افراد ناشی از برداشت نادرست از سیاستهای اعلامی از سوی رهبری است و اینکه در تفکر مخالفان نتیجه مذاکرات باید به نفع ایران به اتمام برسد در حالی که دلسوزان نظام و رهبری و کسانی که به منافع ملی، مصالح کشور و شأن ملت توجه دارند بر این باورند که مذاکرات تنها با حفظ حقوق متقابل دو طرف مذاکره به نتیجه مطلوب خواهد رسید.
رئوفیان با تأکید بر این مطلب که مخالفت با سیاست خارجی روحانی فقط به یک جبهه خاص ختم نمیشود، گفت: این احتمال وجود دارد برخی از اعضای این جبهه تلاشهای روحانی را در راستای عمل به توصیه رهبری بدانند البته افراد افراطی به مخالفت با سیاست خارجی رئیسجمهور ایران برخاستهاند که این مخالفتها ناشی از رویکرد افراطگرایانه آنهاست در حالی که اعتدال راه برونرفت از مشکلات است.
شجونی: تماس تلفنی روحانی ـ اوباما هیچ اشکالی ندارد
جعفر شجونی، عضو شورای مرکزی حزب مؤتلفه اسلامی با حمایت از تماس تلفنی باراک اوباما به حسن روحانی تأکید کرد: این تماس تلفنی هیچ اشکالی ندارد و امیدواریم در آینده آمریکاییها سر عقل بیایند. وی افزود: رفتار و موضعگیری حسن روحاین پسندیده و مورد حمایت و سفارش رهبری بوده است بنابراین امیدواریم علاقه ما هم به رئیسجمهورمان بیشتر از گذشته شود. این فعال سیاسی اظهار داشت: دنیا تغییر کرده است بنابراین امید ما بیشتر شده است که آمریکاییها قابل اعتماد شوند. تماس تلفنی اوباما به منزله احترامی است که به ایران گذاشتهاند لذا قطعاً این احترام دوجانبه خواهد بود و نشان میدهد کینهای وجود ندارد ما هم امیدواریم خداوند کینه ایران را از دل عرب و عجم و اروپاییها بردارد. وی گفت: آمریکاییها میدانند ما مظلوم واقع شدهایم البته باید در عمل ثابت کنند به ایران احترام میگذارند.
بروجردی: اوباما بر گفتگو اصرار داشت
رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس گفت: گفتگوی تلفنی رؤسای جمهور ایران و آمریکا نشاندهنده موضع اقتدار کشورمان است. علاءالدین بروجردی در گفتگو با مهر در خصوص گفتگوی تلفنی باراک اوباما با حسن روحانی اظهار داشت: به هر حال این گفتگو انجام شده است و این موضوع نشاندهنده این است که جایگاه ایران در دنیا حائز اهمیت است که رئیسجمهور آمریکا اصرار دارد تلفنی هم که شده ابراز ارادت کند.
اکرمی: تماس اوباما با روحانی شروع کار است
سیدرضا اکرمی، رئیس شورای فرهنگی نهاد ریاست جمهوری درباره تماس تلفنی باراک اوباما با حسن روحانی گفت: بنده در رابطه با اصل سفر رئیسجمهور و هیئت همراه ایشان به آمریکا سه نکته را عرض میکنم اول اینکه اصل سفر خوب و لازم بود که آقای روحانی به عنوان رئیسجمهوری ایران در سازمان ملل حاضر باشد و به سوالات پاسخ دهد، سخنان خود را ایراد کند و مواضع ایران را برای نمایندگان کشورها بازگو کند و صدای ایران را به گوش دنیا برساند. وی ادامه داد: نکته دوم این است که در دولت تدبیر و امید آقای روحانی کاری شروع شده است که از داخل کشور به بیرون برسد. دولت یازدهم میخواهد با تدبیر و امید با دنیا از جمله اروپا و آمریکا کار کند.
نکته سوم این است که آقای اوباما هم در نطق خود مواضع صریح و تازه داشت و هم در ارتباط تلفنی که با آقای روحانی برقرار شد نشان داد که آنها حاضر شدهاند با ایران حرف بزنند و ایران هم حاضر شده با آنها گفتگو کند این شروع کار است که باید ادامه پیدا کند. مذاکرات باید در چارچوب سه اصل عزت، حکمت و مصلحت که ایران در روابط خارجی دارد و همچنین طبق قانون و مقررات بینالملل ادامه پیدا کند. این نماینده مجلس هشتم تأکید کرد: ما باید داخل ایران را مستحکم کنیم تا بتوانیم با قدرت منطق و عمل، صلابت و قاطعیت خودمان را نشان دهیم و بیش از حد به بیرون نگاه نکنیم. ما در داخل کشور باید شرایط مناسبی فراهم کنیم و با استفاده از ظرفیتهای داخلی از روابط خارجی سود ببریم.
مطهری: قرار نبود قطع رابطه با آمریکا ابدی باشد
یک نماینده اصولگرای مجلس شورای اسلامی گفت: اگر یک تغییر در رفتار آمریکا ببینیم باید ما هم به همان نسبت برای برقراری رابطه با آمریکا انعطاف نشان دهیم. علی مطهری در گفتگو با ایسنا، اظهار کرد: این یک قاعده کلی در سیاست خارجی ماست که اصل بر داشتن رابطه با سایر کشورها به جز اسرائیل است، پس از پیروزی انقلاب اسلامی هم قرار نبود رابطه ما با آمریکا قطع شود بلکه حادثه تسخیر سفارت آمریکا در ایران که ناشی از رفتار آمریکاییها در آن چند ماه بود باعث شد آنها رابطهشان را با ایران قطع کنند و در واقع ما قطعکننده رابطه نبودیم که در نهایت این حادثه به بیانیه الجزایر منجر شد و ما خسارت مالی زیادی متحمل شدیم. مطهری با بیان اینکه قرار نبود قطع رابطه با آمریکا ابدی باشد، تصریح کرد: برخی کشورها مثل شوروی سابق و امروز روسیه و چین بهره اقتصادی زیادی از این قطع رابطه بردهاند و امروز هم کشورهایی مثل ترکیه و امارات این بهره را میبرند و کشورهای دیگری مثل عربستان و اسرائیل هم از این قطع رابطه، استفاده سیاسی زیادی میکنند.