سوال: چرا روس‌ها از سوریه حمایت می­کنند؟

پایگاه بصیرت/در ابتدای بحران سوریه، روسیه نگاهی خنثی به سوریه داشت. با شدت گرفتن بحران در سوریه و مشخص شدن صف بندی ها در درون این کشور، روسیه ابتدا کوشید تا نقش میانجی گر را در مقابل کشورهای دیگر بازی کند؛ در این رابطه روسیه تلاش کرد نقش بین المللی خود را افزایش دهد و در دوره ای نیز میزبان مخالفان سوریه بود و در اجلاس های بین المللی شرکت می کرد. اما با مشخص شدن صف بندی ها در سوریه و حاد شدن شرایط در این کشور که حاصل دخالت های محور غربی- عربی- عبری بود، روسیه کوشید تا در کنار چین و ایران به ایفای نقش پررنگ تری در صحنه تحولات سوریه بپردازد. پس از طرح حمله شیمیایی در سوریه، موضوع از حساسیت بالایی برخوردار شد و روسیه موضع گیری هایی محکم تر نسبت به دوره های قبل ایراد کرد. از این زمان به بعد که موضوع حمله نظامی به سوریه به طور جدی مطرح شد، مسکو با اتخاذ  مواضع مقتدرانه تری در مقابل غربی ها ایستادگی کرد و به وتوی قطعنامه های ضدسوری در شورای امنیت پرداخت. روس ها در اقدام بعدی با پیشنهاد طرح خلع سلاح شیمیایی دمشق، - البته در کنار نقش آفرینی ایران و حزب الله لبنان - مانع از اقدام نظامی علیه سوریه شدند. با رصدکردن مواضع روسیه در قبال سوری­ها به این نکته می­رسیم که حمایت روسها  از سوریه مبتنی بر مبانی نسبتا پایداری بوده است. مهمترین این مبانی عبارتند از: 

1- مخالفت با نظام تک قطبی آمریکا؛ روسیه در قضیه سوریه به دنبال تخریب و پایان دادن به نظام تک قطبی است و درصدد است تا به دولت آمریکا بفهماند باید به نظام چند قطبی دنیا احترام بگذارد. به تعبیر "هنری کسینجر[1]،" پوتین نمی خواهد آمریکا به صورت یکجانبه تعیین کننده روند تحولات در منطقه باشد."

   2- اقدام روسیه در راستای تحقق دکترین امنیت ملی خود؛ حمایت روسیه از سوریه ارتباط تنگاتنگی با دکترین امنیت ملی این کشور دارد؛ زیرا مصون سازی محیط پیرامونی از تهدیدات خارجی از اصول مسلم سند دکترین امنیتی روسیه، به عنوان سندی که نقشه راه این کشور را تا سال 2020 در محیط بین الملل تعریف کرده، می باشد. سقوط نظام سیاسی سوریه برای مسکو به مفهوم از دست دادن آخرین حلقه از متحدان روسیه در خاورمیانه است و این به معنای ورود ناتو به حیاط خلوت منافع روس ها و تضعیف موقعیت، اعتبار و جایگاه بین المللی روسیه و در نهایت ناکامی در تحقق مبانی سند دکترین امنیت ملی روسیه می باشد.

3- نگرانی روسیه از گسترش سلفی- وهابی به حوزه نفوذ خود؛ مسکو از روی کار آمدن یک دولت اسلامی مبتنی بر عقاید سلفی ـ ‌وهابی در سوریه نگران است؛ زیرا در این صورت نه تنها روسیه منافعی را که در حال حاضر در سوریه دارد از دست خواهد داد، بلکه این دولت تهدیدی علیه امنیت و ثبات مناطق مسلمان‌نشین روسیه است. در نگاه روسیه، تهدیدات اسلام‌گراهای رادیکال در داخل مرزهای روسیه و همچنین در جمهوری‌های سابق شوروی از مهم‌ترین چالش‌های امنیتی روسیه است؛ بنابراین روس‌ها نگران هستند که وقوع ناآرامی و تغییر در این کشورها موجب قدرت گرفتن سلفی‌ها در این کشورها شده و بدین ترتیب روسیه به محاصره‌ رژیم‌های افراطی درآید.

4- حفظ تنها پایگاه نظامی دریایی روسیه در سواحل غرب سوریه؛ خاورمیانه عربی در سیاست خارجی روسیه از اولویت نسبتا پایینی برخوردار است، اما مدیترانه و به‌ویژه منطقه شرق مدیترانه برای مسکو از نظر سیاستگذاری حائز اهمیت است. از این رو بهترین حالت برای روسیه حضور در این منطقه است و اتفاقا اصلی ترین مقر نظامی این کشور در دریای مدیترانه در بندر طرطوس سوریه قرار دارد. طبق قرارداد منعقد شده بین روسیه و سوریه، روس ها تا سال 2042 این پایگاه را در اختیار دارند که در صورت سرنگونی نظام بشاراسد، روس ها تنها پایگاه مهم نظامی خویش در مدیترانه را از دست خواهند داد.

5- ملاحظات و منافع اقتصادی و تجاری روسیه در سوریه؛ در صورت سقوط نظام سوریه به یکباره روس ها منافع اقتصادی خویش را که برابر50 تا60 میلیارد دلار در منطقه است که به ومیزان یک میلیارد دلارآن به سوریه تعلق دارد، را از دست خواهند داد. موضوع دوم اینکه، روسیه شریک اصلی و اولین فروشنده تسلیحات به کشور سوریه است.این شراکت 45 ساله برای روسیه در جهت حفظ نفوذ استراتژیک­درمنطقه و محدودسازی ترکیه و حضور در معادلات خاورمیانه بسیارمهم است.

6- نگرانی روسیه از تکرار سناریوی لیبی در سوریه؛ روسیه از حضور نظامی ناتو در منطقه پیرامونی خود به بهانه تحولات سیاسی نگران است. ماجرای دخالت نظامی در لیبی، فریبکاری غرب و امریکا را بیش از پیش به روسیه نشان داد. آمریکا و غرب در ازای رأی ممتنع روس‌ها به آنان وعده داده بودند که منافع روسیه در دولت جدید لیبی را در نظر بگیرند و رابطه صمیمی مسکو- طرابلس آسیب نبیند. اما پس از حمله نظامی و سرنگونی قذافی، غربی‌ها به هیچ یک از تعهدات خود عمل نکردند. از این رو، روسیه با این برداشت که در سالیان گذشته، به ویژه در مورد عراق و لیبی، منافع منطقه‌ای­اش از دست رفته و اقدامات آمریکا و متحدین اروپایی‌اش به گونه‌ای بوده ‌که منافع روسیه را نادیده گرفته‌اند، مصمم شده است تا در قضیه سوریه با ایستادگی در برابر غربی ها، مانع از تکرار سناریوهای گذشته شود.