گروه بینالملل – علی ودایع: اوضاع استراتژیک ترین حیاط خلوت کرملین به شدت رو به وخامت گذاشته است. مخالفان غرب گرای روسیه، بی مهابا با نیروهای امنیتی درگیر میشوند. کشور 46 میلیون نفری اوکراین با شدیدترین بحران خود از انقلاب نارنجی سال 2004 روبرو شده است.
بیشاز یک هفته است که این کشور دست خوش درگیری و آشوب خیابانی است و هرلحظه بر وسعت آن افزوده میشود.مخالفان ساختمان خالی شهرداری کییف را عصر یکشنبه به تصرف خود در آوردند و همچنان درتسخیر خود دارند. آنها پلاکاردی را روی ساختمان شهرداری نصب کردهاند که روی آن «مقر انقلاب» نوشته شده است.
گزارش شده که یکشنبه شب درگیریهایی میان معترضان و نیروهای پلیس در نزدیکی کاخ ریاستجمهوری اوکراین رخ داده است و پلیس برای متفرق کردن تظاهرکنندگان اقدام به پرتاب گاز اشکآور کرده است. پلیس همچنین با گروهی از معترضان که نقاب به چهره زده بودند و قصد داشتند تا یک مجسمه ولادیمیر لنین، بنیانگذار اتحاد جماهیر شوروی، را سرنگون کنند درگیر شد.
برخلاف پیشبینیها، معترضان در اوکراین خیابانهای پایتخت را ترک نمیکنند. خبرگزاری رویترز در گزارشی نوشته که در پاسخ به فراخوان اپوزیسیون برای اعتصاب سراسری در اوکراین و در اعتراض به سیاست ویکتور یانوکوویچ، رییس جمهوری، برای نزدیکی بیشتر به روسیه، معترضان جادههای اصلی به سمت ساختمانهای دولتی را با سطلهای زباله، موانع فلزی و حتی گلدان مسدود کردند. براساس آخرین خبرها ساختمان نخست وزیری در محاصره کامل معترضین است و هرلحظه ممکن است همانند ساختمان شهرداری تصرف شود.
براساس همین گزارش،دیروز رانندگان خودروهای سواری در حمایت از معترضان بوق زدند و صدای ناقوس کلیساها نیز در سراسر کی یف طنین انداز شد. یک سخنگوی میکولا آزاروف، نخست وزیر اوکراین، گفته است که «کارمندان نمیتوانند وارد ساختمانها شوند و مذاکرات با معترضان برای اجازه ورود به کارکنان در جریان است». وی گفته که نخست وزیر هنوز نتوانسته است در محل کار خود حاضر شود. بنا به آخرین خبرهای رسیده، در شهرهای دیگر اوکراین، از جمله شهر «لویو»، دهها هزار نفر دست به تظاهرات زدهاند. در شهر دونسک، زادگاه یانوکوویچ، نیز معترضان بهرغم ممنوعیت تجمع به خیابانها آمدهاند.
حمایت اروپا از مخالفان
اروپاییها که به شدت از اوکراین و روسیه خشمگین هستند به صورت علنی از مخالفان دولت حمایت میکنند.آندرس فوگ راسموسن، دبیرکل ناتو، از طرفهای درگیر در اوکراین خواست که از اعمال خشونت پرهیز کنند. دبیرکل ناتو همچنین رهبری اوکراین را به رعایت حق آزادی بیان و حق تجمع فراخواند. آلمان در بروکسل مقر اتحادیه اروپا در حمایت از مخالفان میدان داری میکند. نخستوزیران کشورهای لهستان و سوئد نیز در یک بیانیه مشترک همبستگی خود را با تظاهرکنندگان در اوکراین اعلام کردند. درهمین حال، یک منبع دیپلماتیک در اتحادیه اروپا دوشنبه اعلام کرد این اتحادیه ممکن است علیه « اشخاص معینی که در خصوص توسل بیش از حد به زور در کی یف مجرم شناخته شوند» مجازاتهای هدفمندی اعمال کند.
بروز خشونت
استفاده پلیس ضدشورش از زور در سرکوب تظاهرات مخالفان دولت در کی یف، پایتخت اوکراین در روز یکشنبه و دوشنبه، بیش از یکصد نفر از جمله چند خبرنگار و تصویربردار را زخمیکرد.یک عکاس بانام آناتولیئی استپانوف، از ضرب و شتم پلیس ضدشورش در امان نماند. وی میگوید: «گروهی پلیس ضدشورش سر رسیدند با باتوم و پوتین افتادند به جان من. تنها کاری که توانستم بکنم پوشاندن سرم در میان دستانم بود. پس از آنکه رفتند گروهی پلیس سر رسیدند و مرا به سمت اکیپ کمکهای اولیه کشاندند و آنجا پلیسهایی را نیز دیدم که مصدوم بر روی زمین دراز کشیده بودند.» براساس گزارش رسانههای دولتی حداقل 120 پلیس در زدوخورد با مخالفان دولت زخمیشدهاند.
جرقه اعتراضات
اعتراضات در اوکراین از بیش از یک هفته پیش و پساز آن که ویکتور یانوکوویچ، رئیسجمهور در جریان اجلاس اتحادیه اروپا در شهر ویلنیوس لیتوانی از امضای یک موافقتنامه تجاری با این اتحادیه خودداری کرد، آغاز شد. معترضان با تصمیم آقای یانوکوویچ مخالف هستند.به گفته آنها این اقدام رئیسجمهور، امیدها برای نزدیک تر شدن این کشور به اروپا را از بین برده است. دولت اوکراین میگوید، بروکسل باید از روسیه به منظور انجام گفتوگو درباره مفاد این توافق نامه دعوت کند اما تاکنون مقامات اتحادیه اروپا با پیشنهاد یانوکوویچ برای دعوت روسیه موافقت نکرده اند. در اصل، پیش شرط اتحادیه اروپا در خصوص آزادی «تیموشنکو»، نخست وزیرسابق اوکراین از زندان، باعث شد تا رئیس جمهور اوکراین امضای قرارداد تجاری با اتحادیه اروپا را به تاخیر انداخته و موضوع گسترش روابط تجاری و اقتصادی با روسیه را به میان بکشد، با این حال مقامات اتحادیه اروپا و مخالفان دولت،کرملین و دولت روسیه را عامل شکست توافق اوکراین با اتحادیه اروپا میدانند. حامیان دولت و رسانههای نزدیک به روسیه میگویند،بدهی ملی اوکراین به بانکهای خارجی بیش از یکصد و سی و شش میلیارد دلار است که در صورت پیوستن این کشور به بازار اتحادیه اروپا دستکم یکصد میلیارد دلارِ دیگر برای دولت هزینه دربرخواهد داشت و نرخ بیکاری را افزایش خواهد داد.
استراتژی نارنجیها
دراصل ، نارنجیها برنامه بازگشت به قدرت را دنبال میکنند. دختر یولیا تیموشنکو، نخستوزیر سابق اوکراین، از سوی مادر خود که در زندان به سر میبرد، پیام آورد که «حال همه کشور بایست علیه دیکتاتوری رژیم یانوکوویچ بپاخیزد».
اوله تیاگنیبوک، رهبر حزب راستگرای «اسووبودا»، نیز اعلام کرد: «در اوکراین انقلاب آغاز شده است. ما در میدان استقلال چادرهای جدیدی برپا خواهیم کرد و درصدد برگزاری اعتصاب ملی هستیم.»
سخنان رهبر حزب «اسووبودا» بهطور مستقیم از تلویزیون دولتی اوکراین و روسیه پخش شد.ویتالی کلیچکو، یکی از رهبران اپوزیسیون و قهرمان بوکس جهان، از مردم اوکراین خواست که کنترل خود بر مناطق مرکزی کییف را از دست ندهند و خیابانها را در اشغال خود داشته باشند.کلیچکو، رهبر حزب «اودار»، گفت: «ما باید همهی شهروندان را بسیج کنیم و نباید ابتکار عمل را از دست بدهیم.» حزب «اودار» (اتحاد دمکراتیک اوکراین برای اصلاحات، شکل اختصاری نام این حزب به معنای «ضربه» است) از مهمترین رقبای یانوکوویچ در انتخابات ریاست جمهوری 2015 به شمار میآید.
احزاب «اودار»، «اسووبودا» و «باتکیوشینا» (حزب میهن که رهبر پیشین آن یولیا تیموشنکو، نخستوزیر پیشین و در حبس اوکراین است) جبهه متحدی را تشکیل دادهاند. خواست اصلی این جبهه مشترک سرنگونی یانوکوویچ است.
افتراق امروز و دیروز اوکراین
در سال 2014، یانوکویچ پس از اعتراضهای گسترده به تخلف در انتخابات مجبور به کناره گیری از قدرت شده بود و حالا نارنجیها که اصطلاحا انقلاب مخملین را دنبال میکنند با حمایت اتحادیه اروپا قصد تکرار آن را دارند.
اعتراضهای کنونی در کی یف، شباهتهایی با وقایع انقلاب نارنجی دارد. این جنبش در 21 نوامبر یعنی دقیقا همزمان با وقوع انقلاب نارنجی آغاز شده است. اما در اصل شاهد تفاوتهایی نیز هستیم. نحوه سازماندهی اعتراضها، خواستهها و ماهیت جنبش اعتراضی اخیر با ماهیت انقلاب فرق دارد. در آن زمان اعتراضها به تخلف در انتخابات ریاستجمهوری بود اما امروز خواسته مردم نزدیک شدن به اتحادیه اروپا است. تفاوت دیگر این است که این جنبش یک رهبر واحد ندارد. در انقلاب نارنجی، که گفته میشود منطبق با تئوری جورج سوروس بود؛ ویکتور یوشچنکو نامزد انتخابات ریاستجمهوری و یولیا تیموشنکو نخست وزیر اسبق رهبران معترضان بودند. امروز برخلاف آن زمان وقایع فقط در یک نطقه یعنی میدان استقلال متمرکز نیست بلکه چندین میدان محل تجمع اوکراینیها است. پس از تصمیم رئیسجمهور این کشور، اوکراینیها احساس میکنند رئیسجمهورشان به آنان خیانت کرده است و به طور گسترده علیه او بسیج شده اند تا کشور با اروپا توافق همکاری را امضا کند. اکثر تظاهرکنندگان جوانان، دانشجویان و قشر متوسط اوکراین هستند اما شماری از اوکراینیهای مناطق غربی نیز در بین آنان مشاهده میشوند. نکته جدید این است که بسیاری از اوکراینیهای مناطق شرقی نیز به صفوف معترضان پیوسته اند، امری که در انقلاب مشاهده نشده بود. آنان نیز مایلند کشورشان به اتحادیه اروپا بپیوندد. اختلافها بین شرق اوکراین یعنی مناطق طرفدار روسیه و مناطق غرب کشور یعنی طرفدار اروپا این بار برجسته نشده است.
یانوکوویچ دنبال راه فرار
ویکتور یانوکوویچ که برای یک سفر رسمیعازم چین است، هنوز به اتفاقات اخیر در اوکراین واکنش فوری نشان نداده است. رییس دفتر مطبوعاتی وی گفته که کارکنان دفتر ریاست جمهوری سر کار هستند ولی از اظهارنظر درباره حضور خود آقای یانوکوویچ در محل کارش خودداری کرد.اگر ثروتمندان اوکراینی دیگر از رئیس جمهوری این کشور حمایت نکنند ، وی سرنگون خواهد شد.
دیروز در خبری فوری، ولادیمیر ریبک، سخنگوی پارلمان از انجام گفت و گو بین دولت و مخالفان عصر دوشنبه خبر داده است.به گفته او به تمامیجناحها فرصت داده میشود تا عقاید خود را ابراز کنند.
به نظر میرسد که یانوکوویچ میخواهد در سیاست خود تغییری ایجاد کند. به گزارش خبرگزاری روسی «اینترفاکس»، در بیانیهای که از سوی یانوکوویچ منتشر شده آمده است که او آنچه در ید قدرت دارد انجام خواهد داد تا روند نزدیکی به اتحادیه اروپا را تسریع کند. پیشاز این نیز یانوکوویچ به گونهای غیرمنتظره از سرکوب معترضان توسط پلیس اوکراین در روز شنبه انتقاد کرده و خواستار انجام تحقیقات در این باره و مجازات مقصران شده بود.
درهمین راستا، لئونید کوژارا وزیر امور خارجه اوکراین اعلام کرد طی روزهای آتی، هیئتی از این کشور به بروکسل سفر خواهد کرد تا درباره امضای توافق نامه اقتصادی با مقامات اتحادیه اروپا گفتوگو کند. اکنون باید دید تحولات به کدام سو پیش میرود. اگر اعتراضها ادامه یابد و معترضان بیشاز یک ماه دوام آورند، واقعا میتوان اوضاع را با انقلاب سال دو هزار وچهار مقایسه کرد. نکته مهم دیگر این است که جنبش به قشری فراتر از جوانان و دانشجویان سرایت کند. مهمترین پرسش این است که آیا اوکراین میتواند در اتحادیه اروپا بماند یا اینکه میخواهد به روسیه نزدیک شود؟ محافل سیاسی در اوکراین در این زمینه دچار دو دستگی شده اند.
این کارشناس ادامه داد: وضع اقتصاد اوکراین بد است. میزان بدهی کشور به سی درصد تولید ناخالص داخلی میرسد. رشد کشور منفی شده و بیکاری رو به افزایش است. سرمایه داران کنونی اوکراینی امروز حامیان اصلی یانوکویچ به شمار میروند. برخی از سرمایهداران بر این نکته تاکید کردهاند که با نزدیکی به اروپا ، فرصتهای معاملات سودمند برایشان بیشتر خواهد شد و اگر آنها از یانوکویچ فاصله بگیرند در این صورت نگرانی رئیسجمهور به کابوس تبدیل خواهد شد.