بزرگترین رسوایی مالی ترکیه سبب شده کابینه دولت به یک جراحی سیاسی تن دهد. تا جایی که دیشب گزارش شد اردوغان قصد دارد پیشنهاد تشکیل یک کابینه جدید به رئیسجمهور ترکیه بدهد. همزمان با تأیید استعفای سه وزیر اقتصاد، شهریسازی و محیط زیست و کشور، برخی منابع خبری از امکان تغییر 10 وزیر دولت در آینده نزدیک خبر دادند.
در حالی که ترکیه در شوک اقدام 26 آذرماه (17 دسامبر) پلیس استانبول در دستگیری 53 تن از جمله فرزندان وزرای کشور، اقتصاد و شهرسازی و محیط زیست ترکیه، مدیرعامل هالک بانک، چند تن از کارآفرینان و صاحبان سرمایه و تجار سرشناس ترکیه به جرم فساد مالی است، معمر گولر، ظفر چاغلایان، اردوغان بایراکتار به ترتیب وزیران کشور، اقتصاد و شهرسازی و محیط زیست ترکیه روز چهارشنبه استعفا دادند. چاغلایان و گولر که خود و فرزندانشان از جمله متهمین پرونده ارتشا و فساد مالی هستند، سحرگاه چهارشنبه با صدور اطلاعیهای اعلام کردند که از مقام خود استعفا کردهاند. در این اطلاعیهها با ادعای اینکه توطئه کثیفی علیه دولت حزب حاکم عدالت و توسعه آغاز شده، آمده است که برای سلامت تحقیقات قضایی پرونده، از مقام خود کنارهگیری میکنند. وزیر کشور ترکیه نیز که فرزندش مورد اتهام قرار داشت ولی بعد از بررسیهای اولیه آزاد شده است، استعفای خود را تقدیم اردوغان کرده است
در این میان عبدالله گل رئیسجمهوری ترکیه روز سهشنبه با اشاره به اینکه اردوغان موضوع ترمیم کابینه را با وی مشورت کرده است، افزود: این موضوع در دستور کار اردوغان قرار دارد.
گل در جمع خبرنگاران گفت: «ما گفتوگوهای طولانی مدتی با نخستوزیر درباره وزرای کابینه داشتیم. او در حال آمادهسازی و ارزیابی است. هنگامی که او [اردوغان] از پاکستان بازگشت با یکدیگر دیدار میکنیم و شما پس از این نشست پاسخی دریافت خواهید کرد.» در همین حال یک منبع نزدیک به «رجب طیب اردوغان» نخستوزیر ترکیه در مصاحبه با روزنامه الشرق الاوسط فاش کرد: روند ترمیم کابینه دولت ترکیه روز چهارشنبه یا در طول هفته جاری که شامل 10 وزیر میشود، انجام خواهد گرفت. وی در ادامه با بیان اینکه ترمیم کابینه دولت ترکیه پیش از بحران کنونی در این کشور اتخاذ شده بود، افزود: سه تن از وزرا نامزدی خود را برای انتخابات محلی اعلام کردهاند. براساس گفتههای این منبع آگاه، وزرای دادگستری، خانواده و ارتباطات دولت ترکیه از جمله کسانی هستند که برای انتخابات محلی این کشور استعفای خود را تقدیم «رجب طیب اردوغان» کردند.
ـ اردوغان: عملیات علیه دولت بود
رجب طیب اردوغان نخستوزیر ترکیه که به پاکستان سفر کرده بود، شب چهارشنبه به آنکارا بازگشت و در سخنانی خطاب به هزاران نفر که با تجمع در مقابل فرودگاه آنکارا از وی استقبال کردند، گفت: 17 دسامبر عملیاتی علیه دولت من آغاز شد که در پشت پرده آن مردم ترکیه هدف قرار گرفتهاند. اردوغان افزود: مردم ترکیه بار دیگر پیروز خواهند شد و کسانی که خواستار ذلت مردم ترکیه هستند، بار دیگر شکست خواهند خورد.
نخستوزیر ترکیه با اشاره به اینکه فتحالله گولن رهبر معنوی گروه موسوم به حرکت خدمت فتحالله گولن دولت وی را نفرین کرده است، گفت: من به جای نفرین کردن به دعا فرا میخوانم. دعای مردم بوسنی، قاهره و سوریه برای ما کافی است. سخنرانی اردوغان بارها با شعارهای جمعیتی که شعار میدادند، اللهاکبر، راست بایست، خم نشو، مردم در کنار تو هستند و ترکیه به تو افتخار میکند، قطع شد.
اردوغان در این سخنرانی وعده داد کسانی را که در فساد دست داشتهاند مجازات کند، اما مجدداً بر موضع خود مبنی بر اینکه تحقیقات مربوط به این فساد مالی حمله به دولتی وی بوده، تأکید کرد. اردوغان افزود: هر کسی که حق مردم و فقرا و ایتام را دزدیده توسط دولت و نظام قضایی مجازات خواهد شد. افراد پشت صحنه عملیاتهای انجام شده علیه دولت در تاریخ 17 دسامبر هدفشان عزم ملی و مردم بوده است. اینجا باید انتخاب کنیم: یا مردم یا تحقیر. من معتقدم کسانی که مردم را انتخاب میکنند پیروز خواهند شد و آنهایی که به دنبال تحقیر هستند، بار دیگر بازنده خواهند بود.
تحقیقات فساد مالی اخیر در ترکیه باعث افشای خصومت میان حزب عدالت و توسعه و فتحالله گولن، موسس حزب «حزمت» شده است. حامیان این حزب مناصب کلیدی را در پلیس و نظام قضایی و اطلاعاتی در دست دارند.
ـ مخالفان: استعفا دیرهنگام است
کمال قلیچدار اوغلو رئیس حزب جمهوریت خلق (جی اچ پی) که اصلیترین حزب مخالفت دولت اردوغان است، گفت: این استعفاها با کمی تأخیر صورت گرفته است.
به گزارش پایگاه اینترنتی استار گوندم ترکیه، محرم اینجه نایب رئیس فراکسیون حزب جیاچپی در مجلس ترکیه نیز روز چهارشنبه پس از انتشار خبر استعفای وزیر اقتصاد ترکیه با استقبال از اقدام وی، استعفای وزیر اقتصاد ترکیه را کافی ندانسته بود. در چنین شرایطی، استانبول ترکیه شاهد تظاهرات مخالفان خواستار براندازی دولت رجب طیب اردوغان نخستوزیر در اعتراض به فساد مالی و رشوهخواری بود. به گزارش الاخباریه سوریه، یکی از تظاهرکنندگان گفت: این بدترین دولتی است که داشتهایم. این دولت ما را فریب داد و اموال ما را سرقت کرد. ما در برابر این سارقان ساکت نمینشینیم و جوانان ما دست از اعتراضات خود برنمیدارند تا دولت کنار برود. یکی از تظاهرکنندگان گفت: اردوغان میگوید این یک توطئه است که حزب وی را هدف قرار داده است، نباید از افراد فاسد حمایت میکرد و قبل از اینکه دیگران را متهم کند، خودش را درست میکرد. دیگر تظاهرکننده گفت: تا زمانی که به اهداف خود برسیم به اعتراضات ادامه میدهیم. هدف ما هم برکناری اردوغان و دولت فاسد وی از قدرت است.
در ادامه گزارش آمده است: حزب جمهوریت خلق مخالف دولت ترکیه از دولت اردوغان خواست کنارهگیری کند یا اینکه برای سلب اعتماد از دولت وی رأیگیری خواهند کرد.
در طرف مقابل پلیس ضد شورش ترکیه برای متفرق کردن تظاهرکنندگان به سمت آنها گلوله پلاستیکی شلیک کرد و معترضان و دانشجویان نیز مواد آتشزا به سمت پلیس پرتاب کردند.
ـ واکنش واشنگتن و اتحادیه اروپا
سفیر آمریکا در ترکیه با انتشار بیانیهای ادعای رسانهها مبنی بر دست داشتن وی در تحقیقات اختلاس ترکیه را رد کرد. به نوشته روزنامه حریت، آمریکا با توجه به اظهارات اخیر رجب طیب اردوغان، نخستوزیر ترکیه مبنی بر اینکه ممکن است سفیر آمریکا از کشورش اخراج شود، نمیخواهد تنشها در این خصوص بالا بگیرد.
در همین راستا، یک مقام ارشد وزارت امور خارجه آمریکا که خوست نامش فاش نشود، گفت: ما نمیخواهیم تنشها را بالا ببریم، زیرا پیآمدهایی به دنبال خواهد داشت.
پس از آغاز عملیات ضد فساد پلیس ترکیه، رسانههای حامی دولت همگی «فرانسیس ریکیاردئونه»، سفیر آمیکا در ترکیه را در آن دخیل دانستند. این در حالی است که اردوغان در یک سخنرانی گفت: ما مجبور نیستیم سفرایی را که در اقدامات تحریکآمیز دست دارند، در کشورمان نگه داریم.
اتحادیه اروپا نیز به اردوغان هشدار داده تا دست از دخالت در تحقیقات ضد فساد پلیس از مقامات ارشد ترکیه بردارد، به گزارش روزنامه دیلی تلگراف، سخنگوی استفان فوله، کمیسر گسترش اروپا در این رابطه گفت که اردوغان به روشنی قوانین اتحادیه اروپا در حراست از استقلال قوه قضائیه را نقض کرده است و حفظ این استقلال یکی از شرایط کلیدی عضویت ترکیه در اتحادیه اروپاست.
وی همچنین گفت: اخراج روسای پلیس ترکیه و دستور به آنها برای مطلع کردن مقامات از روند تحقیقات، نگرانیهایی جدی را در خصوص استقلال، کارآمدی و بیطرفی تحقیقات به وجود میآورد.