سرانجام ملیگراهای حاکم بر اسکاتلند یکی از جنجالبرانگیزترین پروندههای تاریخ سیاسی معاصر جزیره بریتانیا را به جریان انداختند. آنها بدنبال استقلال سیاسی کامل ار بریتانیا هستند و این طرح را در پارلمان اسکاتلند به تایید رساندهاند.
تحقق این اقدام برای بسیاری از ساکنان بریتانیا کوبوسی غیر قابل پذیرش است. با این حال کابینه بریتانیا برای بررسی پیشنهاد دولت خودگردان اسکاتلند درباره مجوز برگزاری همهپرسی استقلال این بخش از «بریتانیا» تشکیل جلسه داده است. خبرگزاری رویترز ضمن اعلام این خبر نوشته است: انتظار میرود برای برگزاری چنین همهپرسی، یک محدوده زمانی مشخص، احتمالا تا هجده ماه آینده را تعیین کند. این طرح هرچند از شانس کسب رای موافق در کابینه بریتانیا برخوردار است ولی دیوید کامرون اذعان داشته است که رفراندوم به سود مردم اسکاتلند نیست چرا که به اقتصاد اسکاتلند صدمه میزند.
با این حال الکس سلموند نخستوزیر اسکاتلند در پاسخ گفته است: رفراندوم بدون تردید در نیمه دوم دوره نخستوزیریاش برگزار خواهد شد. وی در عین حال گفت که زمان دقیق برگزاری رفراندوم مشخص نیست. در نظرسنجی که اخیرا درباره جدایی اسکاتلند از بریتانیا صورت گرفته است 38 درصد از مردم اسکاتلند با این جدایی موافقت داشتهاند. ولی همچنان اکثریت با 58 درصدی مخالف این طرح است. «کشور بریتانیا» از انگلیس، ولز، اسکاتلند و ایرلند شمالی تشکیل یافته است که به استثنای انگلیس، سایر این مناطق دارای مجالس و دولتهای محلی با اختیارات متفاوتی برای سیاستگذاری در امور داخلی خود هستند.
در صورت برگزاری همهپرسی استقلال در اسکاتلند، انتظار میرود از اهالی این سرزمین درباره ادامه عضویت در پادشاهی متحده (بریتانیا) یا استقلال از این کشور پرسش شود و دولت محلی خواسته است که خود درباره زمان و شکل همهپرسی تصمیم بگیرد. وحدت اسکاتلند و انگلستان و پیوستن دوکنشین ولز، از سه بخش اصلی این جزیره پادشاهی متحد به وجود آورد که بعدها با ضمیمه شدن استان ایرلند شمالی به آن دارای چهار بخش شد که همگی از لندن اداره میشد. کشف ذخایر نفت و گاز طبیعی در آبهای اطراف اسکاتلند در دهه شصت میلادی بود که به حزب ملی اسکاتلند انگیزه جدیدی برای استقلال بخشید.
ولی کنترل سیاسی لندن بر امور مناطق دیگر و تفوق تاریخی حزب کارگر در مبارزات انتخاباتی که اکثریت نمایندگان اسکاتلند در مجلس عوام را به خود اختصاص میداد به صورت سدی غیر قابل نفوذ احساسات استقلال در اسکاتلند را خاموش نگاهداشت. تغییر و تحول اصلی در اواخر دهه نود میلادی رخ داد. دولت کارگری تونی بلر در اجرای تعهدات حزبیاش به دادن خودمختاری بیشتر به اسکاتلند و ویلز، در ادینبورگ و کاردیف انتخابات مجلس محلی ترتیب داد و بخشهای مهمی از اختیارات خود در لندن را به دولتهای محلی واگذار کرد.
اسکاتلند که سالها بود از لحاظ قانونهای کیفری و آموزش و پرورش کاملا مستقل از لندن عمل میکرد این بار با گرفتن اختیارات قانونی بیشتر تقریبا به صورت یک کشور مستقل درآمد و همراه با آن آرمان استقلالطلبی قوت تازهای پیدا کرد. اگرچه مخالفان استقلال اسکاتلند با اشاره به سالها اتکای مالی این بخش شمالی از بریتانیا به خزانه دولت مرکزی میگویند جمهوری اسکاتلند نمیتواند خودکفا باشد، ولی میتوان گفت که یک اسکاتلند مستقل، با جمعیتی کمتر از 10 میلیون و برخورداری از صنایع و تکنولوژی پیشرفته و کشاورزی و دامداری وسیع نباید در تامین رفاه مردم مشکلی داشته باشد.
افزون بر تمام این منابع پردرآمد، اسکاتلندیها به طنز میگویند اشتهار کنونیشان در دنیا مرهون موفقیت در تولید دو نوع مایع پرمشتری است نفت و ویسکی. در سال 1999 و با گشایش پارلمان اسکاتلند، این کشور بیش از پیش مستقل شد اما با این وجود بحث استقلال کامل اسکاتلند از انگلستان همواره مطرح است. مدتی پیش روزنامه لیبرال و معتبر ایندیپندنت در بریتانیا کاریکاتوری چاپ کرد به شکل یک تکه کاغذ چروک خورده. این طرح طرح گویای شکل و فرم یکی از حادترین، و برای خیلیها نگرانکنندهترین مسئلهای است که تاریخ سیاسی جزیره بریتانیا با آن روبهرو است. کاریکاتور ایندیپندنت نقشه جغرافیای بریتانیا بود بدون اسکاتلند. بدون اسکاتلند به این دلیل که تمام پیشبینیها و نظرسنجیها درباره نتیجه همهپرسی اسکاتلند حاکی از موافقت مردم اسکاتلند برای کسب استقلال اسکاتلند از باقی پادشاهی متحد بریتانیا مبارزه میکند. تصور تاسیس جمهوری اسکاتلند در شمال جزیره بریتانیا برای بسیاری از مردم انگلستان، به ویژه اکثریت سلطنتطلب آن غیر قابل قبول است.
درباره استقلال اسکاتلند تلویزیون پرستیوی میزگردی برگزار کرده است که بخشی از آن میآید:
* پرستیوی: آیا هنوز میل و علاقهای به استقلال و جدایی میان اسکاتلندیها وجود دارد؟
** کوین ویلیامسون، عضو «کنوانسیون استقلال اسکاتلند»: از سال 1707 تاکنون از مردم اسکاتلند پرسیده نشده است آیا دلشان میخواهد بخشی از امپراتوری بریتانیا باشند یا نه.
میتو لاوسون، فعال سیاسی خواهان استقلال اسکاتلند: استقلال اسکاتلند کاملا قابل تحقق است.
مک فرسون، فعال سیاسی خواهان استقلال اسکاتلند: استقلال اسکاتلند یعنی این که ما در پارلمان اروپا نماینده خودمان را داشته باشیم. یعنی این که بتوانیم در جامعه بینالملل، مستقل از انگلستان، نماینده خودمان باشیم و سیاستهای مالی خودمان را تدوین نماییم.
* پرستیوی: نتایج انتخابات سراسری بریتانیا در ماه مه مجددا بحث استقلال اسکاتلند را احیا کرده و بر سر زبانها انداخت. در این انتخابات ائتلاف محافظهکاران و لیبرال دمکراتها پیروز شد.
این در حالی است که بسیاری معتقدند این ائتلاف مشروعیت حاکمیت در اسکاتلند را که در آن محافظهکاران تنها یک کرسی پارلمان را به دست آوردند ندارد.
** مک کرون، مدیر «انستیتوی حاکمیت»: مشکل کنونی بریتانیا این است که حزب محافظهکار عملکرد و حضور بسیار ضعیفی در اسکاتلند دارد. آنها در آخرین انتخاباتی که در اسکاتلند برگزار شد، تنها 17 درصد آرا را به خود اختصاص دادند. این حزب در اسکاتلند بههیچوجه محبوب نیست. وقتی در انگلستان یک دولت محافظهکار بر سر کار باشد و در اسکاتلند دولت دیگری بر سر کار باشد حفظ وحدت دشوار میشود.
گیل لیتگو، فعال سیاسی خواهان استقلال اسکاتلند: ما نسبت به انگلیسیها خیلی بیشتر متمایل به جناح چپ هستیم. ما هیچ گاه به محافظهکاران رای نمیدهیم. دولت انگلستان دارد تحصیلات عالی را خصوصی میکند در حالی که ما در اسکاتلند هرگز چنین ذهنیتی نداریم و چنین کاری نمیکنیم.
* پرستیوی: چه چیز اسکاتلند را از انگلستان متمایز میکند؟ اسکاتلند نخستین کشوری بود که تحصیل اجباری را در سال 1872 قانونی کرد. میزان باسوادی در اسکاتلند 99 درصد است. خدمات بهداشتی عمومی یکی از اصلیترین اولویتهای اسکاتلندیها است.
** ویلیامسون: ارزشها و فرهنگ دو کشور فرق میکند. اسکاتلندیها بیشتر یک کشور سوسیال دمکرات هستند در حای که انگلیسیها ذاتا به محافظهکاران گرایش دارند. وقتی دو کشور تا این حد متفاوت هستند منطقی نیست که در یک ائتلاف و اتحاد سیاسی به نام بریتانیا در کنار هم قرار داشته باشند.
* پرستیوی: طلایهدار جدایی اسکاتلند از انگلستان، حزب ملی اسکاتلند است که در انتخابات سال 2007 اسکاتلند با شعار استقلال اسکاتلند حضور یافت و با اختلاف یک کرسی برنده انتخابات شد: خواسته اصلی این حزب برگزاری رفراندوم درباره استقلال اسکاتلند بود. چرا هنوز رفراندوم استقلال اسکاتلند را برگزار نکردهاید؟
** کریستینا مک کلوی، نماینده پارلمان اسکاتلند از حزب ملی اسکاتلند: چون احزاب دیگر اعلام کردهاند به برگزاری رفراندوم رای منفی خواهند داد.
* پرستیوی: رای آوردن در رفراندوم بسیار دشوار است چون حزب ملی اسکاتلند تنها حزب خواهان برگزاری رفراندوم است و سه حزب عمده دیگر شدیداً به دنبال حفظ بریتانیا و ائتلاف با انگلستان هستند. دیوید مک لچی، رهبر اسبق حزب محافظهکار اسکاتلند یکی از مخالفان استقلال است. مک لچی، رهبر اسبق حزب محافظهکار اسکاتلند: ما بی از سیصد سال است که همراه با انگلستان و ولز بخشی از بریتانیا بودهایم و مردم علاقهای به جدایی ندارند. ما بخشی از یک اقتصاد و بازار مشترک هستیم و اشتراکات فرهنگی و اجتماعی هم داریم.
* پرستیوی: این دیدگاهی است که احزاب کارگر و لیبرالدمکرات هم از آن حمایت میکنند.
** مایک پرینگل، عضو پارلمان اسکاتلند از حزب کارگر و لیبرال دمکرات: اگر همین امروز رفراندوم برگزار شود، حزب ملی اسکاتلند به سختی شکست خواهد خورد.
* پرستیوی: اگر تا این حد مطمئن هستید که مردم به جدایی رای منفی خواهند داد، پس چرا حزبتان با برگزاری رفراندوم مخالفت میکند؟
** پرینگل: ببینید در اسکاتلند هر چهار سال یک بار انتخابات برگزار میشود و این انتخابات در واقع در حکم یک رفراندوم درباره استقلال هم هست چون اگر مردم خواهان استقلال باشند به حزب ملی اسکاتلند رای خواهند داد.
* پرستیوی: با وجود تمام شور و حرارتی که جداییخواهان نشان میدهند، آمار حاکی است تنها 25 تا 30 درصد مردم اسکاتلند خواهان جدایی کشور از انگلستان هستند.
** مک لچی: در آخرین انتخاباتی که برگزار شد تنها 20 درصد مردم به حزب ملی اسکاتلند رای دادند. 80 درصد مردم به احزابی رای دادند که خواهان تداوم حضور اسکاتلند در ائتلاف بریتانیا هستند.
ویلیامسون: 25 درصد مردم قطعا خواهان استقلال هستند اما بقیه مردم هنوز در این مورد گرایش سفت و سختی به یکی از دو جبهه استقلال یا تداوم الحاق به بریتانیا ندارند.
* پرستیوی: نظرسنجی که اخیراً توسط سازمان ـ YO GOV برگزار شد حاکی است 27 درصد مردم اسکاتلند از استقلال کشور حمایت خواهند کرد. از میان آنهایی که در این خصوص مردد بودند، تنها 44 درصد متمایل به مخالفت با استقلال بودند که این میزان بدین معناست که افراد متمایل به استقلال در میان گروه مردد بیشتر هستند.
** لیتگو: آن 70 درصدی که به استقلال رای ندادند لزوماً مخالف آن نیستند بلکه هنوز مردد هستند و تصمیم نگرفتهاند.
مک کرون: درست است که 70 درصد به استقلال رای ندادند اما اگرسوال را به شکل دیگری بپرسیم این درصد تغییر خواهد کرد. وقتی سوال میشود که چه مقدار خودمختاری میخواهید وضع فرق میکند. دو سوم مردم خواهان پارلمانی قویتر و دارای اختیارات بیشتر نسبت به پارلمان کنونی هستند.
* پرستیوی: اگر رفراندوم برگزار شود و رای مردم منفی باشد چه میکنید؟
** ویلیامسون: آن قدر این رفراندوم را تکرار میکنیم تا به پاسخ مثبت برسیم. چرا هر پنج سال انتخابات برگزار میکنیم؟ چون نظر مردم عوض میشود. در قضیه رفراندوم هم همین طور است. ممکن است نظر مردم عوض شود.
* پرستیوی: یکی از مسائل کلیدی در ارتباط با استقلال اسکاتلند این است که آیا اسکاتلند میتواند جدا از انگلستان و کمکهای اقتصادی آن دوام بیاورد یا نه؟ مخالفان استقلال، اسکاتلند را کاملا وابسته به یارانههای لندن میدانند. اسکاتلند بیشترین میزان مخارج عمومی دولتی سرانه را در کل بریتانیا به خود اختصاص داده است. اهمیت باقی ماندن اسکاتلند در بریتاینا برای انگلستان چیست؟
** مک کرون: مهمترین مسئله، نفت اسکاتلند است.
* پرستیوی: نفت در دهه 1960 در سواحل اسکاتلند کشف شد. نفت سواحل اسکاتلند سالانه 12 میلیارد پوند برای اقتصاد بریتانیا درآمد ایجاد میکند. طرفداران استقلال اسکاتلند میگویند این کشور تا صد سال دیگر هم نفت خواهد داشت اما مخالفان استقلال میگویند منابع نفت کشور تنها 50 سال دیگر دوام خواهد داشت.
اما کشف ذخایر نفتی جدید در سواحل آبردین و جزایر شتلدز اسکاتلند نشان میدهد صنعت نفت اسکاتلند همچنان جای توسعه و پیشرفت بیشتر را نیز دارد. استقلالطلبان، نروژ و اقتصاد 258 میلیارد پوند در سال را که مبتنی بر درآمد نفت است مثال میزنند و میگویند اگر درآمد نفتی اسکاتلندیها در دست خودشان باشد میشود اسکاتلند را تبدیل به یک نروژ دیگر کرد.
** ویلیامسون: اسکاتلند در نیمه دوم قرن هجدهم و تمامی قرن نوزدهم از قبال عضویت در بریتانیا از نظر اقتصادی منتفع میشد اما در نیمه دوم قرن بیستم و در حال حاضر دیگر این گونه نیست و برعکس عضویت در بریتانیا ما را عقب نگاه داشته و مانع پیشرفتمان شده است.
* پرستیوی: آیا اسکاتلند از نظر اقتصادی میتواند روی پای خودش بایستد؟
** مک کرون: بله. اسکاتلند از منظر تئوریک قادر به دوام آوردن خواهد بود. در صورت استقلال، اسکاتلند در مقایسه با وضعی که الان دارد نه خیلی ثروتمند خواهد شد و نه چندان فقیرتر خواهد بود.
مک فرسون: اسکاتلند 25 درصد پتانسیل انرژیهای تجدیدپذیر کل اروپا را به خود اختصاص داده است. ما باید از این ظرفیت و از این برتری نسبی خود استفاده کنیم اما ما در حال حاضر از پتانسیل خود به نحو مطلوب استفاده نمیکنیم. در حالی که سال گذشته انگلستان با کسری بودجه مواجه بود، اسکاتلند مازاد بودجه داشت اما با این وجود شاهد فقر بسیاری از مردم اسکاتلند هستیم. این قابل قبول نیست. استقلال تمام مشکلات ما را یک شبه حل نخواهد کرد اما میتواند نقطه شروعی برای حل آنها باشد.
مک کرون: روند امور در ده سال آینده به گونهای خواهد بود که میزان خودمختاری اسکاتلند بیشتر خواهد شد اما احتمال استقلال کامل را بعید میدانم.