دور جدید تنش در روابط مسکو و غرب بر سر تحولات جاری اوکراین در حالی وارد دومین ماه خود شده است که منطقه خودمختار کریمه به آخرین سنگر روسیه در جبهه مقابله با توسعه طلبیهای غربیها تبدیل شده است.به گزارش ایرنا، با وجود اینکه بخش اعظم جمعیت 15 میلیون نفری روس زبانان اوکراین در مناطق شرقی آن در مجاورت مرزهای روسیه قرار دارند، اما منطقه خودمختار کریمه بهدلیل اهمیت راهبردی برای ناوگان دریای سیاه روسیه از جایگاه مهمتری برای سیاست سازان روس برخوردار است.
این وضعیت موجب شده است که روسیه پس از تحولات اخیر اوکراین به شکل فرار ویکتور یانکوویچ رئیسجمهور برکنار شده این کشور از کییف در بیست و سوم فوریه سالجاری و به تبع آن تسلط نیروهای سیاسی غربگرا بر تمامی ساختارهای قدرت در مرکز و غرب اوکراین، توجه خود را به رویدادهای کریمه و تلاش برای حفظ اقتدار روس زبانان این منطقه خودمختار متمرکز کند.
تحلیلگران مسائل سیاسی میگویند در شرایطی که منطقه خودمختار کریمه در مقایسه با شهرهای شرقی روس زبان اوکراین جمعیت مشخصی از روس زبانان را در دل خود جای داده است، مسکو با درک موقعیت جغرافیایی-سیاسی بیمانند این شبه جزیره میکوشد با تقویت تسلط طرفداران خود در آن از نفوذ نیروهای سیاسی غربگرای پایتخت اوکراین به این منطقه جلوگیری کند. به عبارت دیگر منطقه خودمختار کریمه با وجود جای دادن تنها یک دهم از روس زبانان اوکراین در خود به دلیل استقرار ناوگان دریای سیاه روسیه در آن از اهمیت به مراتب بیشتری برای مسکو در تلاش برای حفظ موازنه نسبی قوا در مرزهای غربی خود آن هم در پهنه آبی بسیار حساس دریای سیاه برخوردار است.
برخورداری از این ویژگی موجب شده است که روسیه تمام توان خود را برای حفظ برتری بیچون و چرای خود در منطقه خودمختار کریمه به کار بندد که برگزاری رزمایش بزرگ 150 هزار نفری مناطق نظامی مرکزی و غربی این کشور در روزهای اخیر مصداق عینی تلاش در این ارتباط تلقی شد. کارشناسان مسائل سیاسی با اشاره به فشار مضاعف غرب به روسیه در روزهای اخیر و تهاجم دیپلماتیک و رسانهای گسترده محور واشنگتن- بروکسل علیه مسکو بر سر تحولات اوکراین بهطور عام و کریمه بهطور خاص معتقدند که هر چند روسیه ممکن است برای جلوگیری از وخامت اوضاع از مداخله مستقیم در این منطقه خودمختار اجتناب کند، اما بدون شک از دست دادن کنترل بر این منطقه خط قرمز سیاستگذاری خارجی کرملین و تهدیدی غیرقابل جبران برای امنیت ملی پهناورترین کشور جهان محسوب میشود.
از این دیدگاه مسکو در بهترین وضعیت برای اجتناب از هرگونه اقدام احتمالی غیرقابل بازگشت در ابعاد نظامی و سیاسی مقابل غرب خواهد کوشید ضمن پرهیز از بهانه دادن به دست ساختار رسانهای- سیاسی غربیها مبنی بر مداخله در امور داخلی اوکراین با حمایت غیرمستقیم و غیرعلنی از جمعیت نزدیک به 1/5 میلیون نفری روس زبان کریمه حاکمیت آنان بر این منطقه حیاتی را تضمین کند. بر این اساس اظهارات روز گذشته ولادیمیر پوتین رئیسجمهور روسیه مبنی بر دادن دستور بازگشت به نیروهای نظامی این کشور به پایگاههای خود در کریمه را که از سوی رسانههای خبری غرب بهعنوان عقب نشینی وی از مواضع پیشین خود ارزیابی شد، میتوان نوعی تلاش برای پایان بازدارندگی آشکار مسکو در برابر تهدیدهای غرب در ارتباط با تحولات اوکراین تلقی کرد.
از سوی دیگر نرمش در جبهه غرب در قالب وعده جان کری رئیس دستگاه دیپلماسی آمریکا به روسیه مبنی بر گفت و گو با مقامهای حکومت جدید غربگرای اوکراین برای لحاظ کردن دغدغههای مسکو نیز تاییدی بر این ادعاست که دو طرف ضمن تلاش برای نهایت استفاده از وضعیت پیش آمده در کریمه تمایلی برای برافروختن آتش درگیری نظامی و سیاسی تازهای در شرق اروپا را ندارند. میخاییل لوگینوف، سردبیر هفته نامه روسی پروفیل شبه جزیره کریمه را آخرین تکیه گاه روسیه در اوکراین میداند که در برابر نفوذ میدان غربی مقاومت میکند و حالا به نظر میآید که روسیه بالاخره میخواهد کریمه را به خود باز گرداند.
لوگینوف با طرح این سوال که آیا غرب از این امر چشم خواهد پوشید، اضافه میکند: در حال حاضر درگیری روسیه و اوکراین و نیز روسیه و ناتو به خاطر اوکراین که در گذشته نه چندان دور غیر ممکن به نظر میآمد، در حال محقق شدن است. وی معتقد است که تنها علت علاقه نخبگان روس به کریمه، تلافی جویی و آرزوی احیای توانمندی شوروی است. وی با بیان اینکه این روحیه همراه با ضدیت با لیبرالیسم و مخالفت با غرب، مشخصات اساسی حکومت پوتین است، با استناد به نتایج نظرسنجی مرکز افکار سنجی لوادا اضافه میکند: در زمان حاضر54 درصد مردم روسیه برنامههای اقتصادی شوروی سابق را قابل قبول میدانند و40 درصد آنان حتی نظام سیاسی آن دوره را میپسندند، بنابراین بدیهی است که مردم بازگشت فدراسیون روسیه به مرزهای سال 1954 (قبل از انتقال کریمه به اوکراین) را هم خواهند پسندید.
اظهارات لوگینوف و کارشناسان همفکر او نشان میدهد که هم مردم و هم دولت روسیه در اصل به بازگرداندن منطقه خودمختار شبه جزیره کریمه به خاک کشورشان و پس گرفتن هدید خروشچف به اوکراین در سال 1954 علاقهمندند، اما بدون شک چنین اقدامی از سوی غربیها بهعنوان تلاش برای احیای امپراتوری روسیه تزاری و نیز اتحاد جماهیر شوروی تلقی خواهد شد. در این میان دولت عملگرای روسیه و شخص پوتین بهعنوان عالیترین مقام تصمیم ساز روس با درک واقعیتهای جهان در قرن بیست و یکم و هزینه بر بودن ایجاد هر گونه چالش بنیادین جدید در معادلات بین المللی میکوشد در عین حفظ سلطه خود بر کریمه با تکیه بر دو عنصر جمعیت اکثریت روس زبان و موافقتنامه تازه تجدید شده سال 2010 مبنی بر ادامه اجاره پایگاه دریایی سواستاپول به مدت 30 سال برای ناوگان دریای سیاه روسی از تعمیق درگیری بر سر این مساله با غرب بپرهیزد. میتوان مصداق عینی غیرقابل چشم پوشی بودن تداوم حضور ناوگان دریای سیاه روسیه در کریمه را در واکنش تند چند روز قبل دمیتری راگوزین معاون نخست وزیر این کشور به پیشنهاد سه رئیسجمهور پیشین اوکراین مبنی بر لغو موافقتنامه خارکف بهعنوان مبنای استقرار ناوگان روسی در منطقه خودمختار کریمه دید.