گروه بینالملل: یگان واکنش سریع ارتش عراق با شبه نظامیان داعش در نزدیکی شهر فلوجه درگیر شد. نیروی هوایی عراق نیز مواضع افراد مسلح را در اطراف شهر موصل هدف قرار داده است و نیروهای ارتش در حال حرکت به سمت این شهر هستند. با بالا گرفتن بحران در عراق، بازارهای جهانی بورس، طلا و نفت خام به سرعت از تحولات منطقه تأثیر پذیرفتند. نرخ طلا و نفت خام افزایش یافت. در همین حال ارزش سهام بسیاری از کشورها سقوطی اندک داشت. دیده بان حقوق بشر نگران براه افتادن موج جدیدی از فاجعه انسانی در مناطق تحت سلطه داعش است. این سازمان گفته است این امکان وجود دارد که گروه داعش در سوریه و عراق دست به خشنترین جنایات بزنند. روز جمعه، سازمان ملل متحد نیز اعلام کرد که براساس گزارشهای تایید شده، شبه نظامیان داعش پس از تصرف شهر موصل در اوایل هفته جاری، دست کم هفده غیرنظامی را محاکمه سرپائی و اعدام کردند. سازمان ملل احتمال میدهد که صدها تن دیگر از شهروندان نظامی و غیرنظامی عراق در جریان درگیریهای نظامی در روزهای اخیر جان خود را از دست داده باشند.
روایتهای ضد و نقیض میدانی
شبهنظامیان داعش در ادامه پیشرویهای خود در عراق، دو شهر از استان دیاله، واقع در شرق عراق و در مجاورت مرزهای ایران را تصرف کردند.در مقابل، آیتالله علی سیستانی، برجستهترین مرجع تقلید شیعه در عراق، برای جنگ علیه شبه نظامیان تروریست داعش فتوا داده است.
خبرگزاری رویترز ، به نقل از نیروهای امنیتی عراق نوشت که شهرهای جلولا و السعدیه به علاوه چندین روستای اطراف کوهستان حمرین به دست داعش افتاده و نیروهای نظامی نیز پستهای خود را رها کردهاند. شهر جلولا در مجاورت استان کرمانشاه ایران و در فاصله 42 کیلومتری مرز خسروی قرار دارد و این در حالی است که ایران گروه داعش را گروهی تکفیری و تروریستی میداند و هشدار داده که آماده مقابله با تهدیدات این گروه است. درهمین حال براساس خبرهای رسیده شهر کرکوک توانسته در مقابل داعش مقاومت کند. در همین حال پایگاه آمریکایی «سایت» که فعالیت گروههای بنیادگرا را پیگیری میکند، از انتشار پیامی صوتی توسط ابومحمد العدنانی، سخنگوی داعش، خبر داد مبنی بر این که نیروهای این گروه قصد پیشروی به سمت بغداد و کربلا را دارند. بنا بر این گزارش، در این پیام آمده است:
«به پیشروی خود ادامه دهید، جنگ هنوز شدت نیافته است و در بغداد و کربلا به اوج خود خواهد رسید، پس آماده باشید.» العدنانی همچنین از نیروهای داعش خواسته است حتی یک وجب از خاکی را که تصرف کردهاند از دست ندهند و ادامه داده است: «به سمت بغداد رسید، بغداد خلافت پیش روید، در آن جحا حسابهایی داریم که باید تصفیه شود، آنها را غافلگیر کنید و مجالی برای نفس کشیدن برایشان نگذارید.» نیروهای حکومت اسلامی عراق و شام، داعش، در روزهای اخیر توانستهاند شهر موصل، دومین شهر بزرگ عراق، را تصرف کنند، امری که امکان پیشروی سریع آنها به سمت بغداد را فراهم آورده است. در این حال دولت عراق اعلام کرده است که به منظور جلوگیری از نفوذ داعش به بغداد «طرحی امنیتی» را به اجرا درآورده است. در خبری دیگر، نیروهای نظامی کردستان عراق موسوم به پیشمرگه هم موفق شدهاند جلو پیشروی داعش به شهر نفتخیز کرکوک را بگیرند. گزارشها همچنین از در دست گرفتن کنترل شهرهای خانقین و جلولاء توسط نیروهای پیشمرگه حکایت دارد.
درحالی که رسانههای غربی از فروپاشی ارتش عراق مینویسند؛ شهرهای جنوب عراق شاهد داوطلب شدن دهها نفر برای کمک به نیروهای امنیتی در جنگ با گروه تروریستی داعش در موصل و الرمادی است. داوطلبان عراقی در چارچوب نیرویی در کنار ارتش این کشور سازماندهی میشوند. در شهر بصره بزرگترین شهر جنوب عراق جنبش مجاهدین الاهوار، «لشکر عمار بن یاسر» را برای مقابله با تکفثیریها تشکیل داد.درهمین حال ارتش جیش المهدی نیز به آماده باش کامل جنگی درآمده است.
سهمخواهی سیاسی در عراق
رغد صدام، دختر صدام، دیکتاتور سابق عراق در گفتگویی تلفنی با روزنامه القدسالعربی گفت: من از پیروزیهای مخالفان دولت کنونی عراق و همچنین عقبنشینی نیروهای دولت نوری مالکی، نخستوزیر این کشور از شهرهای عراق بسیار خرسند و خوشحالم.
رغد با بیان اینکه وی لحظه به لحظه حوادث عراق را دنبال میکند، گفت: من مطمئنم که روزی به عراق بازمیگردم و برای شادی روح پدرم فاتحه میخوانم! نوری مالکی، نخست وزیر عراق، روز چهارشنبه در نطقی تلویزیونی از وجود «توطئهای» در این زمینه خبر داد و گفت که عاملان این «توطئه»پس از درهم کوبیدن «تروریستها» مجازات خواهند شد. او همچنین با بیان این که دولت عراق داوطلبان جنگ با «تروریسم» را مسلح خواهد کرد، از عزم خود برای تشکیل ارتشی از داوطلبان خبر داد. در همین حال مقامهای عراق هم تاکنون نتوانستهاند به اختلافات خود پایان دهند. شامگاه چهارشنبه جلسهای در منزل ابراهیم جعفری، نخست وزیر سابق عراق، با حضور نوری مالکی، اسامه النجیفی رئیس پارلمان، نچیروان بارزانی رئیس اقلیم کردستان، صالح المطلک از رهبران سنیمذهب و شماری دیگر از چهرهها برگزار شد. قرار بود در پایان این جلسه بیانیهای صادر شود، اما به دلیل اختلاف میان حاضران، هیچ موضع مشترکی گرفته نشد.
جلسه پارلمان عراق هم که روزپنج شنبه قرار بود برای تصمیمگیری بر سر اعلام وضعیت فوقالعاده در این کشور تشکیل شود، به حد نصاب نرسید.نوری مالکی از پارلمان خواسته بود که اعلام وضعیت فوقالعاده کند، اما کردها و سنیها که مخالف دادن اختیارات ویژه به مالکی هستند، با حاضر نشدن در جلسه، مانع از رسیدن آن به حد نصاب شدند. قانون وضعیت اضطراری در سال 2004 به تصویب رسید و زمانی لازمالاجراست که مردم عراق در معرض خطر جدی قرار داشته باشند، خشونت شده باشد و امکان دخالت صلحآمیز در سیاستگذاری از میان رفته باشد. برقراری این قانون در منطقه کردستان عراق تنها با رای مثبت دولت کردستان امکانپذیر است. در هر صورت قانون برقراری وضعیت اضطراری تنها 60 روز قابل اجراست. این قانون به رئیس دولت اجازه میدهد فرماندهی مستقیم بر ارتش، گارد ملی، پلیس و نیروهای امنیتی را در اختیار بگیرد.
افت بورسهای جهان
کارگزاران بورس در جهان شاهد تاثیر سریع تحولات نگرانکنندهی عراق بر بازار بودند.این خبرگزاری میگوید، شاخص بورس آلمان 25 درصد و شاخص بورس فرانسه 26/ 0 درصد سقوط کرد. با اینحال وضعیت ژاپن همچنان باثبات است و شاخص بورس و ارزش واحد پولی این کشور فعلا تغییری نداشته است.ارزش سهام بازار آسیا نیز به جز ژاپن از پیامدهای درگیری در عراق در امان نبود. رویترز میگوید، ارزش سهام در بازار بورس آسیا 3/ 0 درصد سقوط کرده است.این درحالی است که طبق آخرین گزارش، فروش سهام چین، دومین قدرت اقتصادی بزرگ جهان نیز اگرچه تغییر محسوسی را نشان نمیدهد، اما آنچنان هم باثبات نیست که بتوان گفت که بازار جهانی بر آن بیتأثیر بوده است. بحران عراق و پیشروی داعش در شهرهای این کشور بازار و بهای نفت خام را هم بیبهره نگذاشت.خبرگزاری آسوشیتدپرس گزارش داد که قیمت هر بشکه نفت خام روز جمعه به 107 دلار رسید.
حکم جهاد آیتالله سیستانی
«عبدالمهدی الکربلایی»، نماینده آیتالله سید علی سیستانی، مرجع عالیقدر شیعیان در کربلا دیروز (جمعه) اعلام کرد: هرکسی که در راه دفاع از وطن خود جان خویش را از دست بدهد، شهید محسوب میشود.وی همچنین از تمامی عراقیها خواست تا در صورتی که توانایی دارند سلاح به دست گرفته و به صورت داوطلبانه برای همکاری با نیروهای امنیتی در مقابله با گروه داعش تلاش کنند. الکربلایی افزود: اوضاع کنونی عراق بسیار وخیم است و ما باید به مسئولیتی که بر دوش داریم، عمل کنیم چرا که این مسئولیت، مسئولیتی قانونی و ملی است. ملت و کشور عراق با چالش و تهدید بزرگی مواجه هستند و هدف تروریستها سلطه بر تمامی استانها به ویژه بغداد، کربلا و نجف است. الکربلایی گفت: افراد مسلح تمامی عراقیها را هدف قرار داده و عراق با تهدیدی جدی روبهرو است اما مردم این کشور بزرگتر از این خطرات و تهدیدات هستند.
تردید اوباما برای حمایت علنی از بغداد
روزنامه والاستریت ژورنال مدعی شد که بغداد به طور خصوصی به دولت باراک اوباما پیام داده که اجازه میدهد ایالات متحده از هواپیماهای سرنشیندار یا پهپادهای خود علیه شبهنظامیانی که در حال اشغال بخشهایی از آن کشور هستند، استفاده کند. روزنامه نیویورکتایمز نیز درهمین چارچوب از قول مقامهای عراقی و آمریکایی مدعی شد نخستوزیر عراق، مخفیانه از دولت اوباما خواسته است حملاتی هوایی را علیه گروههای افراطی در نظر گیرد هنوز مشخص نیست واشنگتن به این «درخواست» که روزنامههای آمریکایی از آن میگویند، چه واکنشی نشان دهد. رئیس جمهور ایالات متحده، روز پنجشنبه، در واکنش به وقایع اخیر در عراق اعلام کرد که برای کمک به «رهبران منتخب» این کشور تمام گزینهها از جمله اقدام نظامی را مد نظر دارد. رئیس جمهورر آمریکا گزینه حملات هوایی به منظور برقراری امنیت در عراق را منتفی ندانست. اوباما در اتاق بیضی کاخ سفید واشنگتن به خبرنگاران گفت: «تیم من به طور متناوب در جستوجوی آن است که چگونه میتوان به طور ثمربخش به عراق کمک کرد.» رئیسجمهور آمریکا افزود که او هیچ گزینهای را منتفی نمیداند، زیرا ایالات متحده میخواهد که رد پای جهادگرایان از خاک عراق و سوریه پاک شود. اوباما تأکید کرد که قصد اعزام پیاده نظام به عراق را ندارد.
البغدادی تهدیدی برای خاورمیانه
پیشرویهای داعش را رهبر آن، ابوبکر بغدادی فرماندهی میکند؛ مردی پر رمز و راز که نام اصلیاش را ابودعا ذکر میکنند. از بغدادی تنها دو عکس موجود است، یکی مردی جوان را نشان میدهد با ابروهایی پرپشت و چهرهای گرد. در عکس دوم بغدادی پیرتر است، اما همچنان نگاهی سرد و خشک به دوربین دارد. بغدادی در خفا زندگی میکند تا حیات و ممات خود را به خطر نیاندازد. سلف او، ابومصعب زرقاوی، سال 2006 هدف حمله هوایی نیروهای آمریکایی قرار گرفت و کشته شد. همین امر باعث شده که بغدادی محتاطتر عمل کند و حتی هنگام سخنرانی برای اطرافیانش نقاب بزند. البته از سخنرانیهای او هیچ نوار و سندی در دست نیست و برخلاف رهبر القاعده ایمنالظواهری، هیچگاه هم مواضع خود را در نوارهای ویدئویی منشتر نکرده است. بغدادی قدرت و اقتدار خود را در عرصه «جهاد» و ترور به دست آورده است. روزنامه لواشنگتن پست» او را «استراتژی زیرک، قاتلی بیرحم و تامینکننده منابع مالی گروه» معرفی میکند که «در عین حال دست و دل باز هم هست».
هم منابع مالی قدرتمند در کشورهای عرب خلیجفارس از داعش پشتیبانی میکنند، هم وضع عوارض گمرکی در مرز عراق و سوریه این گروه را به مال و منالی رسانده است، و هم فروش سیاه نفت شرق سوریه و نیز باجگیرها در شهرهای مختلف عراق برای آن منبع درآمدی فراهم کرده است. واشنگتنپست در تحلیل خود نوشته است که بغدادی ظرف یک سال با کشت و کشتارهای بیرحمانه خود نفوذ و تاثیری بینالمللی در میان دستهجات افراطی به هم زده که از کسی مثل الظواهری، رهبر القاعده هم فراتر میرود. بنابر برخی منابع، بغدادی سال 1971 در سامرا متولد شده و نام اصلیاش ابراهیم عواد ابراهیم علی بدری سامرایی ذکر میشود. او از خانوادهای باسواد و در عین حال مذهبی برخاسته و به نوشتهی واشنگتن پست، او فارغالتحصیل دوره دکترای علوم اسلامی دانشگاه اسلامی بغداد است. تا سال 2003، یعنی تا زمان حمله آمریکا به عراق، بغدادی به کار وعظ و موعظه مشغول بود. بعد از حمله اما در شرق بغداد گروهی «جهادی» مسلح تشکیل داد و از همان هنگام هم در خفا ماند.
به نوشته واشنگتن پست، بغدادی سال 2005 توسط نیروهای آمریکایی در عراق دستگیر شد و 4 سال را در اردوگاه بوکا در جنوب عراق در بازداشت بود. بنا بر برخی منابع عربی او در همین محل به تمرینات مشترک با نیروهای القاعده پرداخت. سال 2010 که او رهبری القاعده عراق (دولت اسلامی عراق) را به عهده گرفت نفوذ و وجهه افراطیهای سنی که با دولت و نیروهای آمریکایی میجنگیدند در پایینترین سطح خود بود. اما جنگ داخلی عراق نقطه عطفی در اوجگیری نفوذ و قدرت عمل بغدادی و گروه تحت رهبری او شد. در نتیجه این جنگ خلاء قدرتی در شرق سوریه بهوجود آمد که بغدادی توانست به راحتی آن را پر کند و این منطقه را تا حدود زیادی به زیر سلطه گروهش که حالا به «دولت اسلامی عراق و شام» تغییر نام داده بود بکشد. به زودی نزدیک به 12 هزار پیکارجوی افراطی دیگر نیز از اقصی نقاط به داعش پیوستند. این گروه با رشته بمبگذاریهای پرخون و خشونتی عملا توانست اراضی دیگری را به تصرف خود درآورد.