سرويس خارجي: رجب طيب اردوغان، مردي که متعهد شده اولين رئيس جمهور زحمتکش ترکيه باشد، با کمترين زحمت، پيروز انتخابات رياست جمهوري شد. با شمارش آرا، نخست وزير 10 سال گذشته ترکيه با به دست آوردن 8/ 51 درصد آرا پيروز شد و به اين ترتيب اين کشور 80 ميليون نفره از رياست پنج ساله اردوغان استقبال کرد.
دويچه وله در گزارشي درباره انتخابات ترکيه نوشت:اردوغان در سخنراني که به مناسبت پيروزي خود داشت در مقابل حاميانش نطقي اعجاب انگيز و آشتي جويانه ارائه داد که قول عصري جديد ميداد و شاخهاي درخت زيتون به سوي رقبايش ميگرفت.
اولين رئيس جمهوري انتخاب شده با راي مستقيم مردم ترکيه گفت: امروز روزي است که ما موانع اخلاقي را از ميان بر ميداريم، خودمان را از تعصبات قديمي ميرهانيم و ترسهايي را که از بيرون وارد ميشود از خود جدا ميکنيم. امروز روزي است که ما درها را رو به آغازي تازه باز ميکنيم؛ روزي که ما ترکيهاي جديد را پايهگذاري ميکنيم.
اردوغان در مراسم پيروزياش متعهد شد تا قانون اساسي جديدي براي ترکيه تدوين و ارائه کند. قانون اساسي جديدي که احتمالا به طور رسمي به رياست جمهوري و مشخصا به او، قدرت اجرايي جديدي بدهد.
اما اردوغان بايد صبر کند؛ چرا که او در حال حاضر اکثريت مورد نياز پارلمان براي ايجاد يک امتياز جديد را ندارد. اما مردي که بيش از يک دهه را به عنوان نخست وزير گذرانده و اکنون اميدوار است تا يک دهه ديگر را به عنوان رئيس جمهور بگذراند، ممکن است براي حکومت بيرقيبش نيازي به قانون اساسي جديد نداشته باشد.
براساس مدارک موجود، برخي کارشناسان قانوني قدرت کافي براي انجام خواستههايش را پيش از اين به او دادهاند.رضا تورمن، يک قانونگذار از حزب مخالف و قاضي اسبق دادگاه حقوق بشر اروپا ميگويد، پس از يک کودتاي نظامي در ترکيه و تغيير قانون، قانون اساسي اين کشور به رئيس جمهور اجازه ميدهد تا در نشستهاي کابينه شرکت و قوانين را وتو کند، فرمان حکومتي صادر و درباره قوانين داخلي مجلس ملي تصميم گيري نمايد.
تورمن ميگويد: رئيس جمهوري ميتواند درخواست انتخابات زود هنگام کند، او رئيس ستاد ارتش، اعضاي هيات رئيسه تحصيلات تکميلي، رئيس دانشگاههاي ملي، اعضاي دادگاه قانون اساسي و برخي از اعضاي هيات رئيسه اعلي قضات و دادستانها را مشخص ميکند.روساي جمهور پيش از اردوغان، از جمله عبدالله گل، تاکنون از استفاده کامل از اين قدرتها خودداري کردهاند.
تورمن ميگويد: اما اردوغان، مورد متفاوتي است. يک تفاوت اين است که او اولين رئيس جمهوري منتخب ترکيه با راي مستقيم مردم خواهد بود. تفاوت دوم هم شخصيت اوست؛ او ميخواهد همه چيز را کنترل کند .اردوغان در يکي از مصاحبههاي اخيرش گفته است: اگر به قانون اساسي ترکيه نگاه کنيم، هيچ گفتهاي مبني بر محدوديت فعاليتهاي يک رئيس جمهوري در آن وجود ندارد.
در همين حال مقامات حزب حاکم اطلاعاتي ارائه دادهاند که طبق آنها اردوغان چيزي شبيه کابينه رياست جمهوري تشکيل ميدهد. هفته گذشته يک رسانه حامي دولت نيز گزارش داد، اردوغان با همراهي يک ارتش متشکل از 400 مشاور، وارد دفترش در آنکارا ميشود.
اردوغان در جريان کمپينش روشن کرد که او يک رهبر حزبي باقي ميماند. او قسم خورد با گامهاي استوار در جهت پروژههاي مناقشه آميز شامل ساخت سومين فرودگاه استانبول و نابودي چيزي که او دولت موازي مينامد پيش خواهد رفت.او اخيرا گفته است: من يک رئيس جمهوري بيطرف نخواهم بود.
براي رقباي اردوغان، شانس پيروزي از آغاز روند انتخابات بستگي به ميزان حمايتها از اردوغان داشت. اکمل الدين احسان اوغلو، اصليترين رقيب او، هفته گذشته گفت: اين انتخابات از روز اول هيچ وقت يک بازي عادلانه نبوده است. براساس قانون، نامزدها نميتوانند از سرمايههاي دولتي هيچ استفادهاي کنند؛ اما نخست وزير از سرمايههاي دولتي استفاده ميکند، او با هواپيماهاي دولتي سفر ميکند، او از تمام ابزارهاي رسمي و دولتي استفاده ميکند؛ حمايت دولت، ايستگاه تلويزيوني ايالتي و افتتاح پروژههايي که براي سالهاي طولاني در حال تکميل بودند.وي افزود: اردوغان همه چيز را براي موفقيت در نامزدياش ارائه ميدهد.
در انتخابات روز يکشنبه گذشته ، احسان اوغلو 5 / 38 درصد از آرا را به دست آورد. صلاحالدين دميرتاش، نامزد حزب خلق دموکرات نيز 8 / 9 درصد آرا را به دست آورد که نشاندهنده اولين حضور سياستمداران کرد براي دستيابي به پست رياست جمهوري ترکيه بود.
سوالي که اکنون ذهن بسياري از مردم ترکيه را مشغول کرده اين است که چه کسي جانشين اردوغان در سمت نخست وزيري ميشود. نامهاي زيادي براي جانشيني در اين سمت آورده ميشود اما بسياري گمان ميکنند اردوغان در نهايت عروسک گردان اين سمت خواهد شد.آتيلا يسيلادا، يک تحليلگر سياسي در اين باره گفت: اردوغان کسي را ميخواهد که مانند بردهها وفادار باشد، کسي که آرمانهاي سياسي شخصي نداشته باشد.
به گفته او نامزد نخست وزيري احتمالا کانديداي ضعيفي خواهد بود، کسي که اردوغان رويکرد و آرزوهايش را هدايت ميکند.
آرزوهاي اردوغان به نظر مشخص است. در سال 2015 زماني که قرار است انتخابات پارلماني برگزار شود ، رئيس جمهوري احتمالا آخرين تلاشهاي خود را براي ايجاد يک قانون اساسي جديد و تغيير به رياست جمهوري شبيه آمريکا انجام ميدهد. يسيلادا ميگويد در غير اين صورت اردوغان کنترل خود را بر کشور و حزب عدالت و توسعه از دست ميدهد.
او ميگويد در حال حاضر اعضاي ارشد ديوانسالاري ترکيه تنها به خاطر ترس يا به خاطر اينکه راه ديگري را براي خروج از اين مساله نميبينند به اردوغان گزارش ميدهند، اما اين يک قدرت رسمي نيست. بدون يک قانون اساسي جديد، احتمال طغيان به هر دليلي زياد است.
در اين ميان،رجب طيب اردوغان در نخستين انتخابات مستقيم رياست جمهوري ترکيه پيروز و متعهد شده تا دوره جديدي را در کشورش به وجود آورد؛ او احتمالا براي آنچه که پيشتر و در اصل يک مقام تشريفاتي محسوب ميشد، قدرت بيشتري را در نظر دارد.
رجب طيب اردوغان رئيس جمهوري منتخب ترکيه در ميان هوادارانش در مقر اصلي حزب عدالت و توسعه در آنکارا و پس از پيروزي در نخستين انتخابات مستقيم رياست جمهوري به سخنراني پرداخت و از بالکن محل حزب رو به جمعيت گفت: من از هرکس که مرا به عنوان دوازدهمين رئيس جمهور ترکيه انتخاب کرده، متشکرم.
امروز، رجب طيب اردوغان نيست که در اين انتخابات پيروز شده بلکه اين خواسته ملت و دموکراسي است. شما يک رئيس جمهور را از طريق يک واسطه انتخاب نکرديد بلکه شما خودتان او را انتخاب کرديد.
روساي جمهوري سابق ترکيه از طريق پارلمان و براي پستي کاملا تشريفاتي منصوب ميشدند اما اردوغان با هدف گسترش قدرت رئيس جمهوري انتخابات مستقيم برگزار کرد.همزمان احساناوغلو در جريان يک سخنراني کوتاه در استانبول به شکست خود در اين رقابت انتخاباتي اذعان کرد و گفت: اميدوارم که نتيجه اين انتخابات به نفع دموکراسي در ترکيه باشد. من به اردوغان تبريک ميگويم و آرزوي موفقيت برايش دارم.
اردوغان که سه دوره نخست وزير بود و رياست دولت ترکيه را برعهده داشت، از سال 2003 در راس کشور بود و در جريان پيروزي خود در اين انتخابات نيز خواستار دوره جديدي از سازش اجتماعي شده است. وي به مردم تاکيد کرد تا مجادلات کهنه درباره ترکيه قديم را کنار بگذارند.
اردوغان افزود: ترکيه در يک دوره جديد قرار دارد. امروز يک نقطه عطف است. امروز روزي است که ترکيه جديد در حال برخاستن از زير خاکستر است.اردوغان عليرغم اتهامات فساد عليه دولت و اعضاي خانوادهاش که سال گذشته ميلادي باعث تظاهرات اعتراضي گسترده در استانبول شد و همچنين تنشهاي بلندمدت با اقليت کردها در جنوب ترکيه، پيروز قطعي انتخابات رياست جمهوري يکشنبه گذشته شده است.
اردوغان، سياستمداري محافظهکار که اوايل سال جاري ميلادي 60 ساله شد، پست نخستوزيري خود را براي به دست گرفتن پست رياست جمهوري بايد تحويل دهد.
نتيجه انتخابات نوزدهم مرداد ترکيه، افزون بر انتخاب رييس جمهوري تازه، سمت و سو و مسير پويش سياسي اين کشور را مشخص کرد.به باور ناظران، رييس جمهوري منتخب که در هفتههاي آينده (ششم شهريورماه) جانشين «عبدالله گل» رييس جمهوري کنوني خواهد شد، نقشي مهم در تحولات سياسي ترکيه در سال هاي آينده خواهد داشت.
از اين ديدگاه، فرايند دگرگوني نقش تشريفاتي رييس جمهوري که از زمان اصلاح قانون اساسي در سال 2007 ميلادي (1386 خورشيدي) کليد خورد، پس از گزينش رييس جمهوري منتخب شتاب بيشتري خواهد يافت.
در اين پيوند، برخي صاحب نظران از تغيير مردمسالاري پارلماني ترکيه به نظام رياستي به عنوان يکي از پيامدهاي احتمالي پيشرفت فرايند ياد شده سخن به ميان مي آورند.
پيش از اين و در فروردين ماه، احزاب سياسي براي کسب کرسي شهرداري ها گام به عرصه رقابت انتخابات محلي نهاده بودند.در انتخابات ياد شده، نامزدهاي مورد حمايت حزب حاکم «عدالت و توسعه» همچون رقابت هاي پارلماني و محلي يک دهه گذشته، توانستند بيشترين آرا را نصيب خود سازند.
اردوغان که حتي پس از پيروزي در انتخابات پارلماني سال آينده و به دليل منشور حزبي، ديگر نمي توانست عهده دار نخست وزيري ترکيه باشد، به اين انتخابات به چشم مهمترين فرصت براي باقي ماندن در قدرت و پياده سازي راهبردهاي حزب حاکم مي نگرد.
اردوغان پس از چند ماه گمانه زني محافل سياسي و صاحبنظران در مورد معرفي نامزد حزب عدالت و توسعه براي انتخابات رياست جمهوري، در قامت مهمترين مدعي پيروزي در اين انتخابات ظاهر شد.اين در حالي بود که برخي ناظران از احتمال نامزدي گل در انتخابات و بروز دودستگي ميان اعضا و نخبگان حزب حاکم سخن به ميان آورده بودند.
با نگاهي به ويژگي هاي سياست و حکومت در ترکيه مي توان دريافت که رياست جمهوري با وجود برخي اختيارات قانوني، همچنان سمتي نيمه تشريفاتي به شمار مي رود و قدرت اصلي در دست کابينه و نخست وزير برآمده از پارلمان اين کشور است.همچنين، احتمال مي رود رييس جمهوري منتخب با پشتگرمي به آراي عمومي به سمت افزايش اختيارات رياست جمهوري گام بردارد.
در طول سال هاي گذشته، اردوغان در کوران رخدادهايي چون اعتراض هاي عمومي سال گذشته، سياست ورزي هاي خاص در صحنه تحولات سوريه، اختلاف با همپيمانان پيشين چون «فتح الله گولن» (چهره شناخته شده و با نفوذ در جامعه ترکيه) و افشاي رسوايي هاي مالي برخي نخبگان حزب حاکم ايستادگي کرد و به عنوان رهبري سرسخت و هدفمند سکان هدايت عدالت و توسعه و ترکيه را در دست گرفت.
نتايج انتخابات شهرداري ها نيز نشان داد که برنامه هاي سياسي، اقتصادي و فرهنگي- اجتماعي اردوغان براي پيشرفت در عرصه هاي گوناگون و دستيابي به موقعيت برتر منطقه اي و بين المللي، هواداران پرشمار نخست وزير را براي تداوم رهبري او مصمم تر از پيش کرده است.اردوغان بارها به طور آشکار از برنامه هاي خود براي افزايش قدرت رييس جمهوري سخن به ميان آورده و از مدت ها پيش کارزار انتخاباتي خود را کليد زده بود.
با توجه به فضاي کنوني و از نگاه برخي کارشناسان مي توان اردوغان را از هم اکنون در قامت رييس جمهوري ديد که تلاشي پيگير براي تغيير در کارکردهاي رياست جمهوري و تحکيم جايگاه خود در قدرت را آغاز کرده است.
اردوغان براي جامه عمل پوشاندن به راهبرد اعلامي خود يعني «اهداف ترکيه 2023»، دستيابي به سمت رياست جمهوري را مقدمه اي ضروري مي انگارد.اين راهبرد که قرار است با رهبري اردوغان و همراهان وي به اجرا در آيد، برنامه کار نخبگان عدالت و توسعه براي دستيابي به اهداف گوناگون اقتصادي، سياسي، اجتماعي و فرهنگي را مشخص کرده است؛ راهبردي که تحقق اهداف آن در گروي باقي ماندن اردوغان و همراهان وي در قدرت بود.از سوي ديگر، پيروزي در اين انتخابات ميتواند مقدمهاي بر کاميابي در انتخابات پارلماني سال آينده و گامي مهم براي حفظ قدرت نخبگان سياسي عدالت و توسعه به شمار آيد.
از ديد برخي ناظران، در دموکراسي پارلماني ترکيه که در سال هاي گذشته صحنه افت و خيز و آمد و شد دولت هاي بي ثبات تلقي ميشد، پيروزيهاي پي در پي عدالت و توسعه به معناي تزريق ثبات و برقراري پايايي در فضاي سياسي اين کشور بود؛ پايايي که دستاوردهاي مهمي چون پيشرفت شايان اقتصادي و افزايش منزلت منطقهاي و بين المللي آنکارا را به دنبال داشت.
از اين زاويه نگاه، پيروزي اردوغان در انتخابات رياست جمهوري ميتواند تضمين کننده حرکت ترکيه در فضاي باثبات و به سمت پيشرفت باشد.
از سوي ديگر، برخي ناظران نتيجه پيروزي اردوغان را افزايش قدرت رهبران حزب عدالت و توسعه و حرکت ترکيه به سمت اقتدارگرايي برآورد مي کنند.